યુધિષ્ઠિરસ્યાસ્મિ નિદેશકારી પાર્થસ્તૃતીયો યુધિ ચ સ્થિરોસ્મિ। તદર્થમાવૃત્ય મુખં પ્રયચ્છનરેન્દ્રવૃત્તં સ્મર ધાર્તરાષ્ટ્રઃ
હું યુધિષ્ઠિરના આદેશોનું પાલન કરું છું; હું પાર્થ છું, યુદ્ધમાં ત્રીજો અને અડગ છું. તેથી, જ્યારે હું તમારું સામનો કરું છું, ત્યારે રાજાઓની રીતો યાદ રાખો, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર.
મોઘં તવૈતદ્ભુવિ નામધેયં દુર્યોધનેતીહ કૃતં પુરસ્તાત્। દુર્યોધનસ્ત્વં પ્રથિતોસિ નામ્ના સુયોધનઃ સન્નિકૃતિપ્રધાનઃ
દુર્યોધન નામથી તમારું નામ ધરતી પર વ્યર્થ છે; લોકો તમને દુર્યોધન તરીકે ઓળખે છે, પણ ખરેખર તમે સુયોધન છો, સેનાઓ એકત્ર કરવાના મુખ્ય હો.
ન તે પુરસ્તાદથ પૃષ્ઠતો વા પશ્યામિ દુર્યોધન રક્ષિતારમ્। પરીપ્સ યુદ્ધેન કુરુપ્રવીર પ્રાણાન્મયા બાણબલાભિતપ્તાન્
દુર્યોધન, હું ન તો આગળ અને ન તો પાછળ તમારો રક્ષણકર્તા જોઈ શકતો નથી; હે કુરુવીર, મારા તીરોની તીવ્રતાથી દાઝેલા, યુદ્ધમાં પોતાનો જીવ બચાવવાનો પ્રયત્ન કરો.
આહૂયમાનસ્તુ સ તેન સઙ્ખ્યે મહાત્મના વૈ ધૃ નિવર્તિતશ્ચાપિ ગિરાઙ્કુશેન ગજો મદોન્મત્ત ઇવાઙ્કુશેન
યુદ્ધમાં એ મહાન આત્માએ બોલાવ્યા પછી, તે વાણીના તીખા અંકુશથી અટકાવવામાં આવ્યો, જેમ કે ઉન્મત્ત હાથી અંકુશથી રોકાય છે.
સોમૃષ્યમાણો વચસાઽભિમૃષ્ટો મહારથેનાતિરથસ્તરસ્વી । તતઃ સ પર્યાવવૃતે રથેન ભોગી યથા પાદતલાભિમૃષ્ટઃ
શબ્દોથી દુઃખી થયેલા, તે ઝડપી અને શક્તિશાળી રથયોધ્ધાએ સહન કરી શક્યું નહીં; પછી, માથા પર વાગેલા સાપ જેવો, તેણે પોતાનું રથ ફેરવી દીધું.
તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધો વિક્ષિપન્ધનુરુત્તમમ્। ધૃતિં કૃત્વા સુવિપુલાં પ્રત્યુવાચ પऩઞ્જયમ્
પછી દુર્યોધન ગુસ્સે થઈ, પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય લહેરાવતા, મોટી હિંમત એકઠી કરી, પરંજયને જવાબ આપ્યો.
સોહમિન્દ્રાદભિક્રુદ્ધાન્ન બિભેમીહ ભારત । ભુક્ત્વા સુવિપુલં રાજ્યં વિત્તાનિ ચ સુખાનિ ચ। કિમર્થં યુદ્ધસમયે પલાપિષ્યે નરોત્તમ
હું અહીં ક્રોધિત ઇન્દ્રથી પણ ડરતો નથી, હે ભારત; વિશાળ રાજ્ય, ધન અને આનંદ ભોગવી લીધા પછી, યુદ્ધ સમયે હું કેમ ભાગું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?
એવમુક્ત્વા મહારાજઃ પ્રત્યયુધ્યત ભારત। સંન્યવર્તત શીઘ્રાશ્વસ્તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, રાજાએ યુદ્ધ શરૂ કર્યું, હે ભારત, અને ઝડપથી વળીને, ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓથી પીડાતા હાથી જેવો બન્યો.
આક્રાન્તભોગસ્તેજસ્વી ધનુર્વક્ર ઇવોરગઃ । રથં રથેન સંગમ્ય યોધયામાસ પાણ્ડવમ્
તેની શક્તિ જાગી હતી, જેમ કે ફણ ફેલાવતો સાપ, તેણે પોતાનું રથ પાંડવના રથ સાથે જોડ્યું અને યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
તં પ્રેક્ષ્ય કર્ણઃ પરિવર્તમાનં નિવૃત્ય સંસ્તમ્ભિતસર્વગાત્રમ્ । દુર્યોધનં દક્ષિણતોઽન્વરક્ષત્પાર્થાન્મહાબાહુરધિજ્યધન્વા
તેને વળતા જોઈ, કર્ણે પોતાના બધા અંગો સંયમમાં રાખી, ધનુષ્ય તણેલું, શક્તિશાળી હાથવાળો, દુર્યોધનના જમણા બાજુએ રહી, પાંડવો સામે તેનું રક્ષણ કર્યું.
ગાન્ધારરાજઃ શકુનિર્નિવૃત્ય દ્રૌણિશ્ચ સર્વાસ્ત્રવિદાં વરિષ્ઠઃ । રરક્ષતુઃ કૌરવમભ્યુપેત્ય પાર્થાન્નૃવીરૌ યુધિ સવ્યતશ્ચ
ગાંધીરાજ શકુની અને દ્રોણપુત્ર, શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ, વળી ગયા અને પાંડવવીરો સામે યુદ્ધમાં, ડાબી બાજુએ રહી, કૌરવનું રક્ષણ કર્યું.
ભીષ્મસ્તતઃ શાન્તનવો વિવૃત્ય હિરણ્યકક્ષ્યાંસ્ત્વરયા તુરંગાન્। દુર્યોધનં પશ્ચિમતો રરક્ષ પાર્થાન્મહાબાહુરધિજ્યધન્વા
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે, સોનાની પટ્ટીધારી ઘોડાઓને ઝડપથી ફેરવી, ધનુષ્ય તણેલું, શક્તિશાળી હાથવાળો, પાંડવો સામે દુર્યોધનનું પાછળથી રક્ષણ કર્યું.
દ્રોણઃ કૃપશ્ચૈવ વિવિંશતિશ્ચ દુઃશાસનશ્ચૈવ નિવૃત્ય શીઘ્રમ્। સર્વે પુરસ્તાત્પ્રણિધાય બાણાન્દુર્યોધનાર્થં ત્વરિતાઽભ્યુપેયુઃ
દ્રોણ, કૃપ, વિવિંશતિ અને દુઃશાસન ઝડપથી વળી ગયા, બધા તીરો સંભાળી, દુર્યોધન માટે ઉત્સાહથી આગળ વધ્યા.
સર્વાણ્યનીકાનિ નિવર્તિતાનિ સંપ્રેક્ષ્ય પૂર્ણૌઘનિભાનિ પાર્થઃ । હંસો મહામેઘમિવાપતન્તં ધનઞ્જયઃ પ્રત્યપતત્તરસ્વી
બધી સેનાઓને ફરી વળતી જોઈ, જે પૂરા પ્રવાહ જેવી ઘન હતી, ધનંજયે, મહા મેઘને મળવા જતા હંસ જેવો, ઝડપથી સામનો કર્યો.
તે સર્વતઃ સંપરિવાર્ય પાર્થમસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ સમાદદાનાઃ । વવર્ષુરભ્યેત્ય શરૈઃ સમગ્રૈર્મેઘા યથા ભૂધરમમ્બુવેગૈઃ
તેઓએ ચારે બાજુથી પાર્થને ઘેરી, દિવ્ય શસ્ત્રો ઉપાડી, આગળ આવી, બધે થી તીરોની વરસાદ વરસાવી, જેમ મેઘો પર્વત પર પાણી વરસાવે છે.
તતોઽસ્રમસ્ત્રેણ નિવાર્ય તેષાં ગાણ્ડીવધન્વા કુરુપુઙ્ગવાનામ્। સંમોહનં શત્રુસહોઽન્યદસ્ત્રં પ્રાદુશ્ચકારૈન્દ્રમવારણીયમ્
પછી, પોતાના શસ્ત્રોથી તેમના શસ્ત્રો અટકાવીને, ગાંડીવધારી અર્જુને કુરુ શ્રેષ્ઠો સામે અવિરત ઇન્દ્રાસ્ત્ર, મોહનાસ્ત્ર છોડ્યું.
તતો દિશશ્ચાનુદિશો નિવાર્ય શરૈઃ સુઘોરૈર્નિશિતૈઃ સુપુઙ્ખૈઃ। ગાણ્ડીવશબ્દેન મનાંસિ તેષાં મહાબલં પ્રવથયાંચકાર
પછી, ગાંડીવના ભયાનક, તીખા, સુંદર પાંખવાળા તીરો વડે બધાં દિશાઓ અને ખૂણાઓ બંધ કરી, તેનો અવાજ એ મહાવીરોના મન હલાવી દીધા.
તતઃ પુનર્ભીમરવં નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં મહાશઙ્ખમુદારઘોષમ્। વ્યનાદયન્સંપ્રદિશો દિશઃ ખં ભુવં ચ પાર્થો દ્વિષતાં નિહન્તા
પછી, ભીમના ગર્જનાને દબાવી, બંને હાથથી મહાશંખ પકડી, દુશ્મનોના વિનાશક પાર્થએ, તેની ઊંડી ધ્વનિથી બધાં દિશાઓ, આકાશ અને ધરતી ગુંજી ઉઠી.
સંમોહનાસ્ત્રપ્રભવૈઃ શરૌઘૈર્વિનષ્ટદેહાશ્ચ નિપત્ય યોધાઃ । નિઃસત્વવેગાઃ કુરુરાજસૈન્યાઃ કુડયોપમાસ્તસ્થુરનીહમાનાઃ
સંમોહનાસ્ત્રની શક્તિથી, તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદમાં યોધાઓના શરીર નાશ પામ્યા અને તેઓ જમીન પર પડી ગયા. કુરુરાજાની સૈના શક્તિ અને જોર ગુમાવીને, લાકડાની જેમ નિષ્ક્રિય ઊભી રહી ગઈ, કંઈ કરી શકી નહિ.
તે શઙ્ખનાદેન કુરુપ્રવીરાઃ સંમોહિતાઃ પાર્થસમીરિતેન । ઉત્સૃજ્ય ચાપાનિ દુરાસદાનિ સર્વે તદા મોહપરા બભૂવુઃ
પાર્થના શંખના નાદથી કુરુઓના વીર યોધાઓ મૂંઝાઈ ગયા. તેઓએ પોતાના ભયંકર ધનુષ્યો છોડી દીધા અને બધા જ મૂંઝવણમાં ગરકાવ થઈ ગયા.
તતો વિસંજ્ઞાનિ પરેષુ પાર્થઃ સંસ્મૃત્ય સંદેશમથોત્તરાયાઃ । નિર્યાહિ વાહાદિતિ માત્સ્યપુત્રમુવાચ યાવત્કુરવો વિસંજ્ઞાઃ
પછી પાર્થએ, બીજા બધા મૂંઝાયેલા જોઈને, ઉત્તરાનું સંદેશ યાદ કર્યો અને માથ્સ્યપુત્રને કહ્યું: 'કુરુઓ હજુ મૂંઝાયેલા છે, તું તુરંત ઘોડાઓને બહાર કાઢ.'
આચાર્યશારદ્વતયોઃ સુશુક્લે કર્ણસ્ય પીતં રુચિરં ચ વસ્ત્રમ્। દ્રૌણેશ્ચ રાજ્ઞશ્ચ તથૈવ નીલે વસ્ત્રે સમાદત્સ્વ નરપ્રવીર
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તું શારદ્વત અને કૃપાચાર્યના શુદ્ધ સફેદ વસ્ત્રો, કર્ણના તેજસ્વી પીળા વસ્ત્રો, અને દ્રોણ તથા રાજાના વાદળી વસ્ત્રો લઈ લે.
ભીષ્મસ્ય સંજ્ઞાં તુ તથૈવ મન્યે જાનાતિ મેઽસ્ત્રપ્રતિઘાતમેષઃ। એતસ્ય વાહાન્કુરુ સવ્યતસ્ત્વમેવં પ્રયાતવ્યમમૂઢસંજ્ઞૈઃ
મને લાગે છે કે ભીષ્મ જ એકમાત્ર જાગૃત છે; એ મારા અસ્ત્રને કેવી રીતે રોકવું એ જાણે છે. તું એના રથના ડાબી બાજુએ ઘોડાઓ હંકારજે, કારણ કે બીજાં બધા હજુ મૂંઝાયેલા છે, એ રીતે આગળ વધવું.
રશ્મીન્સમુત્સૃજ્ય તતો મહાત્મા રથાદવપ્લુત્ય વિરાટપુત્રઃ । વસ્ત્રાણ્યુપાદાય મહારથાનાં નાનાવિધાન્યદ્ભુતવર્ણકાનિ
પછી વિરાટપુત્ર મહાન આત્મા, રશ્મિઓ છોડી, રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને મહારથિઓના અદ્ભુત રંગીન વસ્ત્રો ભેગા કર્યા.
મહાન્તિ ચીનાંશુદુકૂલકાનિ પટ્ટાંશુકાનિ વિવિધાનિ મનોજ્ઞકાનિ । હારાંશ્ચ રાજ્ઞાં મણિભૂષણાનિ સુવર્ણનિષ્કાભરણાનિ મારિષ
તેને મોટા ચીની રેશમી કપડા, સુંદર વિવિધ પ્રકારના પટ્ટાં અને મનોહર વસ્ત્રો મળ્યા, તેમજ રાજાઓના હાર, મણિભૂષણો અને સોનાના નિષ્ક પણ ભેગા કર્યા, હે મારિષા.
માણિક્યબાહ્વઙ્ગદકઙ્કણાનિ અન્યાનિ રાજ્ઞાં મણિભૂષણાનિ। વસ્ત્રાણ્યુપાદાય મહારથાનાં તૂર્ણં પુનઃ ખં રથમારુરોહ
તેને માણિક્યથી શોભતા બાહુબંધ અને કંકણો, રાજાઓના બીજા મણિભૂષણો અને મહારથિઓના વસ્ત્રો ભેગા કરીને, ઝડપથી પાછો રથ પર ચઢી ગયો.
રાજ્ઞશ્ચ સર્વાન્કૃતસંનિકાશાન્સંમોહનાસ્ત્રેણ વિસંજ્ઞકલ્પાન્ । નાસાગ્રવિન્યસ્તકરાઙ્ગુલીકઃ પાર્થો જહાસ સ્મયમાનચેતાઃ
પાર્થએ પોતાની આંગળી નાકની આગળ રાખી, હૃદયમાં સ્મિત સાથે, સંમોહનાસ્ત્રથી મૂંઝાયેલા અને બેભાન થયેલા રાજાઓને જોઈને હસ્યો.
તતોઽન્વશાત્તાંશ્ચતુરઃ સદશ્વાન્પુત્રો વિરાટસ્ય હિરણ્યકક્ષ્યાન્ । તે તદ્વ્યતીયુર્દ્વિષતામનીકં શ્વેતા વહન્તોઽર્જુનમાજિમધ્યાત્
પછી વિરાટપુત્રએ ચાર સુવર્ણ કકષ્યાવાળા સુંદર ઘોડાઓને હંકાર્યા, અને એ ઘોડાઓ અર્જુનને ચમકતા સફેદ બનીને દુશ્મનોની સૈનાના વચ્ચે લઈ ગયા.
તથા પ્રયાન્તં પુરુષપ્રવીરં ભીષ્મઃ શરૈરભ્યહનત્તરસ્વી। સ ચાપિ ભીષ્મસ્ય હયાન્નિહત્ય વિવ્યાધ ભીષ્મં દશભિઃ પૃષત્કૈઃ
જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ આગળ વધતો હતો, ત્યારે ભીષ્મે ઝડપથી તેને બાણોથી ઘાયલ કર્યો; પણ અર્જુને ભીષ્મના ઘોડાઓ મારી નાખ્યા અને ભીષ્મને દસ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તતોઽર્જુનો ભીષ્મમપાસ્ય યુદ્ધે વિદ્ધ્વાઽસ્ય યન્તારમરિષ્ટધન્વા। તસ્થૌ વિમુક્તો રથવૃન્દમધ્યાદ્રાહું વિદાર્યેવ સહસ્રરશ્મિઃ
પછી અર્જુને યુદ્ધમાં ભીષ્મને છોડીને, તેના સારથીને ઘાયલ કર્યો અને રથોની વચ્ચે મુક્ત થઈને ઊભો રહ્યો, જાણે હજાર કિરણોવાળો સૂર્ય રાહુને ચીરીને બહાર આવે.