તમેવ યાહિ પ્રસમીક્ષ્ય યુક્તઃ સુયોધનં તત્ર સહાનુજં ચ
તુ સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે સીધો સુયોધન અને તેના ભાઈઓ પાસે જા અને સામનો કર.
તમાપતન્તં પ્રસમીક્ષ્ય સર્વે કુરુપ્રવીરાઃ સહસાઽભ્યગચ્છન્। પ્રહસ્ય વીરઃ સ તુ તાનતીત્ય દુર્યોધને દ્વૌ નિચખાન બાણૌ
જ્યારે તેણે દોડતો જોયો, ત્યારે બધા કુરુવીરો એકાએક સામે આવ્યા. પછીઅર્જુને હસતાં તેમને પાર કરી, દુર્યોધનને બે બાણો માર્યા.
તેનાર્દિતો નાગ ઇવ પ્રભિન્નઃ પાર્થેન વિદ્ધો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રઃ । યુયુત્સમાનોઽતિરથેન સઙ્ખ્યે સ્વયં વિગૃહ્યાર્જુનમાસસાદ
પાર્થના બાણથી ઘાયલ થયેલો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, જાણે ઘાયલ હાથી, યુદ્ધ માટે તત્પર થઈ, પોતે જ અર્જુન સામે આવ્યો.
સ ભીમધન્વાનમુદગ્રવેગો ધનઞ્જયં શત્રુશતૈરજેયમ્। આકર્ણપૂર્ણાયતચોદિતેન ભલ્લેન વિવ્યાધ લલાટમધ્યે
અજેય ધનંજય, જેને સો દુશ્મન પણ હરાવી ન શકે, તેને વિશાળ બાણે લલાટના મધ્યમાં ઘાયલ કર્યો.
સ તેન બાણેન સમર્પિતેન જામ્બૂનદાભેન સુસંહિતેન । રરાજ પાર્થો રુધિરં ક્ષરન્વૈ યથૈકરશ્મિર્ભગવાન્દિવાર્કઃ
સુસજ્જિત અને સોનાની ડોળવાળું એ બાણ પાર્થના લલાટમાં ઘૂસી ગયું, લોહી વહેતાં તે જાણે આકાશમાં એક કિરણવાળો સૂર્ય ચમકે તેમ તેજસ્વી લાગ્યો.
અથાસ્ય બાણેન વિદારિતસ્ય પ્રાદુર્વભૂવાસ્રમજસ્રમુષ્ણમ્। સા તસ્ય જામ્બૂનદપુષ્પચિત્રા માલેવ ધારાઽભિવિરાજતે સ્મ
પછી એ ઘાવમાંથી સતત ગરમ લોહી નીકળવા લાગ્યું. એ લોહીની ધારા, સોનાની અને ફૂલો જેવી ઝાકઝમાળથી, જાણે હાર જેવી શોભી રહી હતી.
સ તેન બાણાભિહતસ્તરસ્વી દુયોધનેનોદ્ધતમન્યુવેગઃ । શરાનુપાદાય વિષાગ્નિકલ્પાન્વિવ્યાધ રાજાનમદીનસત્વઃ
દુયોધનના બાણથી ઘાયલ થયેલા, તેજસ્વી અર્જુને ઝેર જેવી તીવ્ર બાણો ઉઠાવી, અડગ મનથી રાજાને ઘાયલ કર્યો.
દુર્યોધનશ્ચાપિ તમુગ્રતેજાઃ પાર્થશ્ચ દુર્યોધનમેકવીરઃ । અન્યોન્યમાજૌ પુરુષપ્રવીરૌ સમ સમાજઘ્નતુરાજમીઢૌ
દુશ્મનને હરાવનાર દુયોધન અને એકલા અર્જુન, બંને શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ યુદ્ધમાં એકબીજાને સમાન રીતે ઘાયલ કર્યા.
તતઃ પ્રભિન્નેન મહાગજેન મહીધરાભેન પુનર્વિકર્ણઃ । રથૈશ્ચતુર્ભિર્ગજપાદરક્ષૈઃ કુન્તીસુતં પાણ્ડવમભ્યધાવત્
પછી વિકર્ણ એક વિશાળ, પર્વત જેવો હાથી અને ચાર રથો, હાથીઓ અને પગદળ સાથે, કુંતીપુત્ર પાંડવ સામે દોડી આવ્યો.
તમાપતન્તં ત્વરિતં ગજેન્દ્રં ધનઞ્જયઃ કુમ્ભલલાટમધ્યે। આકર્ણપૂર્ણેન દૃઢાયસેન બાણેન વિવ્યાધ ભૃશં તુ વીરઃ
જ્યારે એ ગજરાજ ઝડપથી દોડી આવ્યો, ત્યારે ધનંજયે મજબૂત અને પૂરેપૂરું તાણેલા બાણથી તેના કુંભસ્થાન પર ઘા કર્યો.
પાર્થેન સૃષ્ટઃ સ તુ ગૃધ્રપત્રો હ્યાપુઙ્ખદેશં પ્રવિવેશ નાગમ્। વિદાર્ય શૈલપ્રવરપ્રકાશં યથાઽશનિઃ પર્વતમિન્દ્રસૃષ્ટઃ
પાર્થના છોડેલા ગૃધ્રપાંખવાળા એ બાણે હાથીના માથામાં ઘૂસી, તેના પર્વત જેવાં તેજસ્વી કુંભને જાણે ઇન્દ્રના વજ્રે પર્વત ફાડી નાખે તેમ ચીરી નાખ્યો.
શરપ્રતપ્તઃ સ તુ નાગરાજઃ પ્રવેપિતાઙ્ગો વ્યથિતાન્તરાત્મા। સંસીદમાનો નિપપાત ભૂમૌ વજ્રાહતં શૃઙ્ગમિવાચલસ્ય
શરોથી દાઝાયેલો એ ગજરાજ કાંપતો, અંદરથી પીડાતો, ધ્રૂજતો જમીન પર પડી ગયો, જાણે પર્વતનું શિખર વજ્રથી તૂટી જાય તેમ.
નિપાતિતે દન્તિવરે પૃથિવ્યાં ત્રાસાદ્વિકર્ણઃ સહસાઽવતીર્ય । તૂર્ણં પદાન્યષ્ટશતાનિ ગત્વા વિવિંશતેઃ સ્યન્દનમારુરોહ
જ્યારે મહાન હાથી જમીન પર પડી ગયો, ત્યારે વિકર્ણ ભયથી તરત જ રથમાંથી નીચે ઉતરી ગયો અને ઝડપથી આઠસો પગલાં દોડી, વિવિંશતિના રથ પર ચડી ગયો.
નિહત્ય નાગં તુ શરેણ તેન વજ્રોપમેનાદ્રિવરપ્રકાશમ્। તથાવિધેનૈવ શરેણ પાર્થો દુર્યોધનં વક્ષસિ નિર્બિભેદ
પાર્થએ વીજળી જેવી તેજસ્વી અને પર્વત જેવો દૃઢ તીરમાંથી હાથીને મારી નાખ્યો પછી, એ જ પ્રકારના તીરમાંથી દુર્યોધનના છાતીમાં પણ ઘાવ કર્યો.
હતે ગજે રાજનિ ચૈવ ભિન્ને ભગ્ને વિકર્ણે ચ સપાદરક્ષે । ગાણ્ડીવમુક્તૈર્વિશિખૈઃ પ્રભિન્નાસ્તે યોધમુખ્યાઃ સહસા પ્રજગ્મુઃ
હાથી મર્યો, રાજા ઘાયલ થયો અને વિકર્ણ પણ પોતાના રક્ષકો સાથે ભાગી ગયો ત્યારે, ગાંડીવમાંથી છૂટેલા તીરોના ઘા ખાઈ, મુખ્ય યોદ્ધાઓ અચાનક જ ભાગી ગયા.
દૃષ્ટ્વૈવ બાણેન હતં ચ નાગં યોધાંશ્ચ સર્વાન્નૃપતિર્નિરીક્ષ્ય। રથં સમાવૃત્ય કુરગ્નવીરો રણાત્પ્રદુદ્રાવ યતો ન પાર્થઃ
જ્યારે રાજાએ જોયું કે હાથી તીરમાંથી મારાયો અને બધા યોદ્ધાઓ ભાગી ગયા, ત્યારે એ પોતાના રથથી ઘેરાઈને, પાંડવોના પાંથેથી દૂર, યુદ્ધમથક છોડીને ભાગી ગયો.
તં ભીતરૂપં ત્વરિતં વ્રજન્તં દુર્યોધનં શત્રુગણાવમર્દી । અન્વાહ્વયદ્યોદ્ધુમનાઃ કિરીટી બાણાભિવિદ્ધં રુધિરં વમન્તમ્
દુર્યોધન, જે દુશ્મનોના સમૂહને હરાવી શકે છે, ભયભીત થઈ ઝડપથી ભાગતો હતો; ત્યારે કિરીટધારી અર્જુને, યુદ્ધ માટે તત્પર થઈ, તીરોના ઘા ખાઈ લોહી વહાવતો દુર્યોધનને લલકાર્યો.
તસ્મિન્મહેષ્વાસવરેઽતિવિદ્ધે ધનઞ્જયેનાપ્રતિમેન યુદ્ધે। સર્વાણિ સૈન્યાનિ ભયાર્દિતાનિ ત્રાસં યયુઃ પાર્થમુદીક્ષ્ય તાનિ
જ્યારે મહાન ધનુષ્યધારીને, એટલે કે ધનંજયે, યુદ્ધમાં ભારે ઘાયલ કર્યો, ત્યારે બધા સૈનિકો પાર્થને જોઈને ભયથી કાંપી ઉઠ્યા.
તતસ્તુ તે શાન્તિપરાશ્ચ સર્વે દૃષ્ટ્વાઽર્જુનં નાગમિવ પ્રભિન્નમ્। ઉચ્ચૈર્નદન્તં બલમત્તમાજૌ મધ્યે સ્થિતં સિંહમિવર્ષભાણામ્
પછી, અર્જુનને, તૂટેલા હાથી જેવો, યુદ્ધમથકમાં ગર્જના કરતા અને વાછરડાઓ વચ્ચે સિંહ જેવો ઉભેલો જોઈ, બધા યોદ્ધાઓ શાંતિ ઇચ્છતા ડરી ગયા.
ગાણ્ડીવશબ્દેન તુ પાણ્ડવસ્ય યોધા નિપેતુઃ સહસા રથેભ્યઃ। ભયાર્દિતાઃ પાર્થશરાભિતપ્તાઃ સિંહાભિપન્ના ઇવ વારણેન્દ્રાઃ
પાંડવના ગાંડીવના ધ્વનિથી, યોદ્ધાઓ અચાનક પોતાના રથમાંથી નીચે કૂદી પડ્યા; પાર્થના તીરોના ઘા અને ભયથી તેઓ એ રીતે તપ્યા જેમ સિંહના હુમલાથી મહાહાથીઓ.
સંરક્તનેત્રઃ પુનરિન્દ્રકર્મા વૈકર્તનં દ્વાદશભિઃ પૃષત્કૈઃ। વિત્રાસ્ય તેષાં દ્રવતાં સમૈક્ષદ્દુઃશાસનં ચૈકરથેન પાર્થઃ
લાલ આંખોવાળા, ઇન્દ્ર જેવા કાર્યો કરનાર અર્જુને, કર્ણને બાર તીરો માર્યા અને દુશાસન સામે એક જ રથમાં મુકાબલો કર્યો, જેથી ભાગતા યોદ્ધાઓ વધુ ડરી ગયા.
કર્ણોઽબ્રવીત્પાર્થશરાભિતપ્તો દુર્યોધનં દુષ્પ્રસહં ચ દૃષ્ટ્વા । દૃષ્ટોઽર્જુનોઽયં પ્રતિયામ શીઘ્રં શ્રેયો વિધાસ્યામ ઇતો ગતેન
પાર્થના તીરોના ઘા ખાઈ, કર્ણે દુર્યોધન અને દુશાસનને જોઈ કહ્યું: 'અર્જુન આવી ગયો છે! ચાલો, ઝડપથી પાછા વળી જઈએ; પછી કંઈ સારું ઉપાય વિચારીશું.'
મન્યે ત્વયા તાત કૃતં ચ કાર્યં યદર્જુનોઽસ્માભિરિહાદ્ય દૃષ્ટઃ । ભૂયો વનં ગચ્છતુ સવ્યસાચી પશ્યામિ પૂર્ણં સમયં ન તેષામ્
હું માનું છું, રાજકુમાર, કે તું તારો કામ પૂરું કર્યું, કેમ કે આજે અર્જુન આપણને અહીં દેખાયો છે. હવે સવ્યસાચી ફરી વનમાં જતો રહે; હું જોઈ રહ્યો છું કે તેમનો સમય હજી પૂરો થયો નથી.
શરાર્દિતાસ્તે યુધિ પાણ્ડવેન પ્રસસુરન્યોન્યમથાહ્વયન્તઃ। કર્ણોઽબ્રવીદાપતત્યેષ જિષ્ણુર્દુર્યોધનં સંપરિવાર્ય યામઃ
પાંડવના તીરોના ઘા ખાઈ, તેઓ ભારે શ્વાસ લેતા અને એકબીજાને લલકારતા. કર્ણે કહ્યું: 'જિષ્ણુ આવી રહ્યો છે! ચાલો, દુર્યોધનને ઘેરી લઈ પાછા જઈએ.'
સર્વાસ્ત્રવિદ્વારણયૂથપાભઃ કાલે પ્રહર્તા યુધિ શાત્રવાણામ્। અયં ચ પાર્થઃ પુનરાગતો નો મૂલં ચ રક્ષ્યં ભરતર્ષભાણામ્
જે બધા શસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, હાથીના ટોળાના નેતા જેવો છે, યોગ્ય સમયે યુદ્ધમાં શત્રુઓ પર ઘા કરે છે. હવે પાર્થ પાછો આવ્યો છે; આપણે ભરતવંશના મુખ્યનો રક્ષણ કરવું જોઈએ.
સમીક્ષ્ય પાર્થં તરસાઽઽપતન્તં દુર્યોધનઃ કાલમિવાત્તશસ્ત્રમ્ । ભયાર્તરૂપઃ શરણં પ્રપેદે દ્રોણં ચ કર્ણં ચ કૃપં ચ ભીષ્મમ્
પાર્થને હથિયારોથી સજ્જ કાળ જેવો ઝડપથી આવતો જોઈ, દુર્યોધન ભયથી ડરીને દ્રોણ, કર્ણ, કૃપ અને ભીષ્મ પાસે આશરો લેવા ગયો.
તં ભીતરૂપં શરણં વ્રજન્તં દુર્યોધનં શત્રુસહો નિષઙ્ગી। ઇત્યબ્રવીત્પ્રીતમનાઃ કિરીટી બાણાભિતપ્તં રુધિરં વમન્તમ્
દુર્યોધન, ભયભીત થઈ આશરો લેતો હતો; ત્યારે દુશ્મનોને હરાવનાર, તલવાર ધારણ કરનાર અર્જુન, મનમાં પ્રસન્ન થઈ, તીરોના ઘા ખાઈ લોહી વહાવતો દુર્યોધનને કહ્યું.
વિહાય કીર્તિં ચ યશશ્ચ લોકે યુદ્ધાત્પરાવૃત્ય પલાયસે કિમ્। ન નન્દયિષ્યન્તિ તવાહતાનિ તૂર્યાણિ યુદ્ધાદવરોપિતસ્ય
કિર્તિ અને યશ છોડી, યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવી કેમ ભાગી રહ્યો છે? જ્યારે તું યુદ્ધમથકમાંથી હારીને નીચે ઉતરીશ, ત્યારે તારા માટે વિજયના વાદ્યો નહિ વાગે.
ન ભોક્ષ્યસે સોઽદ્ય મહીં સમગ્રાં યાનાનિ વસ્ત્રાણ્યથ ભોજનાનિ। કલ્યાણગન્ધીનિ ચ ચન્દનાનિ યુદ્ધાત્પરાવૃત્ય તુ ભોક્ષ્યસે કિમ્ । સુવર્ણમાલ્યાનિ ચ કુણ્ડલાનિ હારાંશ્ચ વૈડૂર્યકૃતોપધાનાન્
આજે તું આખી ધરતી, રથ, વસ્ત્ર કે ભોજન, શુભ સુગંધવાળું ચંદન, સોનાની માળા, કુંડળ કે વૈડૂર્યથી શોભતા હારનો આનંદ નહિ માણી શકે, જો યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવીશ.
ચ્યુતરા યુદ્ધાન્ન તુ શઙ્ખશબ્દાસ્તથા ભવિષ્યન્તિ તવાદ્ય પાપ। ન ભોગહેતોર્વરચન્દનં ચ સ્ત્રિયશ્ચ મુખ્યા મધુરપ્રલાપાઃ । યુદ્ધાત્પ્રયાતસ્ય નરેન્દ્રસૂનો પરે ચ લોકે ફલિતા ન ચેહ
યુદ્ધ છોડીને ભાગીશ તો, હે પાપી, આજે તારા માટે શંખના ધ્વનિ નહિ વાગે. આનંદ માટે ઉત્તમ ચંદન કે મધુર બોલતી મુખ્ય સ્ત્રીઓ પણ નહિ મળે; રાજપુત્ર, જે યુદ્ધ છોડીને જાય છે, તેને આ લોક કે પરલોકમાં કશું ફળ મળતું નથી.