ન્યવર્તત કુરુશ્રેષ્ઠ સ્વેનાનીકેન સંવૃતઃ । વાર્યમાણો દુરાધર્ષૈર્ભીષ્મદ્રોણકૃપૈર્ભૃશમ્
પણ શ્રેષ્ઠ કુરુ પોતાનાં દળથી ઘેરાઈ પાછો વળ્યો, ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપા—જેને હરાવવું મુશ્કેલ હતું—એમણે ઘણી સમજાવ્યા છતાં.
તતોઽર્જુનશ્ચિત્રમુદારવેગં સમીક્ષ્ય ગાણ્ડીવમુવાચ વાક્યમ્। ભોગીન્દ્રકલ્પં ભુવનેષુ રૂઢમભેદ્યમચ્છેદ્યમદાહ્યમાજૌ
પછી અર્જુને ગાંડીવનું અદ્દભુત અને પ્રચંડ રૂપ જોયું—જે સર્પોના રાજા જેવું, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ, યુદ્ધમાં તૂટતું, કપાતું કે બળતું નથી—અને એણે કહ્યું:
ઇદં ત્વિદાનીમનયં કુરૂણાં શિવં ધનુઃ શત્રુનિબર્હણં ચ। અત્યાશુગં વેગવદાશુકર્તૃ અવારણીયં મહતે રણાય
હવે આ ધનુષ્ય કુરુઓ માટે કલ્યાણ અને દુશ્મનોનો નાશ લાવે છે; ખૂબ જ ઝડપથી, જોરથી અને વેગથી કામ કરે છે, મહાયુદ્ધમાં એને કોઈ રોકી શકે નહીં.
પ્રદારણં શત્રુવરૂથિનીનામનીકજિત્સંયતિ વજ્રકલ્પમ્। વૈધવ્યદં શત્રુનિતમ્બિનીનાં મુખપ્રદં કૌરવવંશજાનામ્
આ ધનુષ્ય દુશ્મનના પાંખ તોડી નાખે છે, યુદ્ધમાં સેના જીતે છે, વજ્ર જેવું છે; દુશ્મન સ્ત્રીઓને વિધવા કરે છે અને કૌરવ વંશજોને કીર્તિ આપે છે.
પ્રયાહિ યત્રૈષ સુયોધનો હિ તં પાતયિષ્યામિ શરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈઃ । આચાર્યપુત્રં ચ સુયોધનં ચ પિતામહં સૂતસુતં ચ સઙ્ખ્યે । દ્રોણં કૃપં ચૈવ નિવાર્ય સર્વાઞ્શિરો હરિષ્યામિ સુયોધનસ્ય
તુ ત્યાં જા, જ્યાં સુયોધન છે; હું તેને તીખા બાણોથી ધરાશાયી કરી દઈશ. યુદ્ધમાં, ગુરુપુત્ર, સુયોધન, પિતામહ, સૂતપુત્ર, દ્રોણ, કૃપ અને બધાને હરાવીને, હું સુયોધનનું માથું કાપી લઈશ.
તદુત્તરશ્ચિત્રમુદારવેગં ધનુશ્ચ દૃષ્ટ્વા નિશિતાઞ્શરાંશ્ચ। ભીતોઽબ્રવીદર્જુનમાજિમધ્યે નાહં તવાશ્વાન્વિષહે નિયન્તુમ્
પછી ઉત્તરે જ્યારે તેજસ્વી ધનુષ્ય અને તીક્ષ્ણ બાણો જોયા, ત્યારે તેને ભય લાગ્યો અને યુદ્ધમધ્યે અર્જુનને કહ્યું: 'હું તારા ઘોડાઓને સંભાળી શકતો નથી.'
તમબ્રવીન્માત્સ્યસુતં પ્રહસ્ય ગાણ્ડીવધન્વા દ્વિષતાં નિહન્તા । મયા સહાયેન કુતો ભયં તે પ્રેહ્યુત્તરાશ્વાનુપમન્ત્રયસ્વ
ગાંડીવધારી અને દુશ્મનોના વિનાશક અર્જુને મલકાતાં કહ્યું: 'મારી સાથે તને શું ડર છે? જા ઉત્તર, ઘોડાઓને હાંકી.'
આશ્વાસિતસ્તેન ધનઞ્જયેન વૈરાટિરશ્વાનતુદઞ્જવેન। વિષ્ફારયંસ્તદ્ધનુરુગ્રવેગં યુયુત્સમાનઃ પુનરેવ જિષ્ણુઃ
ધનંજયે him હિંમત આપી, ત્યારે વિરાટપુત્ર ઉત્તરે કશ સાથે ઘોડાઓ હાંકી. યુદ્ધ માટે તત્પર અર્જુને ફરીથી પોતાનું પ્રખર ધનુષ્ય તાણ્યું.
ગાણ્ડીવશબ્દેન તુ તત્રતત્ર ભૂમૌ નિષેદુર્બહવોઽતિવેલમ્। શઙ્ખસ્ય શબ્દેન તુ વાનરસ્ય શબ્દેન તે યોધવરાઃ સમન્તાત્
ગાંડીવના ઘોંઘાટથી ઘણા યોદ્ધાઓ ડરીને જમીન પર બેઠા. શંખ અને વાનરના અવાજથી સર્વ શ્રેષ્ઠ યુદ્ધવીરો ચારેબાજુ ભેગા થયા.
એષોઽતિમાની ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રઃ સેનામુખે સર્વસમૃદ્ધતેજાઃ। પરાજયં નિત્યમમૃષ્યમાણો નિવર્તતે યુદ્ધમનાઃ પુરસ્તાત્
આ રહ્યો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, ખૂબ ગર્વીલો, સેનાના આગળ ભાગે તેજથી ચમકતો, હંમેશા યુદ્ધ માટે તત્પર અને હાર સહન ન કરી શકતો, આગળ વધતો.
તમેવ યાહિ પ્રસમીક્ષ્ય યુક્તઃ સુયોધનં તત્ર સહાનુજં ચ
તુ સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે સીધો સુયોધન અને તેના ભાઈઓ પાસે જા અને સામનો કર.
તમાપતન્તં પ્રસમીક્ષ્ય સર્વે કુરુપ્રવીરાઃ સહસાઽભ્યગચ્છન્। પ્રહસ્ય વીરઃ સ તુ તાનતીત્ય દુર્યોધને દ્વૌ નિચખાન બાણૌ
જ્યારે તેણે દોડતો જોયો, ત્યારે બધા કુરુવીરો એકાએક સામે આવ્યા. પછીઅર્જુને હસતાં તેમને પાર કરી, દુર્યોધનને બે બાણો માર્યા.
તેનાર્દિતો નાગ ઇવ પ્રભિન્નઃ પાર્થેન વિદ્ધો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રઃ । યુયુત્સમાનોઽતિરથેન સઙ્ખ્યે સ્વયં વિગૃહ્યાર્જુનમાસસાદ
પાર્થના બાણથી ઘાયલ થયેલો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, જાણે ઘાયલ હાથી, યુદ્ધ માટે તત્પર થઈ, પોતે જ અર્જુન સામે આવ્યો.
સ ભીમધન્વાનમુદગ્રવેગો ધનઞ્જયં શત્રુશતૈરજેયમ્। આકર્ણપૂર્ણાયતચોદિતેન ભલ્લેન વિવ્યાધ લલાટમધ્યે
અજેય ધનંજય, જેને સો દુશ્મન પણ હરાવી ન શકે, તેને વિશાળ બાણે લલાટના મધ્યમાં ઘાયલ કર્યો.
સ તેન બાણેન સમર્પિતેન જામ્બૂનદાભેન સુસંહિતેન । રરાજ પાર્થો રુધિરં ક્ષરન્વૈ યથૈકરશ્મિર્ભગવાન્દિવાર્કઃ
સુસજ્જિત અને સોનાની ડોળવાળું એ બાણ પાર્થના લલાટમાં ઘૂસી ગયું, લોહી વહેતાં તે જાણે આકાશમાં એક કિરણવાળો સૂર્ય ચમકે તેમ તેજસ્વી લાગ્યો.
અથાસ્ય બાણેન વિદારિતસ્ય પ્રાદુર્વભૂવાસ્રમજસ્રમુષ્ણમ્। સા તસ્ય જામ્બૂનદપુષ્પચિત્રા માલેવ ધારાઽભિવિરાજતે સ્મ
પછી એ ઘાવમાંથી સતત ગરમ લોહી નીકળવા લાગ્યું. એ લોહીની ધારા, સોનાની અને ફૂલો જેવી ઝાકઝમાળથી, જાણે હાર જેવી શોભી રહી હતી.
સ તેન બાણાભિહતસ્તરસ્વી દુયોધનેનોદ્ધતમન્યુવેગઃ । શરાનુપાદાય વિષાગ્નિકલ્પાન્વિવ્યાધ રાજાનમદીનસત્વઃ
દુયોધનના બાણથી ઘાયલ થયેલા, તેજસ્વી અર્જુને ઝેર જેવી તીવ્ર બાણો ઉઠાવી, અડગ મનથી રાજાને ઘાયલ કર્યો.
દુર્યોધનશ્ચાપિ તમુગ્રતેજાઃ પાર્થશ્ચ દુર્યોધનમેકવીરઃ । અન્યોન્યમાજૌ પુરુષપ્રવીરૌ સમ સમાજઘ્નતુરાજમીઢૌ
દુશ્મનને હરાવનાર દુયોધન અને એકલા અર્જુન, બંને શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ યુદ્ધમાં એકબીજાને સમાન રીતે ઘાયલ કર્યા.
તતઃ પ્રભિન્નેન મહાગજેન મહીધરાભેન પુનર્વિકર્ણઃ । રથૈશ્ચતુર્ભિર્ગજપાદરક્ષૈઃ કુન્તીસુતં પાણ્ડવમભ્યધાવત્
પછી વિકર્ણ એક વિશાળ, પર્વત જેવો હાથી અને ચાર રથો, હાથીઓ અને પગદળ સાથે, કુંતીપુત્ર પાંડવ સામે દોડી આવ્યો.
તમાપતન્તં ત્વરિતં ગજેન્દ્રં ધનઞ્જયઃ કુમ્ભલલાટમધ્યે। આકર્ણપૂર્ણેન દૃઢાયસેન બાણેન વિવ્યાધ ભૃશં તુ વીરઃ
જ્યારે એ ગજરાજ ઝડપથી દોડી આવ્યો, ત્યારે ધનંજયે મજબૂત અને પૂરેપૂરું તાણેલા બાણથી તેના કુંભસ્થાન પર ઘા કર્યો.
પાર્થેન સૃષ્ટઃ સ તુ ગૃધ્રપત્રો હ્યાપુઙ્ખદેશં પ્રવિવેશ નાગમ્। વિદાર્ય શૈલપ્રવરપ્રકાશં યથાઽશનિઃ પર્વતમિન્દ્રસૃષ્ટઃ
પાર્થના છોડેલા ગૃધ્રપાંખવાળા એ બાણે હાથીના માથામાં ઘૂસી, તેના પર્વત જેવાં તેજસ્વી કુંભને જાણે ઇન્દ્રના વજ્રે પર્વત ફાડી નાખે તેમ ચીરી નાખ્યો.
શરપ્રતપ્તઃ સ તુ નાગરાજઃ પ્રવેપિતાઙ્ગો વ્યથિતાન્તરાત્મા। સંસીદમાનો નિપપાત ભૂમૌ વજ્રાહતં શૃઙ્ગમિવાચલસ્ય
શરોથી દાઝાયેલો એ ગજરાજ કાંપતો, અંદરથી પીડાતો, ધ્રૂજતો જમીન પર પડી ગયો, જાણે પર્વતનું શિખર વજ્રથી તૂટી જાય તેમ.
નિપાતિતે દન્તિવરે પૃથિવ્યાં ત્રાસાદ્વિકર્ણઃ સહસાઽવતીર્ય । તૂર્ણં પદાન્યષ્ટશતાનિ ગત્વા વિવિંશતેઃ સ્યન્દનમારુરોહ
જ્યારે મહાન હાથી જમીન પર પડી ગયો, ત્યારે વિકર્ણ ભયથી તરત જ રથમાંથી નીચે ઉતરી ગયો અને ઝડપથી આઠસો પગલાં દોડી, વિવિંશતિના રથ પર ચડી ગયો.
નિહત્ય નાગં તુ શરેણ તેન વજ્રોપમેનાદ્રિવરપ્રકાશમ્। તથાવિધેનૈવ શરેણ પાર્થો દુર્યોધનં વક્ષસિ નિર્બિભેદ
પાર્થએ વીજળી જેવી તેજસ્વી અને પર્વત જેવો દૃઢ તીરમાંથી હાથીને મારી નાખ્યો પછી, એ જ પ્રકારના તીરમાંથી દુર્યોધનના છાતીમાં પણ ઘાવ કર્યો.
હતે ગજે રાજનિ ચૈવ ભિન્ને ભગ્ને વિકર્ણે ચ સપાદરક્ષે । ગાણ્ડીવમુક્તૈર્વિશિખૈઃ પ્રભિન્નાસ્તે યોધમુખ્યાઃ સહસા પ્રજગ્મુઃ
હાથી મર્યો, રાજા ઘાયલ થયો અને વિકર્ણ પણ પોતાના રક્ષકો સાથે ભાગી ગયો ત્યારે, ગાંડીવમાંથી છૂટેલા તીરોના ઘા ખાઈ, મુખ્ય યોદ્ધાઓ અચાનક જ ભાગી ગયા.
દૃષ્ટ્વૈવ બાણેન હતં ચ નાગં યોધાંશ્ચ સર્વાન્નૃપતિર્નિરીક્ષ્ય। રથં સમાવૃત્ય કુરગ્નવીરો રણાત્પ્રદુદ્રાવ યતો ન પાર્થઃ
જ્યારે રાજાએ જોયું કે હાથી તીરમાંથી મારાયો અને બધા યોદ્ધાઓ ભાગી ગયા, ત્યારે એ પોતાના રથથી ઘેરાઈને, પાંડવોના પાંથેથી દૂર, યુદ્ધમથક છોડીને ભાગી ગયો.
તં ભીતરૂપં ત્વરિતં વ્રજન્તં દુર્યોધનં શત્રુગણાવમર્દી । અન્વાહ્વયદ્યોદ્ધુમનાઃ કિરીટી બાણાભિવિદ્ધં રુધિરં વમન્તમ્
દુર્યોધન, જે દુશ્મનોના સમૂહને હરાવી શકે છે, ભયભીત થઈ ઝડપથી ભાગતો હતો; ત્યારે કિરીટધારી અર્જુને, યુદ્ધ માટે તત્પર થઈ, તીરોના ઘા ખાઈ લોહી વહાવતો દુર્યોધનને લલકાર્યો.
તસ્મિન્મહેષ્વાસવરેઽતિવિદ્ધે ધનઞ્જયેનાપ્રતિમેન યુદ્ધે। સર્વાણિ સૈન્યાનિ ભયાર્દિતાનિ ત્રાસં યયુઃ પાર્થમુદીક્ષ્ય તાનિ
જ્યારે મહાન ધનુષ્યધારીને, એટલે કે ધનંજયે, યુદ્ધમાં ભારે ઘાયલ કર્યો, ત્યારે બધા સૈનિકો પાર્થને જોઈને ભયથી કાંપી ઉઠ્યા.
તતસ્તુ તે શાન્તિપરાશ્ચ સર્વે દૃષ્ટ્વાઽર્જુનં નાગમિવ પ્રભિન્નમ્। ઉચ્ચૈર્નદન્તં બલમત્તમાજૌ મધ્યે સ્થિતં સિંહમિવર્ષભાણામ્
પછી, અર્જુનને, તૂટેલા હાથી જેવો, યુદ્ધમથકમાં ગર્જના કરતા અને વાછરડાઓ વચ્ચે સિંહ જેવો ઉભેલો જોઈ, બધા યોદ્ધાઓ શાંતિ ઇચ્છતા ડરી ગયા.
ગાણ્ડીવશબ્દેન તુ પાણ્ડવસ્ય યોધા નિપેતુઃ સહસા રથેભ્યઃ। ભયાર્દિતાઃ પાર્થશરાભિતપ્તાઃ સિંહાભિપન્ના ઇવ વારણેન્દ્રાઃ
પાંડવના ગાંડીવના ધ્વનિથી, યોદ્ધાઓ અચાનક પોતાના રથમાંથી નીચે કૂદી પડ્યા; પાર્થના તીરોના ઘા અને ભયથી તેઓ એ રીતે તપ્યા જેમ સિંહના હુમલાથી મહાહાથીઓ.