તં સમન્તાદ્રથાઃ પઞ્ચ પરિવાર્ય ધનઞ્જયમ્। ત ઇષૂન્સમ્યગસ્યન્તો મુમુક્ષન્તોપિ જીવિતાત્
પછી પાંચ રથોએ ધનંજયને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો; બાણ છોડવા ઉત્સુક હતા, છતાં પોતાનું જીવન વધારે મૂલ્યવાન માન્યું.
તે લાભમિવ મન્વાનાઃ ક્ષિપ્રમાર્ચ્છન્ધનઞ્જયમ્। શરૌઘાન્સમ્યગસ્યન્તો જીમૂતા ઇવ વાર્ષિકાઃ
મોટો લાભ મળ્યો એમ માનીને, તેઓ ઝડપથી ધનંજય પાસે પહોંચ્યા અને વરસાદી ઋતુના વાદળ જેવો બાણવર્ષા કરવા લાગ્યા.
બહુભિર્નિશિતૈર્બાણૈર્વિવિધૈર્લોમવાપિભિઃ । આદ્રવન્પ્રત્યવસ્થાય પ્રત્યવિધ્યન્ધનઞ્જયમ્
ઘણા તીખા અને વિવિધ પાંખવાળા બાણોથી, તેઓ આગળ વધ્યા, સ્થિર રહી ધનંજય પર પ્રહાર કર્યા.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ । દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણઃ પ્રત્યયાદ્રથસત્તમાન્
પછી ભીમસેન, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હસ્યો અને દૈવી અસ્ત્ર ઉપસાવીને, એ શ્રેષ્ઠ રથીઓને પાછા હાંકી દીધા.
યથા રશ્મિભિરાદિત્યઃ પ્રચ્છાદયતિ મેદિનીમ્। એવં ગાણ્ડીવનિર્મુક્તૈઃ શરૈઃ પ્રાચ્છાદયદ્દિશઃ
જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી ધરતીને ઢાંકી દે છે, તેમ તેણે ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોથી ચારે દિશા ઢાંકી દીધી.
ન રથાનાં ન નગાનાં ન ધ્વજાનાં ન વાજિનામ્। અવિદ્ધં નિશિતૈર્બાણૈરાસીદ્દ્યૂઙ્ગુલમન્તરમ્
રથ, ધ્વજ, હાથી કે ઘોડા—ક્યાંય એક આંગળી જેટલું પણ સ્થાન એવું નહોતું કે જ્યાં તીખા બાણ વાગ્યા ન હોય.
સર્વે શાન્તિપરા યોધાઃ સ્વચિત્તં નાભિજઝિરે । હસ્તિનોઽશ્વાશ્ચ વિત્રસ્તા વ્યવલીયન્ત ભારત
બધા યોદ્ધાઓ શાંતિ ઇચ્છતા થયા, એમનું મન ડગમગી ગયું; હાથી અને ઘોડા ડરીને ચારે તરફ ભાગી પડ્યા, હે ભારત.
યથા નલવનં નાગઃ પ્રભિન્નઃ ષાષ્ટિહાયનઃ । એવં સર્વાનપામૃદ્ગાદર્જુનઃ શસ્ત્રતેજસા
જેમ સાઠ વર્ષનો હાથી નાળિયેરના વનને પછાડી નાખે, તેમ અર્જુને પોતાના શસ્ત્રપ્રભાથી બધા શત્રુઓને દબાવી દીધા.
ગાણ્ડીવસ્ય તુ ઘોષેણ પૃથિવી સમકમ્પત। મનાંસિ ધાર્તરાષ્ટ્રાણામપ્યકૃન્તદ્ધનઞ્જયઃ
ગાંડીવના ઘોષથી ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી અને ધનંજયે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોના મન પણ ગભરાવી દીધા.
તતો વિગાહ્ય સૈન્યાનાં મધ્યં શસ્ત્રભૃતાંવરઃ । સારથિં સમરે શૂરસ્ત્વભ્યભાષત વીર્યવાન્
પછી એ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાએ સેના વચ્ચે જઈને, યુદ્ધમાં પોતાના સારથીને હિંમતપૂર્વક કહ્યું.
સંનિયમ્ય હયાનેતાન્મન્દં વાહય સારથે । આચાર્યપુત્રં સમરે યોધયિષ્યેઽપરાજિતમ્
આ ઘોડાઓને રોકી ધીમે હાંકો, સારથી; હું યુદ્ધમાં અપરાજિત ગુરુપુત્ર સાથે લડવા જઈ રહ્યો છું.
પુરા હ્યેષ મયા યુક્તઃ સ મે ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ।। એવમુક્તેઽર્જુનેનાસાવશ્વત્થામરથં પ્રતિ
કારણ કે એ પહેલાં પણ મારી સાથે જોડાયેલો હતો અને હવે મારી પાછળ ઊભો છે; આમ અર્જુને કહ્યું ત્યારે અશ્વત્થામા રથ તરફ આગળ વધ્યો.
એષોપયાતિ બીભત્સુર્વ્યથિતો ગાઢવેદનઃ
હવે જુઓ, બીભત્સુ ભારે દુઃખમાં અને પીડામાં અહીં આવી રહ્યો છે.
તં તુ તત્રૈવ યાસ્યામિ નાસૌ મુચ્યેત જીવિતાત્
હું તુરંત ત્યાં જઈશ અને એ જીવતો બચી નહીં શકે.
નાસૌ ભયેન નિર્યાતો મહાત્મા પાકશાસનિઃ। નૈવં ભીતા નિવર્તન્તે ન પુનર્ગાઢવેદનાઃ
પાકશાસનપુત્ર એ મહાન આત્મા ડરથી ભાગ્યો નથી; સાચા ડરેલા લોકો પાછા ફરતા નથી, અને જેને ભારે પીડા હોય એ પણ પાછા આવતાં નથી.
યદ્યેનમભિસંરબ્ધં પુનરેવાભિયાસ્યસિ। બહૂન્યસ્ત્રાણિ જાનીતે ન પુનર્મોક્ષ્યતે ભવાન્
જો તું ફરી ગુસ્સામાં એને સામનો કરશ, તો એ અનેક શસ્ત્રો જાણે છે; પછી તું બચી નહીં શકે.
દિષ્ટ્યા દુર્યોધનો મુક્તો દિષ્ટ્યા ગાવઃ પલાયિતાઃ। મુક્તો દિષ્ટ્યા ચ સંગ્રામે કિં રણેન કરિષ્યસિ
સૌભાગ્યથી દુર્યોધન છૂટી ગયો, ગાયો પણ બચી ગઈ, અને તું પણ યુદ્ધમાંથી મુક્ત થયો — હવે યુદ્ધ કરીને શું હાંસલ કરશે?
ક્રોશમાત્રમપાક્રમ્ય બલમન્વાનયામહે। અન્વાગતબલાઃ પાર્થં પુનરેવાભિયાસ્યથ
અમે એક ક્રોશ જેટલું દૂર જઈને અમારી સેના ભેગી કરીશું; પછી તું ફરી પార్థનો સામનો કરજે.
કર્ણં પરાજિતં દૃષ્ટ્વા પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્। એતં માં પ્રાપયેદાનીં રથવૃન્દં પ્રહારિણામ્
કર્ણને હરાવ્યો જોઈને પાર્થે વિરાટ રાજાને કહ્યું: 'મને હવે યુદ્ધ માટે તૈયાર રથોની પાંખ પાસે લઈ જા.'
યત્ર શાન્તનવો ભીષ્મઃ સર્વેષાં નઃ પિતામહઃ । સુયુદ્ધં કાઙ્ક્ષમાણો વૈ રથે તિષ્ઠતિ દંશિતઃ
જ્યાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, આપણા પિતામહ, સુંદર યુદ્ધની ઈચ્છા સાથે પોતાના રથ પર શસ્ત્રધારી ઊભા છે.
તાલો વૈ કાઞ્ચનો યત્ર વજ્રવૈડૂર્યભૂષિતઃ । અતીવ સમરે ભાતિ માતરિશ્વપ્રકમ્પિતઃ
જ્યાં સોનાનો તાડનું વૃક્ષ, વજ્ર અને વૈડૂર્યથી શોભાયમાન, યુદ્ધમાં પવનથી ડોલતું તેજસ્વી લાગે છે.
દારુણં પ્રહરિષ્યામિ રથબૃન્દાનિ ધન્વિનામ્। આદાસ્યામ્યહમેતેષાં ધનુર્જ્યાવેષ્ટનાનિ ચ
હું ધનુર્ધારી રથોની પાંખ પર જોરદાર પ્રહાર કરીશ અને એમના ધનુષ્ય અને તાર પણ પકડી લઈશ.
અસ્યન્તં દિવ્યમસ્ત્રાણિ ચિત્રમુત્તર પશ્યસિ
ઉત્તર, જુઓ તો કેવા અદ્ભુત દૈવી શસ્ત્રો ફેંકાઈ રહ્યા છે.
શતહ્રદાં જૃમ્ભમાણાં મેઘસ્થાં પ્રાવૃષીવ ચ। સુવર્ણપૃષ્ઠં ગાણ્ડીવં પશ્યન્તુ કુરવો મમ
મારા સુવર્ણપૃષ્ઠ ગાંડીવને, જે વરસાદમાં મેઘ જેવી ફાટી નીકળે છે અને શતધારા વહાવે છે, એ કૌરવો જોઈ લે.
દક્ષિણેનાથ વામેન કતમેન સ્વિદસ્યતિ। ઇતિ માં શત્રવઃ સર્વે ન વિજ્ઞાસ્યન્તિ સારથે
હું જમણી કે ડાબી બાજુથી શસ્ત્ર છોડું, એ કઈ બાજુથી આવશે — એ મારા દુશ્મનો કે સારથિ કોઈ ઓળખી નહીં શકે.
અસ્ત્રોદકાં હયાવર્તાં નાગનક્રાં રથહ્રદામ્। નદીં પ્રસ્કન્દયિષ્યામિ પરલોકાપહારિણીમ્
હું રથરૂપે હ્રદમાં શસ્ત્રોની લહેરો, ઘોડાની ઘૂમરાટ, સાપ અને મગર જેવી ભયાનક તાકાતથી એવી નદી વહાવી દઈશ કે દુશ્મનોને પરલોકમાં લઈ જાય.
પાણિપાદશિરઃપૃષ્ઠબાહુશઙ્ખચરાચરમ્। વનં કુરૂણાં છેત્સ્યામિ ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
વાંકિયા અને તીક્ષ્ણ બાણોથી હું કૌરવોના વનમાં હાથ, પગ, માથું, પીઠ, ભુજાઓ, શંખ અને ચાલતા-ફરતા બધું કાપી નાખીશ.
તૂણીશયાઃ સુપુઙ્ખાગ્રા વિશિખા દુન્દુભિસ્વનાઃ। મયા પ્રમુક્તાઃ સંગ્રામે કુરૂન્ધક્ષ્યન્તિ સાયકાઃ
મારા તૂણેમાં રહેલા સુંદર પાંખવાળા અને દુંદુભી જેવા ધ્વનિ કરનારા બાણો યુદ્ધમાં છોડીને હું કૌરવોને નાશ કરી નાખીશ.
ધ્વજવૃક્ષં શરતૃણં નાગાશ્વશ્વાપદાકુલમ્ । રથસિંહગણૈર્યુક્તં ધનુર્વલ્લિસમાકુલમ્। વનમાદીપયિષ્યામિ કુરૂણામસ્ત્રતેજસા
ધ્વજવૃક્ષો, ઘાસ, હાથી, ઘોડા, જંગલી પ્રાણીઓ, સિંહયુક્ત રથો અને ધનુષ્યોથી ભરેલું કૌરવોનું વન હું શસ્ત્રતેજથી સળગાવી દઈશ.
જયતો ભારતીં સેનામેકસ્ય મમ સંયુગે। શતં માર્ગા ભવિષ્યન્તિ પાવકસ્યેવ કાનને
જ્યારે હું એકલો જ યુદ્ધમાં ભારતીઓની સેના પર વિજય મેળવો, ત્યારે અગ્નિ જંગલમાં જેમ અનેક રસ્તા બનાવે છે, એમ અહીં પણ શતપથ ખુલશે.