અથ જિષ્ણુરુદાવૃત્ય શિતધારેણ કાર્મુકમ્ । ન્યકૃન્તદ્ગૃધ્રપત્રેણ શાતકુમ્ભપરિષ્કૃતમ્
પછી જિષ્ણુએ તીક્ષ્ણ ધારે ધનુષ્ય ખેંચી, ગૃધ્રપંખી તીરે ભીષ્મનું સોનાથી શોભાયમાન ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભીષ્મોઽન્યત્કાર્મુકં રણે। સમાદાય નરવ્યાઘ્રઃ સજ્યં ચક્રે મહાબલઃ
પલક ઝપકતાં જ, મહાબળવાન ભીષ્મે યુદ્ધમાં બીજું ધનુષ્ય પકડીને તરત જ તાણ્યું.
શરાંશ્ચ સુબહુન્ક્રુદ્ધો મુમોચાશુ ધનંજયે । અર્જુનોપિ શરાંસ્તીક્ષ્ણાન્ભીષ્માય નિશિતાન્બહૂન્। ચિક્ષેપ ચ મહાતેજાસ્તથા ભીષ્મશ્ચ પાણ્ડવે
કોપે ભરાયેલા ભીષ્મે ઘણા તીરો ધનંજય પર છોડી દીધા; અને મહાતેજસ્વી અર્જુને પણ ભીષ્મ પર અનેક તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
તયોર્દિવ્યાસ્ત્રવિદુષોરસ્યતોરનિશં શરાન્ । ન વિશેષસ્તદા રાજન્દૃશ્યતે સુમહાત્મનોઃ
રાજા, બંને મહાન આત્માવાળા અને દિવ્ય શસ્ત્રો જાણનારા યોદ્ધાઓ સતત એકબીજાની ઉપર તીરો વરસાવતા, એમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો.
અથાવૃણોદ્દશ દિશઃ શરૈરતિરથસ્તદા । કિરીટમાલી કૌન્તેયઃ શૂરં શાન્તનવં તથા
પછી મુગટધારી કુંતીપુત્ર અને શાંતનુનંદન, બંને મહાવીરોએ તીરોની વરસાદથી દસેય દિશાઓ ઢાંકી દીધી.
અતીવ પાણ્ડવો ભીષ્મં ભીષ્મશ્ચાતીવ પાણ્ડવમ્ । બભૂવ તત્ર સઙ્ઘેઽસ્મિન્લોકે રાજંસ્તદદ્ભુતમ્
એ સંઘર્ષમાં પાંડવે ભીષ્મને ખૂબ તડપાવ્યો અને ભીષ્મે પણ પાંડવને એટલો જ દબાવ્યો; રાજા, એ જગતમાં અદભૂત દૃશ્ય હતું.
પાણ્ડવેન હતાઃ શૂરા ભીષ્મસ્ય રથરક્ષિણઃ। શેરતે સ્મ મહાબાહો કૌન્તેયસ્યાભિતો રથમ્
પાંડવે ભીષ્મના રથની રક્ષા કરતા વીરોએ મારી નાખ્યા, અને એ બધા કુંતીપુત્રના રથની આજુબાજુ પડેલા હતા, હે મહાબાહુ.
તતો ગાણ્ડીવનિર્મુક્તા નિરમિત્રં ચિકીર્ષવઃ। અસક્તાઃ પુઙ્ખસંસક્તાઃ શ્વેતવાહનપત્રિણઃ
પછી ગાંડીવમાંથી છૂટેલા તીરો, દુશ્મનને નિષ્શક્ત કરવા, સફેદ ઘોડાની પાંખવાળા, નિશ્ચિતપણે આગળ વધતા હતા.
નિષ્પતન્તો રથાત્તસ્ય ધૌતા હૈરણ્યવાસસઃ। આકાશે પ્રત્યદૃશ્યન્ત હંસાનામિવ પઙ્ક્તયઃ
સોનાની કવચ પહેરેલા, એ યોદ્ધાઓ રથમાંથી કૂદી પડ્યા અને આકાશમાં હંસોની પંક્તિઓ જેવી દેખાતા હતા.
તસ્ય તદ્દિવ્યમસ્ત્રં હિ પ્રગાઢં ચિત્રમસ્યતઃ । પ્રેક્ષન્તે સ્માન્તરિક્ષસ્થાઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ
જ્યારે એ દિવ્ય અને અદ્ભુત શસ્ત્ર છોડવામાં આવ્યું, ત્યારે બધા દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર આકાશમાંથી એ દૃશ્ય જોઈ રહ્યા હતા.
તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતો ગન્ધર્વશ્ચિત્રમદ્ભુતમ્ । શશંસ દેવરાજાય ચિત્રસેનઃ પ્રતાપવાન્
એ અદ્ભુત અને આશ્ચર્યજનક દૃશ્ય જોઈને, આનંદિત ગંધર્વ ચિત્રસેનએ એ વાત દેવરાજને સંભળાવી.
પશ્યેમાનરિનિર્દારાન્સંસક્તાનિવ ગચ્છતઃ । ચિત્રરૂપમિદં જિષ્ણોર્દિવ્યમસ્ત્રમુદીર્યતઃ
જુઓ, એ શત્રુવિનાશક યોદ્ધાઓ કેવી રીતે એકસાથે આગળ વધી રહ્યા છે, અને જિષ્ણુ જ્યારે દિવ્ય શસ્ત્ર છોડે છે, ત્યારે તેનું અદભુત રૂપ કેવું છે.
નેદં મનુષ્યાઃ શ્રદ્દધ્યુર્ન હીદં તેષુ વિદ્યતે। સૌરાણાં ચ મહાસ્રાણાં વિચિત્રોઽયં સમાગમઃ
માણસો તો એ વાત પર વિશ્વાસ પણ ન કરે, કેમ કે એવા મહાન સૌર શસ્ત્રોનો સંઘર્ષ એમની વચ્ચે ક્યાંય જોવા મળતો નથી.
મધ્યન્દિનગતં સૂર્યં પ્રતપન્તમિવામ્બરે । ન શક્નુવન્તિ સૈન્યાનિ પાણ્ડવં પ્રસમીક્ષિતુમ્
જેમ મધ્યાહ્નના સૂર્યને આકાશમાં તેજથી કોઈ જોઈ શકતું નથી, એમ પાંડવને પણ સેના જોઈ શકતી નહોતી.
ઉભૌ વિશ્રુતકર્માણાવુભૌ શૂરૌ મહીક્ષિતામ્ । ઉભૌ વિચિત્રકર્માણાવુભૌ યુધિ દુરાસદૌ
બન્ને યોદ્ધાઓના કૃત્યો પ્રસિદ્ધ છે, બન્ને રાજાઓમાં વીર છે, બન્ને અદભુત કાર્યો કરે છે અને બન્ને યુદ્ધમાં અપરાજેય છે.
ઇત્યુક્તો દેવરાજસ્તુ પાર્થભીષ્મસમાગમમ્। પૂજયામાસ દિવ્યેન પુષ્પવર્ષેણ ભારત
આ રીતે કહેતા, દેવરાજે પાર્થે અને ભીષ્મના સંગમને દિવ્ય પુષ્પવર્ષથી સન્માન આપ્યો, હે ભારત.
[અશ્વત્થામા તતોઽભ્યેત્ય દ્રુતં કર્ણમભાષત । અહમેકો હનિષ્યામિ સમેતાન્સર્વપાણ્ડવાન્
પછી અશ્વત્થામાએ ઝડપથી કર્ણ પાસે જઈને કહ્યું: 'હું એકલો જ બધા પાંડવોને એકઠા મળીને પણ મારી નાખીશ.'
ઇતિ કર્મ સમક્ષં મે સભામધ્યે ત્વયોદિતમ્ । ન તુ તત્કૃતમેકસ્માદ્ભીતો ધાવસિ સૂતજ
આ કામ assemblyમાં મારી સામે તું ખુલ્લેઆમ કહ્યું હતું, પણ એ તું પૂરું કર્યું નથી; ડરીને તું ભાગી રહ્યો છે, રથચાલકના પુત્ર.
વૈચિત્રવીર્યજાઃ સર્વે ત્વામાશ્રિત્ય પૃથાસુતાન્ । જેતુમિચ્છન્તિ સંગ્રામે ભવાન્યુધ્યસ્વ ફલ્ગુનમ્
વૈચિત્રવીર્યના બધા પુત્રો તારા પર આધાર રાખીને પૃથાના દીકરાઓને યુદ્ધમાં હરાવવાની ઈચ્છા રાખે છે; તારે ફાલ્ગુન સાથે યુદ્ધ કરવું જ જોઈએ.
અશ્વત્થામોદિતં વાક્યં શ્રુત્વા દુર્યોધનસ્તદા । પ્રત્યુવાચ રુષા દ્રૌણિં કર્ણપ્રિયચિકીર્ષયા
અશ્વત્થામાના આ વચન સાંભળી દુર્યોધને, કર્ણને ખુશ કરવા માટે અને ગુસ્સામાં, દ્રૌણિ એટલે દ્રોણના પુત્રને જવાબ આપ્યો.
મા માનભઙ્ગં વિપ્રેન્દ્ર કુરુ વિશ્રુતકર્મણઃ । માનભઙ્ગેન રાજ્ઞાં તુ બલહાનિર્ભવિષ્યતિ
હે મહાન બ્રાહ્મણ, જેનું કૃત્ય જગતભરમાં પ્રસિદ્ધ છે, એ વીરનું અપમાન કરશો નહીં; રાજાનો અપમાન થવાથી સૈનિકોની શક્તિ ઘટી જાય છે.
શૂરા વદન્તિ સંગ્રામે વાચા કર્માણિ કુર્વતે। પરાક્રમન્તિ સંગ્રામે સ્વસ્ય વીર્યાનુસારતઃ
વીર યુદ્ધમાં મોટા મોટા વચન બોલે છે અને કામ પણ કરે છે; પોતપોતાની શક્તિ પ્રમાણે યુદ્ધમાં પુરુષાર્થ કરે છે.
તસ્માત્તં નાર્હતિ ભવાન્ગર્હિતું શૂરસંમતમ્ । રાજ્ઞૈવમુક્તઃ સ દ્રૌણિર્ગતરોષોઽભવત્તદા ।।]
એટલે તારે એ વીરનું અપમાન કરવું યોગ્ય નથી, જેને બધા વીર માન આપે છે; રાજાએ આવું કહ્યાના પછી દ્રોણપુત્રનો ગુસ્સો શાંત થયો.
તતો ભીષ્મઃ શાન્તનવો બાણાન્પાર્શ્વે સમાર્પયત્। અસ્યતઃ પ્રતિસન્ધાય વિવૃતં સવ્યસાચિનઃ
પછી શાંતનુના પુત્ર ભીષ્માએ પોતાના બાણ બાજુમાં રાખ્યા અને તયાર થઈને ધનુષ્ય ખેંચવા લાગ્યા, એ સમયે સવ્યસાચી ખુલ્લેઆમ ઉભો હતો.
તતઃ પ્રસહ્ય બીભત્સુઃ પૃથુધારેણ કાર્મુકમ્। ન્યકૃન્તદ્ગૃધ્રપત્રેણ ભીષ્મસ્યામિતતેજસઃ
ત્યારે બીમસેને જોરથી ભીષ્માના મહાન ધનુષ્યને પહોળા અને ગૃધ્રપાંખવાળા તીરમાં કાપી નાખ્યું.
અથૈનં દશભિઃ પશ્ચાત્પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે। યતમાનં પરાક્રાન્તં કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ
પછી કુંતીપુત્ર ધનંજયે, જે પુરુષાર્થ કરી રહ્યો હતો, એને પાછળથી દસ તીરો છાતીમાં મારીને ઘાયલ કર્યો.
સ પીડિતો મહાબાહુર્ગૃહીત્વા રથકૂબરમ્ । ગોઙ્ગેયો યુધિ દુર્ધર્ષસ્તસ્થૌ દીપ ઇવાતુરઃ
ઘાયલ થયેલા ગંગાપુત્ર ભીષ્માએ રથનું યોક પકડીને યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો; એ સમયે એ જીતવું અઘરું હતું, જાણે દુઃખમાં દીવો ટિમટિમે છે.
તં વિસંજ્ઞમપોવાહ સંયન્તા રથવાજિનામ્ । ઉપદેશમનુસ્મૃત્ય રક્ષમાણો મહારથમ્
પછી રથચાલકે એ મહારથીને, જે બેભાન થયો હતો, શીખ આપીને અને બચાવીને રથમાં દૂર લઈ ગયો.
પરાક્રમે ચ શૌર્યે ચ વીર્યે સત્ત્વે બલે રણે। શસ્ત્રાસ્ત્રેષુ ચ સર્વેષુ લાઘવે દૂરપાતને
પુરૂષાર્થ, શૌર્ય, બળ, ધીરજ અને યુદ્ધની શક્તિમાં, દરેક શસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં, ચપળતા અને દૂર સુધી તીરો ફેંકવામાં,
યસ્ય નાસ્તિ સમો લોકે પિતૃદત્તવરશ્ચ યઃ। જિતશ્રમો જિતારાતિર્નિસ્તન્દ્રિઃ ખેદવર્જિતઃ । યઃ સ્વેચ્છામરણઃ શૂરઃ પિતૃશુશ્રૂષણે રતઃ
જેને દુનિયામાં કોઈ સમાન નથી, જેને પિતાએ વરદાન આપ્યું છે, જે થાકે નહીં, દુશ્મનને હરાવી નાખે છે, કદી કંટાળતો નથી, પોતે ઈચ્છે ત્યારે મૃત્યુ પામે છે અને પિતાની સેવા કરવાનું પસંદ કરે છે, એવો એ વીર છે.