કુરુશ્રેષ્ઠાવિમૌ વીરૌ રણે ભીષ્મધનંજયૌ । સર્વાસ્ત્રકુશલૌ વીરાવપ્રમત્તૌ રણે સદા
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મ અને ધનંજય, યુદ્ધના વીર, બધા શસ્ત્રોમાં પારંગત અને યુદ્ધમાં સદા સતર્ક હતા.
ઉભૌ દેવમનુષ્યેષુ વિશ્રુતૌ સ્વપરાક્રમૈઃ । ઉભૌ પરમસંરબ્ધાવુભૌ દીપ્તધનુર્ધરૌ
દેવો અને મનુષ્યોમાં પોતાના પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ, બંને અત્યંત રોષે ભરાયેલા અને પ્રજ્વલિત ધનુષ્ય ધારણ કરનારા હતા.
સમાગતૌ નરવ્યાઘ્રૌ વ્યાઘ્રાવિવ તરસ્વિનૌ । ઉભૌ સદૃશકર્માણૌ સૂર્યસ્યાગ્નેશ્ચ ભારત
એ બંને પુરુષસિંહો, વાઘ જેવાં તીવ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી કૃતીઓ કરનારા, એકબીજાને યુદ્ધમાં મળ્યા.
વાસુદેવસ્ય સદૃશૌ કાર્તવીર્યસમાવુભૌ । ઉભૌ વિશ્રુતકર્માણાવુભૌ શૂરૌ મહાબલૌ । સર્વાસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠૌ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરૌ
વાસુદેવ અને કાર્તવીર્ય સમાન, બંને પોતાના કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ, મહાબળશાળી, બધા શસ્ત્રોમાં નિપુણ અને શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
અગ્નેરિન્દ્રસ્ય સોમસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। અનયોઃ સદૃશં વીર્યં મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ચ
એ બંનેનું શૌર્ય અગ્નિ, ઇન્દ્ર, સોમ, યમ, વરુણ અને મિત્ર જેટલું જ હતું.
કો વા કુન્તીસુતં યુદ્ધે દ્વૈરથેનોપયાસ્યતિ। ઋતે શાન્તનવાદન્યઃ ક્ષત્રિયો ભુવિ વિદ્યતે
કુંતીપુત્ર સામે એકલ યુદ્ધમાં, શાંતનુપુત્ર સિવાય, ધરતી પર બીજો કયો ક્ષત્રિય ઊભો રહી શકે?
ઇતિ સંપૂજયામાસુર્ભીષ્મં દૃષ્ટ્વાઽર્જુનં ગતમ્ । તં રણે સંપ્રહૃષ્યન્તં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ
આ રીતે, અર્જુનને યુદ્ધમાં આગળ વધતો જોઈને, દેવતાઓએ ઇન્દ્ર સાથે ભીષ્મનું સન્માન કર્યું અને આનંદ વ્યક્ત કર્યો.
અથ બહુવિધતૂર્યશઙ્ખયોષૈર્વિવિધરવૈઃ સહ સિંહનાદમિશ્રૈઃ । કુરુવૃષભમપૂજયત્કુરૂણાં બલમમરાધિપસૈન્યસપ્રભં તત્
પછી, અનેક પ્રકારના વાદ્યો, શંખો, સ્ત્રીઓના રડકા અને સિંહના ગર્જનાવાળા અવાજ સાથે, અમરાધિપતિની સેનાની જેમ તેજસ્વી કુરુસેનાએ કુરુવૃષભનું સન્માન કર્યું.
તતો ભીષ્મઃ શરાનષ્ટૌ ધ્વજે પાર્થસ્ય વીર્યવાન્। સમાર્પયન્મહાવેગાજ્જ્વલતઃ પન્નગાનિવ
પછી, ભીષ્મે પોતાની શક્તિથી, અર્જુનના ધ્વજ તરફ આઠ બાણો એવી ઝડપથી છોડ્યા, જાણે પ્રજ્વલિત સાપો દોડ્યા હોય.
તે ધ્વજં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સમાસાદ્ય પતત્રિણઃ। ધ્વજસ્થં કપિમાજઘ્નુઃ ધ્વજાગ્રનિલયાંશ્ચ તાન્
એ પાંખવાળા બાણો પાંડુપુત્રના ધ્વજ પર વાગ્યા અને ધ્વજ પર રહેલા વાનર તથા ધ્વજની ટોચ પર રહેનારાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.
સારથિં ચ હયાંશ્ચાસ્ય વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ । ઉરસ્યતાડયત્પાર્થં ત્રિભિરેવાયસૈઃ શરૈઃ
અર્જુને પોતાના રથચાલક અને ઘોડાઓને દસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા અને ત્રણ લોખંડના બાણોથી ભીષ્મે અર્જુનના છાતીમાં ઘા કર્યો.
તતોઽર્જુનઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિદ્ધ્વા કુરુપિતામહમ્। ધ્વજં ચ સારથિં ચાપિ વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ
પછી અર્જુને તીખા બાણોથી કુરુઓના પિતામહ ભીષ્મને ઘાયલ કર્યા અને તેના ધ્વજ તથા રથચાલકને પણ દસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરં રોમહર્ષણમદ્ભુતમ્। ભીષ્મસ્ય સહ પાર્થેન બલિવાસવયોરિવ
પછી ભીષ્મ અને અર્જુન વચ્ચેનું યુદ્ધ એટલું ભયાનક અને અદ્ભુત બન્યું કે, જાણે બલવાન ઇન્દ્ર અને બલિ વચ્ચે અથડામણ થાય તેમ રોમાંચક હતું.
સન્તતં શરજાલાભિરાકાશં સમપદ્યત। અમ્બુદૈરિવ ધારાભિસ્તયોઃ કાર્મુકનિઃસૃતૈઃ
બન્નેના ધનુષ્યમાંથી સતત છૂટતા બાણોથી આકાશ જાણે મેઘના ધોધથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
ભલ્લૈર્ભલ્લાઃ સમાહત્ય કુરુપાણ્ડવયો રણે। અન્તરિક્ષે વ્યરાજન્ત ખદ્યોતાઃ પ્રાવૃષીવ હિ
કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધમાં બાણો બાણોને અથડાતા, આકાશમાં જાણે વરસાદમાં જળકાંતિવાળા જ્યોત્સ્ના જેવા ચમકી ઉઠ્યા.
અગ્નિવક્રોપમં ઘોરં મણ્ડલીકૃતમાહવે । ગાણ્ડીવમભવઞ્જિષ્ણોઃ સવ્યં દક્ષિણમસ્યતઃ
યુદ્ધમાં જિષ્ણુના ગાંડીવ ધનુષ્યે ભયાનક વલય રચ્યું, જે અગ્નિના તડાકા જેવું જલતું હતું અને અર્જુન એ ધનુષ્યને ડાબા અને જમણા બંને હાથથી ચલાવતો હતો.
પર્વતં વારિધારાભિશ્છાદયન્નિવ તોયદઃ । અર્જુનશ્છાદયદ્ભીષ્મં શરવર્ષૈરનેકશઃ
જેમ મેઘ પર્વતને ધોધથી ઢાંકી દે છે, તેમ અર્જુને અનેક બાણવર્ષાથી ભીષ્મને ઢાંકી લીધો.
તાં સમુદ્રમિવોદ્ધૂતાં શરવૃષ્ટિં સમુદ્યતામ્ । વ્યધમત્સાયકૈર્ભીષ્મઃ સોર્જુનં ચ ન્યવારયત્
ભીષ્મે એ ઉછળતી બાણવર્ષાને, જાણે ઉગ્ર સમુદ્રની લહેરો હોય તેમ, પોતાના બાણોથી વિખેરી દીધી અને અર્જુનને રોકી દીધો.
તતસ્તાનિ વિસૃષ્ટાનિ શરજાલાનિ સઙ્ઘશઃ। આહતાનિ વ્યશીર્યન્તં અર્જુનસ્ય રથં પ્રતિ
પછી એ સંઘબદ્ધ છૂટેલા બાણોના ઝાડા, અર્જુનના રથ સાથે અથડાતા તૂટી પડ્યા.
તતઃ કનકપુઙ્ખાગ્રૈઃ શિતૈઃ સંનતપર્વભિઃ । પતદ્ભિઃ ખગવાજૈશ્ચ દ્યૌરાસીત્સંવૃતા શરૈઃ
પછી, તીક્ષ્ણ અને સોનાની પાંખવાળા, સારી રીતે જોડાયેલા અને પાંખવાળા બાણો આકાશમાં ઉડતા, આખું આકાશ બાણોથી ઢંકાઈ ગયું.
તતઃ પ્રાસૃજદુગ્રાણિ શરજાલાનિ પાણ્ડવઃ। તાવન્તિ શરજાલાનિ ભીષ્મઃ પાર્થાય પ્રાહિણોત્
પછી પાંડવે ભયાનક બાણવર્ષા વરસાવી અને એટલાં જ બાણવર્ષા ભીષ્મે પણ અર્જુન પર છોડ્યા.
સાશ્વં સસૂતં સરથં સ પાર્થં સમાચિનોદ્ભારતો વત્સદન્તૈઃ । પ્રચ્છાદયામાસ દિશશ્ચ સર્વા નભશ્ચ બાણૈસ્તપનીયપુઙ્ખૈઃ
વત્સદાંત જેવા તીક્ષ્ણ બાણોથી તેણે અર્જુન, તેના ઘોડા, રથચાલક અને રથને ઢાંકી દીધા; અને સોનાની પાંખવાળા બાણોથી ચારેય દિશાઓ અને આકાશને પણ ઢાંકી દીધું.
તતો દેવર્ષિગન્ધર્વાઃ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્। દુષ્કરં કૃતવાન્ભીષ્મો યદર્જુનમવારયત્
પછી દેવર્ષિઓ અને ગંધર્વોએ 'શાબાશ, શાબાશ' કહી પ્રશંસા કરી, કારણ કે ભીષ્મે અર્જુનને રોકીને અઘરું કાર્ય કર્યું હતું.
બલવાનર્જુનો દક્ષઃ ક્ષિપ્રકારી ચ પાણ્ડવઃ। કોઽન્યઃ સમર્થઃ પાર્થસ્ય વેગં ધારયિતું રણે
અર્જુન બલવાન, કુશળ અને ઝડપી છે; યુદ્ધમાં પાર્થના વેગને કોણ રોકી શકે?
ઋતે શાન્તનવાદ્ભીષ્માત્કૃષ્ણાદ્વા દેવકીસુતાત્ । આચાર્યવરમુખ્યાદ્વા ભારદ્વાજાન્મહાબલાત્
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, દેવકીપુત્ર કૃષ્ણ કે મહાબળવાન ભારદ્વાજાચાર્ય સિવાય બીજું કોઈ એ શક્તિ ધરાવતું નથી.
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય ક્રીડતઃ પુરુષોત્તમૌ । ચક્ષૂંષિ સર્વભૂતાનાં મોદયન્તૌ મહાબલૌ
બન્ને મહાબળીઓ યુદ્ધમાં શસ્ત્રોથી શસ્ત્રોનો પ્રતિઉત્તર આપતા રમ્યા અને સર્વ જીવોની આંખોને આનંદ આપતા હતા.
પ્રાજાપત્યં તથૈવૈન્દ્રમાગ્નેયં ચ સુદારુણમ્ । કૌબેરં વારુણં ચૈવ યામ્યં વાયવ્યમેવ ચ । પ્રયુઞ્જાનૌ મહાત્માનૌ સમરે તૌ વિરેજતુઃ
બન્ને મહાત્માઓએ યુદ્ધમાં પ્રજાપત્ય, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, કુબેર, વરુણ, યમ અને વાયુના અસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરી તેજસ્વી બન્યા.
વિસ્મિતાન્યથ ભૂતાનિ તૌ દૃષ્ટ્વા સંયુગે તદા। સાધુ પાર્થ મહાબાહો સાધુ ભીષ્મેતિ ચાબ્રુવન્
પછી એ યુદ્ધ જોઈ સર્વ જીવો આશ્ચર્યચકિત થયા અને બોલ્યા: 'શાબાશ પાર્થ, મહાબાહુ! શાબાશ ભીષ્મ!'
નૈતદન્યો મનુષ્યેષુ પ્રદર્શયિતુમાહવે। મહાસ્રાણાં સંપ્રયોગં સમરે ભીષ્મપાર્થયોઃ
માણસોમાં બીજું કોઈ પણ, ભીષ્મ અને પાર્થે વચ્ચે જેવું ભયાનક શસ્ત્રસંગ્રામ થયો, એવું યુદ્ધમાં બતાવી શકે તેમ નહોતું.
એવં સર્વાસ્ત્રવિદુષોરસ્ત્રયુદ્ધમવર્તત
એ રીતે, બંને શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા મહાન યુધ્ધવીરો વચ્ચે શસ્ત્રયુદ્ધ શરૂ થયું.