તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વૈરાટિઃ પાર્થસારથિઃ। વાહયચ્ચોદિતસ્તેન રથં ભીષ્મરથં પ્રતિ
આ વાતો સાંભળીને મત્સ્યકુમાર, જે પાર્થના સારથી હતા, તેમના આદેશથી રથને ભીષ્મજીના રથ તરફ દોડાવ્યું.
તં રથં ચોદિતં દૃષ્ટ્વા ફલ્ગુનસ્ય રથોત્તમમ્ । વાયુનેવ મહામેઘં સહસાઽભિસમીરિતમ્। તં પ્રત્યયાચ્ચ ગાઙ્ગેયો રથેનાદિત્યવર્ચસા
ફલ્ગુનનું ઉત્તમ રથ પવનથી વાદળ જેમ ઝડપથી આગળ ધપે, તેમ આગળ વધતું જોઈ, ગંગાપુત્ર ભીષ્મ પણ પોતાના તેજસ્વી રથથી સામેથી આવવા લાગ્યા.
આયાન્તમર્જુનં દૃષ્ટ્વા ભીષ્મઃ પરપુંજયઃ। પ્રત્યુઞ્જગામ યુદ્ધાર્થી મહર્ષભમિવર્ષભઃ
અર્જુનને આવતો જોઈને, દુશ્મનોને હરાવનારા ભીષ્મ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને, એક શક્તિશાળી વાછરડાએ બીજાને પડકારવા જાય એ રીતે, અર્જુન સામે આગળ વધ્યા.
તથા હિ ગુપ્ત એતેષાં દુરાધર્ષઃ પિતામહઃ । હન્યમાનેષુ યોઘેષુ ધનંજયમુપાદ્રવત્
એ રીતે, પોતાની સેનાનું રક્ષણ કરનાર અને અપરાજેય એવા પિતામહ ભીષ્મ, યુદ્ધમાં સૈનિકો મારાતા હતા ત્યારે, ધનંજય તરફ વળી ગયા.
પ્રગૃહ્ય કાર્મુકશ્રેષ્ઠં જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ । શરાનાદાય તીક્ષ્ણાગ્રાન્મર્મદેહપ્રમાથિનઃ
ભીષ્મે સોનાથી શોભતા પોતાના શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યને મજબૂતીથી પકડીને, તીખા અને શરીરના મર્મસ્થળને ભેદી નાખે એવા બાણો હાથમાં લીધા.
પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ । શુશુભે સ નરવ્યાઘ્રો ગિરિઃ સૂર્યોત્તરે યથા
પાંઢરા છત્ર વડે માથા પર છાંયડો આપવામાં આવતો એ પુરુષસિંહ, ઉગતા સૂર્યની સામે ઊભેલા પર્વત જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
પ્રાધ્માપ્ય શઙ્ખં ગાઙ્ગેયો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રહર્ષયન્ । પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય બીભત્સું પ્રત્યવારયત્
ગંગાપુત્ર ભીષ્મે શંખ ફૂંકી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને આનંદિત કર્યા, પછી જમણી બાજુ ફરતો ભીષ્મે બીભત્સુનો માર્ગ રોકી લીધો.
તમવેક્ષ્ય સમાયાન્તં કૌન્તેયઃ પરવીરહા । પ્રત્યગૃહ્ણાદમેયાત્મા પ્રિયાતિથિમિવાગતમ્ । દેવદત્તં મહાશઙ્ખં પ્રદધ્મૌ યુધિ વીર્યવાન્
એ સમયે, approaching ભીષ્મને જોઈને, દુશ્મન વીરોને સંહારનાર કુંતીપુત્ર અર્જુને, પ્રિય અતિથિ આવે તેમ, આનંદથી સ્વાગત કર્યું અને યુદ્ધમાં પોતાની મહાન શંખ દેવદત્ત ફૂંકી.
તૌ શઙ્ખનાદાવત્યર્થં ભીષ્મપાણ્ડવયોસ્તદા । નાદયામાસતુર્દ્યાં ચ ખં ચ ભૂમિં ચ સર્વશઃ
તે સમયે, ભીષ્મ અને પાંડવના શંખનાદે આકાશ, ધરતી અને સમગ્ર દિશાઓમાં ગુંજારી ઉઠી.
અન્તરિક્ષે ચ જલ્પન્તિ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ । યદર્જુનઃ કુરૂન્સર્વાન્પ્રાકૃન્તચ્છસ્રતેજસા
આકાશમાં, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ વાતો કરી, કારણ કે અર્જુન પોતાના તેજથી બધા કૌરવોને પરાસ્ત કરી રહ્યો હતો.
કુરુશ્રેષ્ઠાવિમૌ વીરૌ રણે ભીષ્મધનંજયૌ । સર્વાસ્ત્રકુશલૌ વીરાવપ્રમત્તૌ રણે સદા
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મ અને ધનંજય, યુદ્ધના વીર, બધા શસ્ત્રોમાં પારંગત અને યુદ્ધમાં સદા સતર્ક હતા.
ઉભૌ દેવમનુષ્યેષુ વિશ્રુતૌ સ્વપરાક્રમૈઃ । ઉભૌ પરમસંરબ્ધાવુભૌ દીપ્તધનુર્ધરૌ
દેવો અને મનુષ્યોમાં પોતાના પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ, બંને અત્યંત રોષે ભરાયેલા અને પ્રજ્વલિત ધનુષ્ય ધારણ કરનારા હતા.
સમાગતૌ નરવ્યાઘ્રૌ વ્યાઘ્રાવિવ તરસ્વિનૌ । ઉભૌ સદૃશકર્માણૌ સૂર્યસ્યાગ્નેશ્ચ ભારત
એ બંને પુરુષસિંહો, વાઘ જેવાં તીવ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી કૃતીઓ કરનારા, એકબીજાને યુદ્ધમાં મળ્યા.
વાસુદેવસ્ય સદૃશૌ કાર્તવીર્યસમાવુભૌ । ઉભૌ વિશ્રુતકર્માણાવુભૌ શૂરૌ મહાબલૌ । સર્વાસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠૌ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરૌ
વાસુદેવ અને કાર્તવીર્ય સમાન, બંને પોતાના કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ, મહાબળશાળી, બધા શસ્ત્રોમાં નિપુણ અને શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
અગ્નેરિન્દ્રસ્ય સોમસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। અનયોઃ સદૃશં વીર્યં મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ચ
એ બંનેનું શૌર્ય અગ્નિ, ઇન્દ્ર, સોમ, યમ, વરુણ અને મિત્ર જેટલું જ હતું.
કો વા કુન્તીસુતં યુદ્ધે દ્વૈરથેનોપયાસ્યતિ। ઋતે શાન્તનવાદન્યઃ ક્ષત્રિયો ભુવિ વિદ્યતે
કુંતીપુત્ર સામે એકલ યુદ્ધમાં, શાંતનુપુત્ર સિવાય, ધરતી પર બીજો કયો ક્ષત્રિય ઊભો રહી શકે?
ઇતિ સંપૂજયામાસુર્ભીષ્મં દૃષ્ટ્વાઽર્જુનં ગતમ્ । તં રણે સંપ્રહૃષ્યન્તં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ
આ રીતે, અર્જુનને યુદ્ધમાં આગળ વધતો જોઈને, દેવતાઓએ ઇન્દ્ર સાથે ભીષ્મનું સન્માન કર્યું અને આનંદ વ્યક્ત કર્યો.
અથ બહુવિધતૂર્યશઙ્ખયોષૈર્વિવિધરવૈઃ સહ સિંહનાદમિશ્રૈઃ । કુરુવૃષભમપૂજયત્કુરૂણાં બલમમરાધિપસૈન્યસપ્રભં તત્
પછી, અનેક પ્રકારના વાદ્યો, શંખો, સ્ત્રીઓના રડકા અને સિંહના ગર્જનાવાળા અવાજ સાથે, અમરાધિપતિની સેનાની જેમ તેજસ્વી કુરુસેનાએ કુરુવૃષભનું સન્માન કર્યું.
તતો ભીષ્મઃ શરાનષ્ટૌ ધ્વજે પાર્થસ્ય વીર્યવાન્। સમાર્પયન્મહાવેગાજ્જ્વલતઃ પન્નગાનિવ
પછી, ભીષ્મે પોતાની શક્તિથી, અર્જુનના ધ્વજ તરફ આઠ બાણો એવી ઝડપથી છોડ્યા, જાણે પ્રજ્વલિત સાપો દોડ્યા હોય.
તે ધ્વજં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સમાસાદ્ય પતત્રિણઃ। ધ્વજસ્થં કપિમાજઘ્નુઃ ધ્વજાગ્રનિલયાંશ્ચ તાન્
એ પાંખવાળા બાણો પાંડુપુત્રના ધ્વજ પર વાગ્યા અને ધ્વજ પર રહેલા વાનર તથા ધ્વજની ટોચ પર રહેનારાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.
સારથિં ચ હયાંશ્ચાસ્ય વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ । ઉરસ્યતાડયત્પાર્થં ત્રિભિરેવાયસૈઃ શરૈઃ
અર્જુને પોતાના રથચાલક અને ઘોડાઓને દસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા અને ત્રણ લોખંડના બાણોથી ભીષ્મે અર્જુનના છાતીમાં ઘા કર્યો.
તતોઽર્જુનઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિદ્ધ્વા કુરુપિતામહમ્। ધ્વજં ચ સારથિં ચાપિ વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ
પછી અર્જુને તીખા બાણોથી કુરુઓના પિતામહ ભીષ્મને ઘાયલ કર્યા અને તેના ધ્વજ તથા રથચાલકને પણ દસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરં રોમહર્ષણમદ્ભુતમ્। ભીષ્મસ્ય સહ પાર્થેન બલિવાસવયોરિવ
પછી ભીષ્મ અને અર્જુન વચ્ચેનું યુદ્ધ એટલું ભયાનક અને અદ્ભુત બન્યું કે, જાણે બલવાન ઇન્દ્ર અને બલિ વચ્ચે અથડામણ થાય તેમ રોમાંચક હતું.
સન્તતં શરજાલાભિરાકાશં સમપદ્યત। અમ્બુદૈરિવ ધારાભિસ્તયોઃ કાર્મુકનિઃસૃતૈઃ
બન્નેના ધનુષ્યમાંથી સતત છૂટતા બાણોથી આકાશ જાણે મેઘના ધોધથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
ભલ્લૈર્ભલ્લાઃ સમાહત્ય કુરુપાણ્ડવયો રણે। અન્તરિક્ષે વ્યરાજન્ત ખદ્યોતાઃ પ્રાવૃષીવ હિ
કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધમાં બાણો બાણોને અથડાતા, આકાશમાં જાણે વરસાદમાં જળકાંતિવાળા જ્યોત્સ્ના જેવા ચમકી ઉઠ્યા.
અગ્નિવક્રોપમં ઘોરં મણ્ડલીકૃતમાહવે । ગાણ્ડીવમભવઞ્જિષ્ણોઃ સવ્યં દક્ષિણમસ્યતઃ
યુદ્ધમાં જિષ્ણુના ગાંડીવ ધનુષ્યે ભયાનક વલય રચ્યું, જે અગ્નિના તડાકા જેવું જલતું હતું અને અર્જુન એ ધનુષ્યને ડાબા અને જમણા બંને હાથથી ચલાવતો હતો.
પર્વતં વારિધારાભિશ્છાદયન્નિવ તોયદઃ । અર્જુનશ્છાદયદ્ભીષ્મં શરવર્ષૈરનેકશઃ
જેમ મેઘ પર્વતને ધોધથી ઢાંકી દે છે, તેમ અર્જુને અનેક બાણવર્ષાથી ભીષ્મને ઢાંકી લીધો.
તાં સમુદ્રમિવોદ્ધૂતાં શરવૃષ્ટિં સમુદ્યતામ્ । વ્યધમત્સાયકૈર્ભીષ્મઃ સોર્જુનં ચ ન્યવારયત્
ભીષ્મે એ ઉછળતી બાણવર્ષાને, જાણે ઉગ્ર સમુદ્રની લહેરો હોય તેમ, પોતાના બાણોથી વિખેરી દીધી અને અર્જુનને રોકી દીધો.
તતસ્તાનિ વિસૃષ્ટાનિ શરજાલાનિ સઙ્ઘશઃ। આહતાનિ વ્યશીર્યન્તં અર્જુનસ્ય રથં પ્રતિ
પછી એ સંઘબદ્ધ છૂટેલા બાણોના ઝાડા, અર્જુનના રથ સાથે અથડાતા તૂટી પડ્યા.
તતઃ કનકપુઙ્ખાગ્રૈઃ શિતૈઃ સંનતપર્વભિઃ । પતદ્ભિઃ ખગવાજૈશ્ચ દ્યૌરાસીત્સંવૃતા શરૈઃ
પછી, તીક્ષ્ણ અને સોનાની પાંખવાળા, સારી રીતે જોડાયેલા અને પાંખવાળા બાણો આકાશમાં ઉડતા, આખું આકાશ બાણોથી ઢંકાઈ ગયું.