તસ્ય પાર્થસ્તદા ક્ષિપ્રં ક્ષુરધારેણ કાર્મુકમ્ । ન્યકૃન્યદ્ગૃધ્રપત્રેણ જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્
પછી પાર્થએ ઝડપથી ગૃધ્રપંખી અને સુવર્ણથી શોભતા વૃશસેનના ધનુષને કટારાની ધારવાળા બાણથી કાપી નાખ્યું.
અથૈનં પઞ્ચભિર્ભૂયઃ પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે। સ પાર્થબાણાભિહતો રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય દુદ્રુવે
પછી અર્જુને પાંચ બાણો વૃશસેનના છાતીમાં મારીને ઘાયલ કર્યો, તો વૃશસેન અર્જુનના બાણોથી પીડાઈને પોતાના રથમાંથી કૂદીને ભાગી ગયો.
દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ શકુનિશ્ચ વિવિંશતિઃ। આયાન્તં ભીમધન્વાનં પર્યકીર્યન્ત પાણ્ડવમ્
દુઃશાસન, વિકર્ણ, શકુની અને વિવિંશતિએ ભીમસેન સામે આવીને તેને ચારેય બાજુથી બાણવર્ષા કરી ઘેરી લીધો.
તેષાં પાર્થો રણે ક્રુદ્ધઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । યુગં ધ્વજં શરાસં ચ ચિચ્છેદ તરસા રણે
ત્યારે યુદ્ધમાં ક્રોધિત પાર્થએ મજબૂત સાંધવાળા બાણોથી તેમની જોડી, ધ્વજ અને તૂણીઓ ઝડપથી કાપી નાખી.
તે નિકૃત્તધ્વજાઃ સર્વે છિન્નકાર્મુકવેષ્ટનાઃ । રણમધ્યાદપયયુઃ પાર્થબાણાભિપીડિતાઃ
બધા જ, જેમના ધ્વજ અને ધનુષની દોરી કાપી નાખવામાં આવી હતી, પાર્થના બાણોથી પીડાઈને યુદ્ધમધ્યેથી પાછા ફર્યા.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુર્વૈરાટિમિદમબ્રવીત્ । એતં મે પ્રાપયેદાનીં તાલં સૌવર્ણમુચ્છ્રિતમ્
પછી ભીમસેને હસતાં હસતાં મત્સ્યરાજને કહ્યું: 'હવે એ ઊંચો સુવર્ણ તાડપત્ર મને લાવી આપો.'
મેઘમધ્યે યથા વિદ્યુદુજ્જ્વલન્તી પુનઃ પુનઃ । અસૌ શાન્તનવો ભીષ્મસ્તત્ર યાહિ પરંતપ
જેમ વાદળ વચ્ચે વીજળી વારંવાર ચમકે છે, તેમ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પણ ત્યાં તેજથી પ્રકાશે છે; હે શત્રુઓને દહન કરનાર, હવે ત્યાં જાઓ.
અસ્રાણિ તસ્ય દિવ્યાનિ દર્શયિષ્યામિ સંયુગે। ઘોરરૂપાણિ ચિત્રાણિ લઘૂનિ ચ ગુરૂણિ ચ
હું યુદ્ધમાં તેને મારા દિવ્ય, ભયાનક, સુંદર, હલકા અને ભારે એવા શસ્ત્રો બતાવીશ.
અસ્માકં પોષકો નિત્યમાબાલ્યાન્મત્સ્યભૂમિપ। શ્રેયસ્કામી સદાઽસ્માકં યોગક્ષેમકરઃ સદા
માત્સ્યરાજે બાળપણથી હંમેશા આપણું પાલન કર્યું છે, તે સદા આપણા કલ્યાણની ઇચ્છા રાખે છે અને આપણા સુખ-રક્ષણ માટે સતત પ્રયત્ન કરે છે.
તસ્યાઙ્કે વિર્ધિતો બાલ્યે તદ્યોત્સ્યેઽનેન સાંપ્રતમ્। અસ્માકં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં શમકામો દિવાનિશમ્
જેણે બાળપણમાં મને પોતાની ગોદમાં ઉછેર્યો, હવે હું તેના સામે યુદ્ધ કરીશ; તે, જે દિવસ-રાત ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો માટે શાંતિ ઇચ્છે છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વૈરાટિઃ પાર્થસારથિઃ। વાહયચ્ચોદિતસ્તેન રથં ભીષ્મરથં પ્રતિ
આ વાતો સાંભળીને મત્સ્યકુમાર, જે પાર્થના સારથી હતા, તેમના આદેશથી રથને ભીષ્મજીના રથ તરફ દોડાવ્યું.
તં રથં ચોદિતં દૃષ્ટ્વા ફલ્ગુનસ્ય રથોત્તમમ્ । વાયુનેવ મહામેઘં સહસાઽભિસમીરિતમ્। તં પ્રત્યયાચ્ચ ગાઙ્ગેયો રથેનાદિત્યવર્ચસા
ફલ્ગુનનું ઉત્તમ રથ પવનથી વાદળ જેમ ઝડપથી આગળ ધપે, તેમ આગળ વધતું જોઈ, ગંગાપુત્ર ભીષ્મ પણ પોતાના તેજસ્વી રથથી સામેથી આવવા લાગ્યા.
આયાન્તમર્જુનં દૃષ્ટ્વા ભીષ્મઃ પરપુંજયઃ। પ્રત્યુઞ્જગામ યુદ્ધાર્થી મહર્ષભમિવર્ષભઃ
અર્જુનને આવતો જોઈને, દુશ્મનોને હરાવનારા ભીષ્મ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને, એક શક્તિશાળી વાછરડાએ બીજાને પડકારવા જાય એ રીતે, અર્જુન સામે આગળ વધ્યા.
તથા હિ ગુપ્ત એતેષાં દુરાધર્ષઃ પિતામહઃ । હન્યમાનેષુ યોઘેષુ ધનંજયમુપાદ્રવત્
એ રીતે, પોતાની સેનાનું રક્ષણ કરનાર અને અપરાજેય એવા પિતામહ ભીષ્મ, યુદ્ધમાં સૈનિકો મારાતા હતા ત્યારે, ધનંજય તરફ વળી ગયા.
પ્રગૃહ્ય કાર્મુકશ્રેષ્ઠં જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ । શરાનાદાય તીક્ષ્ણાગ્રાન્મર્મદેહપ્રમાથિનઃ
ભીષ્મે સોનાથી શોભતા પોતાના શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યને મજબૂતીથી પકડીને, તીખા અને શરીરના મર્મસ્થળને ભેદી નાખે એવા બાણો હાથમાં લીધા.
પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ । શુશુભે સ નરવ્યાઘ્રો ગિરિઃ સૂર્યોત્તરે યથા
પાંઢરા છત્ર વડે માથા પર છાંયડો આપવામાં આવતો એ પુરુષસિંહ, ઉગતા સૂર્યની સામે ઊભેલા પર્વત જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
પ્રાધ્માપ્ય શઙ્ખં ગાઙ્ગેયો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રહર્ષયન્ । પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય બીભત્સું પ્રત્યવારયત્
ગંગાપુત્ર ભીષ્મે શંખ ફૂંકી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને આનંદિત કર્યા, પછી જમણી બાજુ ફરતો ભીષ્મે બીભત્સુનો માર્ગ રોકી લીધો.
તમવેક્ષ્ય સમાયાન્તં કૌન્તેયઃ પરવીરહા । પ્રત્યગૃહ્ણાદમેયાત્મા પ્રિયાતિથિમિવાગતમ્ । દેવદત્તં મહાશઙ્ખં પ્રદધ્મૌ યુધિ વીર્યવાન્
એ સમયે, approaching ભીષ્મને જોઈને, દુશ્મન વીરોને સંહારનાર કુંતીપુત્ર અર્જુને, પ્રિય અતિથિ આવે તેમ, આનંદથી સ્વાગત કર્યું અને યુદ્ધમાં પોતાની મહાન શંખ દેવદત્ત ફૂંકી.
તૌ શઙ્ખનાદાવત્યર્થં ભીષ્મપાણ્ડવયોસ્તદા । નાદયામાસતુર્દ્યાં ચ ખં ચ ભૂમિં ચ સર્વશઃ
તે સમયે, ભીષ્મ અને પાંડવના શંખનાદે આકાશ, ધરતી અને સમગ્ર દિશાઓમાં ગુંજારી ઉઠી.
અન્તરિક્ષે ચ જલ્પન્તિ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ । યદર્જુનઃ કુરૂન્સર્વાન્પ્રાકૃન્તચ્છસ્રતેજસા
આકાશમાં, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ વાતો કરી, કારણ કે અર્જુન પોતાના તેજથી બધા કૌરવોને પરાસ્ત કરી રહ્યો હતો.
કુરુશ્રેષ્ઠાવિમૌ વીરૌ રણે ભીષ્મધનંજયૌ । સર્વાસ્ત્રકુશલૌ વીરાવપ્રમત્તૌ રણે સદા
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મ અને ધનંજય, યુદ્ધના વીર, બધા શસ્ત્રોમાં પારંગત અને યુદ્ધમાં સદા સતર્ક હતા.
ઉભૌ દેવમનુષ્યેષુ વિશ્રુતૌ સ્વપરાક્રમૈઃ । ઉભૌ પરમસંરબ્ધાવુભૌ દીપ્તધનુર્ધરૌ
દેવો અને મનુષ્યોમાં પોતાના પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ, બંને અત્યંત રોષે ભરાયેલા અને પ્રજ્વલિત ધનુષ્ય ધારણ કરનારા હતા.
સમાગતૌ નરવ્યાઘ્રૌ વ્યાઘ્રાવિવ તરસ્વિનૌ । ઉભૌ સદૃશકર્માણૌ સૂર્યસ્યાગ્નેશ્ચ ભારત
એ બંને પુરુષસિંહો, વાઘ જેવાં તીવ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી કૃતીઓ કરનારા, એકબીજાને યુદ્ધમાં મળ્યા.
વાસુદેવસ્ય સદૃશૌ કાર્તવીર્યસમાવુભૌ । ઉભૌ વિશ્રુતકર્માણાવુભૌ શૂરૌ મહાબલૌ । સર્વાસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠૌ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરૌ
વાસુદેવ અને કાર્તવીર્ય સમાન, બંને પોતાના કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ, મહાબળશાળી, બધા શસ્ત્રોમાં નિપુણ અને શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
અગ્નેરિન્દ્રસ્ય સોમસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।। અનયોઃ સદૃશં વીર્યં મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ચ
એ બંનેનું શૌર્ય અગ્નિ, ઇન્દ્ર, સોમ, યમ, વરુણ અને મિત્ર જેટલું જ હતું.
કો વા કુન્તીસુતં યુદ્ધે દ્વૈરથેનોપયાસ્યતિ। ઋતે શાન્તનવાદન્યઃ ક્ષત્રિયો ભુવિ વિદ્યતે
કુંતીપુત્ર સામે એકલ યુદ્ધમાં, શાંતનુપુત્ર સિવાય, ધરતી પર બીજો કયો ક્ષત્રિય ઊભો રહી શકે?
ઇતિ સંપૂજયામાસુર્ભીષ્મં દૃષ્ટ્વાઽર્જુનં ગતમ્ । તં રણે સંપ્રહૃષ્યન્તં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ
આ રીતે, અર્જુનને યુદ્ધમાં આગળ વધતો જોઈને, દેવતાઓએ ઇન્દ્ર સાથે ભીષ્મનું સન્માન કર્યું અને આનંદ વ્યક્ત કર્યો.
અથ બહુવિધતૂર્યશઙ્ખયોષૈર્વિવિધરવૈઃ સહ સિંહનાદમિશ્રૈઃ । કુરુવૃષભમપૂજયત્કુરૂણાં બલમમરાધિપસૈન્યસપ્રભં તત્
પછી, અનેક પ્રકારના વાદ્યો, શંખો, સ્ત્રીઓના રડકા અને સિંહના ગર્જનાવાળા અવાજ સાથે, અમરાધિપતિની સેનાની જેમ તેજસ્વી કુરુસેનાએ કુરુવૃષભનું સન્માન કર્યું.
તતો ભીષ્મઃ શરાનષ્ટૌ ધ્વજે પાર્થસ્ય વીર્યવાન્। સમાર્પયન્મહાવેગાજ્જ્વલતઃ પન્નગાનિવ
પછી, ભીષ્મે પોતાની શક્તિથી, અર્જુનના ધ્વજ તરફ આઠ બાણો એવી ઝડપથી છોડ્યા, જાણે પ્રજ્વલિત સાપો દોડ્યા હોય.
તે ધ્વજં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સમાસાદ્ય પતત્રિણઃ। ધ્વજસ્થં કપિમાજઘ્નુઃ ધ્વજાગ્રનિલયાંશ્ચ તાન્
એ પાંખવાળા બાણો પાંડુપુત્રના ધ્વજ પર વાગ્યા અને ધ્વજ પર રહેલા વાનર તથા ધ્વજની ટોચ પર રહેનારાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.