અભીક્ષ્ણમકરોત્પાર્થો નદીમુત્તમશોણિતામ્। ગજવર્મમહાદ્વીપામશ્વદેહમહાશિલામ્
પાર્થએ વારંવાર ઉત્તમ લોહીની નદી વહાવી, જેમાં હાથીના બાંકડાં દ્વીપ જેવા, ઘોડાના શરીર પથ્થર જેવા અને મોટા પથ્થરો હતાં.
પદાતિદેહસંઘાટાં રથાવલિમહાતરુમ્। કેશશાદ્વલસંછન્નાં સુતરાં ભીતિદાં નૃણામ્
પદાતીના દેહના ઢગલા, રથોની પંક્તિઓ મોટા વૃક્ષો જેવી, વાળ અને ઘાસથી ઢંકાયેલી, અને માણસોમાં ભારે ભય પેદા કરતી હતી.
અગાધરક્તોદવહાં યમસાગરગામિનીમ્। દુસ્તરાં ભીરુમર્ત્યાનાં શૂરાણાં સુતરાં નૃપ। પ્રાવર્તયન્નદીમેવં ભીષણાં પાકશાસનિઃ
ગાઢ લોહીથી ભરેલી, યમના સાગર તરફ વહેતી, ડરપોક અને સામાન્ય માણસો માટે અતિ દુર્ગમ, પણ શૂરવીરો માટે સરળ, એવી ભયાનક નદી પાકશાસને વહાવી.
તસ્યાદદાનસ્ય શરાન્સન્દધાનસ્ય મુઞ્ચતઃ। વિકર્ષતશ્ચ ગાણ્ડીવં ન કિંચિદ્દદૃશેઽન્તરમ્
જ્યારે તે તીક્ષ્ણ બાણ લેતો, ચડાવતો, છોડતો અને ગાંડીવ ખેંચતો, ત્યારે એક ક્ષણ પણ વિરામ દેખાતો નહોતો.
એવં વિદ્રાવ્ય તત્સૈન્યં પાર્થો ભીષ્મમુપાદ્રવત્। ત્રસ્તેષુ સર્વસૈન્યેષુ કૌરવ્યસ્ય મહાત્મનઃ
પાર્થએ જ્યારે તે સેના પરાજિત કરી, ત્યારે કૌરવોની મહાન સેના ડરી ગઈ અને પાર્થ ભીષ્મજી તરફ આગળ વધ્યો.
બાણાન્ધનુષિ સંધાય ચતુરઃ પાકશાસનિઃ। ભીષ્મં ચ પ્રાહિણોદ્ભીતસ્તં દ્વાભ્યામભ્યવાદયત્
પાકશાસનધારી અર્જુને પોતાના ધનુષ પર ચાર બાણ ચડાવીને ભીષ્મજી પર છોડ્યા અને બે બાણોથી તેમને અભિવાદન કર્યો.
તસ્ય કર્ણાન્તિકં ગત્વા દ્વાવબ્રૂતાં ચ કૌશલમ્ । સોઽપ્યાશીરવદદ્ભીષ્મઃ કૌન્તેયો જયતામિતિ
તેમાંથી બે બાણ કર્ણની પાસે જઈને અર્જુનનું કુશળતા બતાવી ગયા. ત્યારે ભીષ્મજીએ આશીર્વાદ રૂપે કહ્યું: 'કુંતીપુત્ર હંમેશા વિજયી રહે.'
નરસિંહમુપાયાન્તં જિગીષન્તં પરાન્રણે। વૃષસેનોઽભ્યયાત્તૂર્ણં યોદ્ધુકામો ધનંજયમ્
જેમ મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન અર્જુન પોતાના શત્રુઓને હરાવવા યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે વૃશસેન પણ ધનંજય સાથે યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક થઈ ઝડપથી સામે આવ્યો.
વૈકર્તનાત્મજો વીરઃ સંગ્રામે લોકવિશ્રુતઃ। શૌર્યવીર્યાદિભિઃ કર્ણાદ્બિમ્બાદ્વિમ્બ ઇવોદ્ધૃતઃ
કર્ણપુત્ર વૃશસેન, જે પોતાના શૌર્ય અને પરાક્રમથી સમગ્ર જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતો, તે જાણે કર્ણના પ્રતિબિંબમાંથી જ જન્મ્યો હોય એમ દેખાતો હતો.
આત્મના યુધ્યતસ્તસ્ય વૃષસેનસ્ય પાણ્ડવઃ । મુહૂર્તં તસ્ય તદ્દૃષ્ટ્વા હસ્તલાઘવપૌરુષે। તુતોષ ચ તતઃ પાર્થો વૃષસેનપરાક્રમમ્
પાંડુપુત્ર અર્જુને વૃશસેનને પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી યુદ્ધ કરતા જોયો અને થોડા સમય માટે તેની હથેળીની ચપળતા અને બળ જોઈને વૃશસેનના પરાક્રમથી પ્રસન્ન થયો.
તસ્ય પાર્થસ્તદા ક્ષિપ્રં ક્ષુરધારેણ કાર્મુકમ્ । ન્યકૃન્યદ્ગૃધ્રપત્રેણ જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્
પછી પાર્થએ ઝડપથી ગૃધ્રપંખી અને સુવર્ણથી શોભતા વૃશસેનના ધનુષને કટારાની ધારવાળા બાણથી કાપી નાખ્યું.
અથૈનં પઞ્ચભિર્ભૂયઃ પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે। સ પાર્થબાણાભિહતો રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય દુદ્રુવે
પછી અર્જુને પાંચ બાણો વૃશસેનના છાતીમાં મારીને ઘાયલ કર્યો, તો વૃશસેન અર્જુનના બાણોથી પીડાઈને પોતાના રથમાંથી કૂદીને ભાગી ગયો.
દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ શકુનિશ્ચ વિવિંશતિઃ। આયાન્તં ભીમધન્વાનં પર્યકીર્યન્ત પાણ્ડવમ્
દુઃશાસન, વિકર્ણ, શકુની અને વિવિંશતિએ ભીમસેન સામે આવીને તેને ચારેય બાજુથી બાણવર્ષા કરી ઘેરી લીધો.
તેષાં પાર્થો રણે ક્રુદ્ધઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । યુગં ધ્વજં શરાસં ચ ચિચ્છેદ તરસા રણે
ત્યારે યુદ્ધમાં ક્રોધિત પાર્થએ મજબૂત સાંધવાળા બાણોથી તેમની જોડી, ધ્વજ અને તૂણીઓ ઝડપથી કાપી નાખી.
તે નિકૃત્તધ્વજાઃ સર્વે છિન્નકાર્મુકવેષ્ટનાઃ । રણમધ્યાદપયયુઃ પાર્થબાણાભિપીડિતાઃ
બધા જ, જેમના ધ્વજ અને ધનુષની દોરી કાપી નાખવામાં આવી હતી, પાર્થના બાણોથી પીડાઈને યુદ્ધમધ્યેથી પાછા ફર્યા.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુર્વૈરાટિમિદમબ્રવીત્ । એતં મે પ્રાપયેદાનીં તાલં સૌવર્ણમુચ્છ્રિતમ્
પછી ભીમસેને હસતાં હસતાં મત્સ્યરાજને કહ્યું: 'હવે એ ઊંચો સુવર્ણ તાડપત્ર મને લાવી આપો.'
મેઘમધ્યે યથા વિદ્યુદુજ્જ્વલન્તી પુનઃ પુનઃ । અસૌ શાન્તનવો ભીષ્મસ્તત્ર યાહિ પરંતપ
જેમ વાદળ વચ્ચે વીજળી વારંવાર ચમકે છે, તેમ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પણ ત્યાં તેજથી પ્રકાશે છે; હે શત્રુઓને દહન કરનાર, હવે ત્યાં જાઓ.
અસ્રાણિ તસ્ય દિવ્યાનિ દર્શયિષ્યામિ સંયુગે। ઘોરરૂપાણિ ચિત્રાણિ લઘૂનિ ચ ગુરૂણિ ચ
હું યુદ્ધમાં તેને મારા દિવ્ય, ભયાનક, સુંદર, હલકા અને ભારે એવા શસ્ત્રો બતાવીશ.
અસ્માકં પોષકો નિત્યમાબાલ્યાન્મત્સ્યભૂમિપ। શ્રેયસ્કામી સદાઽસ્માકં યોગક્ષેમકરઃ સદા
માત્સ્યરાજે બાળપણથી હંમેશા આપણું પાલન કર્યું છે, તે સદા આપણા કલ્યાણની ઇચ્છા રાખે છે અને આપણા સુખ-રક્ષણ માટે સતત પ્રયત્ન કરે છે.
તસ્યાઙ્કે વિર્ધિતો બાલ્યે તદ્યોત્સ્યેઽનેન સાંપ્રતમ્। અસ્માકં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં શમકામો દિવાનિશમ્
જેણે બાળપણમાં મને પોતાની ગોદમાં ઉછેર્યો, હવે હું તેના સામે યુદ્ધ કરીશ; તે, જે દિવસ-રાત ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો માટે શાંતિ ઇચ્છે છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વૈરાટિઃ પાર્થસારથિઃ। વાહયચ્ચોદિતસ્તેન રથં ભીષ્મરથં પ્રતિ
આ વાતો સાંભળીને મત્સ્યકુમાર, જે પાર્થના સારથી હતા, તેમના આદેશથી રથને ભીષ્મજીના રથ તરફ દોડાવ્યું.
તં રથં ચોદિતં દૃષ્ટ્વા ફલ્ગુનસ્ય રથોત્તમમ્ । વાયુનેવ મહામેઘં સહસાઽભિસમીરિતમ્। તં પ્રત્યયાચ્ચ ગાઙ્ગેયો રથેનાદિત્યવર્ચસા
ફલ્ગુનનું ઉત્તમ રથ પવનથી વાદળ જેમ ઝડપથી આગળ ધપે, તેમ આગળ વધતું જોઈ, ગંગાપુત્ર ભીષ્મ પણ પોતાના તેજસ્વી રથથી સામેથી આવવા લાગ્યા.
આયાન્તમર્જુનં દૃષ્ટ્વા ભીષ્મઃ પરપુંજયઃ। પ્રત્યુઞ્જગામ યુદ્ધાર્થી મહર્ષભમિવર્ષભઃ
અર્જુનને આવતો જોઈને, દુશ્મનોને હરાવનારા ભીષ્મ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને, એક શક્તિશાળી વાછરડાએ બીજાને પડકારવા જાય એ રીતે, અર્જુન સામે આગળ વધ્યા.
તથા હિ ગુપ્ત એતેષાં દુરાધર્ષઃ પિતામહઃ । હન્યમાનેષુ યોઘેષુ ધનંજયમુપાદ્રવત્
એ રીતે, પોતાની સેનાનું રક્ષણ કરનાર અને અપરાજેય એવા પિતામહ ભીષ્મ, યુદ્ધમાં સૈનિકો મારાતા હતા ત્યારે, ધનંજય તરફ વળી ગયા.
પ્રગૃહ્ય કાર્મુકશ્રેષ્ઠં જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ । શરાનાદાય તીક્ષ્ણાગ્રાન્મર્મદેહપ્રમાથિનઃ
ભીષ્મે સોનાથી શોભતા પોતાના શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યને મજબૂતીથી પકડીને, તીખા અને શરીરના મર્મસ્થળને ભેદી નાખે એવા બાણો હાથમાં લીધા.
પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ । શુશુભે સ નરવ્યાઘ્રો ગિરિઃ સૂર્યોત્તરે યથા
પાંઢરા છત્ર વડે માથા પર છાંયડો આપવામાં આવતો એ પુરુષસિંહ, ઉગતા સૂર્યની સામે ઊભેલા પર્વત જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
પ્રાધ્માપ્ય શઙ્ખં ગાઙ્ગેયો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રહર્ષયન્ । પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય બીભત્સું પ્રત્યવારયત્
ગંગાપુત્ર ભીષ્મે શંખ ફૂંકી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને આનંદિત કર્યા, પછી જમણી બાજુ ફરતો ભીષ્મે બીભત્સુનો માર્ગ રોકી લીધો.
તમવેક્ષ્ય સમાયાન્તં કૌન્તેયઃ પરવીરહા । પ્રત્યગૃહ્ણાદમેયાત્મા પ્રિયાતિથિમિવાગતમ્ । દેવદત્તં મહાશઙ્ખં પ્રદધ્મૌ યુધિ વીર્યવાન્
એ સમયે, approaching ભીષ્મને જોઈને, દુશ્મન વીરોને સંહારનાર કુંતીપુત્ર અર્જુને, પ્રિય અતિથિ આવે તેમ, આનંદથી સ્વાગત કર્યું અને યુદ્ધમાં પોતાની મહાન શંખ દેવદત્ત ફૂંકી.
તૌ શઙ્ખનાદાવત્યર્થં ભીષ્મપાણ્ડવયોસ્તદા । નાદયામાસતુર્દ્યાં ચ ખં ચ ભૂમિં ચ સર્વશઃ
તે સમયે, ભીષ્મ અને પાંડવના શંખનાદે આકાશ, ધરતી અને સમગ્ર દિશાઓમાં ગુંજારી ઉઠી.
અન્તરિક્ષે ચ જલ્પન્તિ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ । યદર્જુનઃ કુરૂન્સર્વાન્પ્રાકૃન્તચ્છસ્રતેજસા
આકાશમાં, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ વાતો કરી, કારણ કે અર્જુન પોતાના તેજથી બધા કૌરવોને પરાસ્ત કરી રહ્યો હતો.