તસ્ય તદ્દહતઃ સૈન્યં દૃષ્ટ્વા ચાસ્ય પરાક્રમમ્। સર્વે શાન્તિપરા યોધા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભારત
તેણે પોતાની સેના દહન કરી અને પરાક્રમ દર્શાવ્યો તે જોઈ, ધૃતરાષ્ટ્રના બધા યોદ્ધાઓ શાંતિ ઇચ્છવા લાગ્યા, હે ભરત.
યથા નલવનં નાગઃ પ્રભિન્નઃ ષષ્ટિહાયનઃ। એવં સર્વાનપામૃદ્રાદર્જુનઃ શસ્ત્રતેજસા
જેમ છપ્પન વર્ષનો ગજ નલનીને ધ્વંસ કરે છે, તેમ અર્જુને પોતાના શસ્ત્રોની તેજસ્વિતાથી બધા શત્રુઓને વિનાશ કર્યા.
વિદ્રાવ્ય ચ તતઃ સૈન્યં ત્રાસયિત્વા મહારથાન્। અર્જુનો જયતાંશ્રેષ્ઠઃ પર્યાવર્તત ભારત
સેનાને વિખેરીને અને મહારથીઓમાં ભય પેદા કરીને, વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન પાછો ફર્યો, હે ભરત.
તસ્ય માર્ગાન્વિચરતો નિઘ્નતશ્ચ રણાજિરે । પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શોણિતાન્ત્રતરઙ્ગિણી
જ્યારે તે પોતાના માર્ગે આગળ વધતો અને યુદ્ધભૂમિ પર શત્રુઓને સંહારતો હતો, ત્યારે રક્ત અને આંતરડાંની તરંગોથી ભરેલી ભયાનક નદી વહેવા લાગી.
અસ્થિશૈવાલસંબાધાં સંગ્રામે પાર્થનિર્મિતામ્ । શરચાપપ્લવાં ઘોરાં માંસશોણિતકર્દમામ્
પાર્થ દ્વારા યુદ્ધમાં સર્જાયેલી એ ભયાનક નદી હાડકાં અને શેવાળથી ભરેલી, બાણ અને ધનુષ્યોથી પૂરેલી, માંસ અને લોહીથી કાદવાળ હતી.
રથોડુપાં ચાન્ત્રસર્પાં કેશશૈવાલશાડ્વલામ્। કરવાલાસિપાઠીનાં ચામરોષ્ણીષફેનિલામ્
રથો જાણે તારા, આંતરડાં સાપ, વાળ અને શેવાળ ઘાસ જેવા, અને તલવાર તથા કરવાલના પાંખા અને પાગડીના ફેનથી ફૂલી ઉઠેલી એવી હતી.
અશ્વગ્રીવામહાવર્તાં કબન્ધજલમાનુષામ્। કાકકઙ્કરુતાં તીવ્રાં સારસક્રૌઞ્ચનાદિતામ્
ઘોડાના ગળા મોટા ઘૂંટાણ જેવા, મનુષ્યના ધડ પાણી જેવા, કાગડાં અને ગિધડના કરાટા સાથે, અને બગલા-સરસના રણકારોથી ગૂંજી ઉઠેલી હતી.
સિંહનાદમહાનાદાં શઙ્ખસ્વનમહાસ્વનામ્ । વીરોત્તમાઙ્ગપદ્માઢ્યાં શરચાપમહાનલામ્
સિંહના દહાડ અને શંખના નાદથી ગૂંજી ઉઠેલી, પતિત વીરોના અંગો કમળ જેવા શોભતા, અને બાણ-ધનુષ્યની અગ્નિથી પ્રજ્વલિત હતી.
પદાતિમત્સ્યકલુષાં ગજશીર્ષકકચ્છપામ્। ગોમાયુગસંઘુષ્ટાં માંસમઞ્જાભિકર્દમામ્
પદાતી, માછલી અને કાદવથી ભરેલી, હાથીના માથાં અને કાચબાથી સમાન, ગીધડના ટોળાંના હુલ્લડથી ગૂંજી ઉઠેલી, અને માંસના ટુકડાંથી કાદવાળ હતી.
પ્રાવર્તયન્નદીં ઘોરાં પિશાચગણસેવિતામ્ । અપારામનિવાસાં ચ રક્તોદાં સર્વતો વૃતામ્
તેણે એવી ભયાનક નદી વહેવા દીધી, જેમાં પિશાચો વસતા, અનંત અને વસવાટ અયોગ્ય, લોહીનું જળ અને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલી હતી.
અભીક્ષ્ણમકરોત્પાર્થો નદીમુત્તમશોણિતામ્। ગજવર્મમહાદ્વીપામશ્વદેહમહાશિલામ્
પાર્થએ વારંવાર ઉત્તમ લોહીની નદી વહાવી, જેમાં હાથીના બાંકડાં દ્વીપ જેવા, ઘોડાના શરીર પથ્થર જેવા અને મોટા પથ્થરો હતાં.
પદાતિદેહસંઘાટાં રથાવલિમહાતરુમ્। કેશશાદ્વલસંછન્નાં સુતરાં ભીતિદાં નૃણામ્
પદાતીના દેહના ઢગલા, રથોની પંક્તિઓ મોટા વૃક્ષો જેવી, વાળ અને ઘાસથી ઢંકાયેલી, અને માણસોમાં ભારે ભય પેદા કરતી હતી.
અગાધરક્તોદવહાં યમસાગરગામિનીમ્। દુસ્તરાં ભીરુમર્ત્યાનાં શૂરાણાં સુતરાં નૃપ। પ્રાવર્તયન્નદીમેવં ભીષણાં પાકશાસનિઃ
ગાઢ લોહીથી ભરેલી, યમના સાગર તરફ વહેતી, ડરપોક અને સામાન્ય માણસો માટે અતિ દુર્ગમ, પણ શૂરવીરો માટે સરળ, એવી ભયાનક નદી પાકશાસને વહાવી.
તસ્યાદદાનસ્ય શરાન્સન્દધાનસ્ય મુઞ્ચતઃ। વિકર્ષતશ્ચ ગાણ્ડીવં ન કિંચિદ્દદૃશેઽન્તરમ્
જ્યારે તે તીક્ષ્ણ બાણ લેતો, ચડાવતો, છોડતો અને ગાંડીવ ખેંચતો, ત્યારે એક ક્ષણ પણ વિરામ દેખાતો નહોતો.
એવં વિદ્રાવ્ય તત્સૈન્યં પાર્થો ભીષ્મમુપાદ્રવત્। ત્રસ્તેષુ સર્વસૈન્યેષુ કૌરવ્યસ્ય મહાત્મનઃ
પાર્થએ જ્યારે તે સેના પરાજિત કરી, ત્યારે કૌરવોની મહાન સેના ડરી ગઈ અને પાર્થ ભીષ્મજી તરફ આગળ વધ્યો.
બાણાન્ધનુષિ સંધાય ચતુરઃ પાકશાસનિઃ। ભીષ્મં ચ પ્રાહિણોદ્ભીતસ્તં દ્વાભ્યામભ્યવાદયત્
પાકશાસનધારી અર્જુને પોતાના ધનુષ પર ચાર બાણ ચડાવીને ભીષ્મજી પર છોડ્યા અને બે બાણોથી તેમને અભિવાદન કર્યો.
તસ્ય કર્ણાન્તિકં ગત્વા દ્વાવબ્રૂતાં ચ કૌશલમ્ । સોઽપ્યાશીરવદદ્ભીષ્મઃ કૌન્તેયો જયતામિતિ
તેમાંથી બે બાણ કર્ણની પાસે જઈને અર્જુનનું કુશળતા બતાવી ગયા. ત્યારે ભીષ્મજીએ આશીર્વાદ રૂપે કહ્યું: 'કુંતીપુત્ર હંમેશા વિજયી રહે.'
નરસિંહમુપાયાન્તં જિગીષન્તં પરાન્રણે। વૃષસેનોઽભ્યયાત્તૂર્ણં યોદ્ધુકામો ધનંજયમ્
જેમ મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન અર્જુન પોતાના શત્રુઓને હરાવવા યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે વૃશસેન પણ ધનંજય સાથે યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક થઈ ઝડપથી સામે આવ્યો.
વૈકર્તનાત્મજો વીરઃ સંગ્રામે લોકવિશ્રુતઃ। શૌર્યવીર્યાદિભિઃ કર્ણાદ્બિમ્બાદ્વિમ્બ ઇવોદ્ધૃતઃ
કર્ણપુત્ર વૃશસેન, જે પોતાના શૌર્ય અને પરાક્રમથી સમગ્ર જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતો, તે જાણે કર્ણના પ્રતિબિંબમાંથી જ જન્મ્યો હોય એમ દેખાતો હતો.
આત્મના યુધ્યતસ્તસ્ય વૃષસેનસ્ય પાણ્ડવઃ । મુહૂર્તં તસ્ય તદ્દૃષ્ટ્વા હસ્તલાઘવપૌરુષે। તુતોષ ચ તતઃ પાર્થો વૃષસેનપરાક્રમમ્
પાંડુપુત્ર અર્જુને વૃશસેનને પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી યુદ્ધ કરતા જોયો અને થોડા સમય માટે તેની હથેળીની ચપળતા અને બળ જોઈને વૃશસેનના પરાક્રમથી પ્રસન્ન થયો.
તસ્ય પાર્થસ્તદા ક્ષિપ્રં ક્ષુરધારેણ કાર્મુકમ્ । ન્યકૃન્યદ્ગૃધ્રપત્રેણ જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્
પછી પાર્થએ ઝડપથી ગૃધ્રપંખી અને સુવર્ણથી શોભતા વૃશસેનના ધનુષને કટારાની ધારવાળા બાણથી કાપી નાખ્યું.
અથૈનં પઞ્ચભિર્ભૂયઃ પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે। સ પાર્થબાણાભિહતો રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય દુદ્રુવે
પછી અર્જુને પાંચ બાણો વૃશસેનના છાતીમાં મારીને ઘાયલ કર્યો, તો વૃશસેન અર્જુનના બાણોથી પીડાઈને પોતાના રથમાંથી કૂદીને ભાગી ગયો.
દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ શકુનિશ્ચ વિવિંશતિઃ। આયાન્તં ભીમધન્વાનં પર્યકીર્યન્ત પાણ્ડવમ્
દુઃશાસન, વિકર્ણ, શકુની અને વિવિંશતિએ ભીમસેન સામે આવીને તેને ચારેય બાજુથી બાણવર્ષા કરી ઘેરી લીધો.
તેષાં પાર્થો રણે ક્રુદ્ધઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । યુગં ધ્વજં શરાસં ચ ચિચ્છેદ તરસા રણે
ત્યારે યુદ્ધમાં ક્રોધિત પાર્થએ મજબૂત સાંધવાળા બાણોથી તેમની જોડી, ધ્વજ અને તૂણીઓ ઝડપથી કાપી નાખી.
તે નિકૃત્તધ્વજાઃ સર્વે છિન્નકાર્મુકવેષ્ટનાઃ । રણમધ્યાદપયયુઃ પાર્થબાણાભિપીડિતાઃ
બધા જ, જેમના ધ્વજ અને ધનુષની દોરી કાપી નાખવામાં આવી હતી, પાર્થના બાણોથી પીડાઈને યુદ્ધમધ્યેથી પાછા ફર્યા.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુર્વૈરાટિમિદમબ્રવીત્ । એતં મે પ્રાપયેદાનીં તાલં સૌવર્ણમુચ્છ્રિતમ્
પછી ભીમસેને હસતાં હસતાં મત્સ્યરાજને કહ્યું: 'હવે એ ઊંચો સુવર્ણ તાડપત્ર મને લાવી આપો.'
મેઘમધ્યે યથા વિદ્યુદુજ્જ્વલન્તી પુનઃ પુનઃ । અસૌ શાન્તનવો ભીષ્મસ્તત્ર યાહિ પરંતપ
જેમ વાદળ વચ્ચે વીજળી વારંવાર ચમકે છે, તેમ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પણ ત્યાં તેજથી પ્રકાશે છે; હે શત્રુઓને દહન કરનાર, હવે ત્યાં જાઓ.
અસ્રાણિ તસ્ય દિવ્યાનિ દર્શયિષ્યામિ સંયુગે। ઘોરરૂપાણિ ચિત્રાણિ લઘૂનિ ચ ગુરૂણિ ચ
હું યુદ્ધમાં તેને મારા દિવ્ય, ભયાનક, સુંદર, હલકા અને ભારે એવા શસ્ત્રો બતાવીશ.
અસ્માકં પોષકો નિત્યમાબાલ્યાન્મત્સ્યભૂમિપ। શ્રેયસ્કામી સદાઽસ્માકં યોગક્ષેમકરઃ સદા
માત્સ્યરાજે બાળપણથી હંમેશા આપણું પાલન કર્યું છે, તે સદા આપણા કલ્યાણની ઇચ્છા રાખે છે અને આપણા સુખ-રક્ષણ માટે સતત પ્રયત્ન કરે છે.
તસ્યાઙ્કે વિર્ધિતો બાલ્યે તદ્યોત્સ્યેઽનેન સાંપ્રતમ્। અસ્માકં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં શમકામો દિવાનિશમ્
જેણે બાળપણમાં મને પોતાની ગોદમાં ઉછેર્યો, હવે હું તેના સામે યુદ્ધ કરીશ; તે, જે દિવસ-રાત ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો માટે શાંતિ ઇચ્છે છે.