અવિષહ્ય શરાન્સર્વે પાર્થચાપચ્યુપાન્રણે। ઉદક્પ્રયાન્તિ વિધ્વસ્તા રથેભ્યો રથિનસ્તદા। સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ ચાપિ પદાતયઃ
યુદ્ધમાં અર્જુનના તીરો સહન કરી ન શકતાં, રથીઓ રથ છોડીને, ઘોડસવાર ઘોડા પરથી અને પદાતી જમીન પરથી ભાગી ગયા.
શરૈસ્તુ તાડ્યમાનાનાં કવચાનાં મહાત્મનામ્। તામ્રરાજતલૌહાનાં પ્રાદુરાસીન્મહાસ્વનઃ
મહાન યોદ્ધાઓના તાંબાના, ચાંદીના અને લોખંડના કવચો પર તીરો વાગતાં મોટો ગડગડાટ થયો.
છન્નમાયોધનં જજ્ઞે શરીરૈર્ગતચેતસામ્। શ્રાન્ત્યા ગલિતશસ્ત્રાણાં પતતામશ્વસાદિનામ્
યુદ્ધભૂમિ પર થાકેલા અને મૃત્યુ પામેલા યોદ્ધાઓના શરીરથી જમીન ઢંકાઈ ગઈ, તેમના હાથે શસ્ત્રો છૂટી પડ્યા.
શૂન્યાન્કુર્વન્રથોપસ્થાન્માનવૈરાસ્તૃણોન્મહીમ્। પ્રનૃત્યન્નિવ સંગ્રામે ચાપહસ્તે ધનંજયઃ
ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ધનંજય યુદ્ધમાં જાણે નૃત્ય કરી રહ્યો હોય તેમ, જમીન પર મનુષ્યોના શરીરથી ભરાઈ ગઈ અને રથો ખાલી થઈ ગયા.
શિરાંસ્યપાતયત્સઙ્ખ્યે ક્ષત્રિયાણાં નરર્ષભઃ। શ્રુત્વા ગાણ્ડીવનિર્ઘોષં વિષ્ણૂજિતમિવાશને। ત્રસ્તાનિ સર્વસૈન્યાનિ વ્યલીયન્ત ચ ભાગશ
મહાન પુરુષે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોના માથાં ધરાશાયી કર્યા; ગાંડીવનો ગર્જન વિષ્ણુના નાદ જેવો સંભળાતો, જેને સાંભળી આખું સેના ડરીને ચારે બાજુ ભાગી ગઈ.
કુણ્ડલોષ્ણીષધારીણિ જાતરૂપસ્રજાનિ ચ। પતિતાનિ સ્મ દૃશ્યન્તે શિરાંસિ કરણમૂર્ધનિ
કુંડળ, પાગટા અને સોનાની વણાવેલી માળાઓ કપાયેલા માથાંઓ પર અને જમીન પર પડેલી દેખાતી હતી.
વિશિખોન્મથિતૈર્ગાત્રૈર્બાહુભિશ્ચ સકાર્મુકૈઃ। સહસ્તાભરણૈશ્ચાન્યૈઃ પ્રચ્છન્ના ભાતિ મેદિની
ભૂમિ પર તીક્ષ્ણ બાણોથી છિદ્ર થયેલા દેહો, હાથમાં ધનુષ્ય ધરાવતાં બાહુઓ અને આભૂષણોથી શોભતા અન્ય હાથો પડ્યા હોવાથી, ધરતી જાણે છુપાઈ ગઈ હોય તેમ તેજસ્વી દેખાતી હતી.
શિરસાં પાત્યમાનાનાં સમરે નિશિતૈઃ શરૈઃ। અશ્મવૃષ્ટિરિવાકાશાદભવદ્ભરતર્ષભ
યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી માથાંઓ કપાતા, જાણે આકાશમાંથી પથ્થરોની વરસાદ પડે તેમ લાગી રહ્યું હતું, હે ભરતવંશી.
દર્શયિત્વા તદાઽઽત્માનં રૌદ્રં રૌદ્રપરાક્રમઃ। જઘાન સમરે શૂરાઞ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ
તે સમયે, ભયાનક સ્વરૂપ અને ભયાનક પરાક્રમ દર્શાવી, તેણે યુદ્ધમાં શૂરવીરોને સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં સંહાર્યા.
તથાવરુદ્ધશ્ચારણ્યે દશવર્ષાણિ ત્રીણિ ચ। ક્રોધાગ્નિમુત્સસર્જાજૌ ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ પાણ્ડવઃ
ત્રણ વર્ષ અને દસ વર્ષ સુધી જંગલમાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, પાંડવે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સામે યુદ્ધમાં પોતાના ક્રોધની અગ્નિ પ્રગટાવી.
તસ્ય તદ્દહતઃ સૈન્યં દૃષ્ટ્વા ચાસ્ય પરાક્રમમ્। સર્વે શાન્તિપરા યોધા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભારત
તેણે પોતાની સેના દહન કરી અને પરાક્રમ દર્શાવ્યો તે જોઈ, ધૃતરાષ્ટ્રના બધા યોદ્ધાઓ શાંતિ ઇચ્છવા લાગ્યા, હે ભરત.
યથા નલવનં નાગઃ પ્રભિન્નઃ ષષ્ટિહાયનઃ। એવં સર્વાનપામૃદ્રાદર્જુનઃ શસ્ત્રતેજસા
જેમ છપ્પન વર્ષનો ગજ નલનીને ધ્વંસ કરે છે, તેમ અર્જુને પોતાના શસ્ત્રોની તેજસ્વિતાથી બધા શત્રુઓને વિનાશ કર્યા.
વિદ્રાવ્ય ચ તતઃ સૈન્યં ત્રાસયિત્વા મહારથાન્। અર્જુનો જયતાંશ્રેષ્ઠઃ પર્યાવર્તત ભારત
સેનાને વિખેરીને અને મહારથીઓમાં ભય પેદા કરીને, વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન પાછો ફર્યો, હે ભરત.
તસ્ય માર્ગાન્વિચરતો નિઘ્નતશ્ચ રણાજિરે । પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શોણિતાન્ત્રતરઙ્ગિણી
જ્યારે તે પોતાના માર્ગે આગળ વધતો અને યુદ્ધભૂમિ પર શત્રુઓને સંહારતો હતો, ત્યારે રક્ત અને આંતરડાંની તરંગોથી ભરેલી ભયાનક નદી વહેવા લાગી.
અસ્થિશૈવાલસંબાધાં સંગ્રામે પાર્થનિર્મિતામ્ । શરચાપપ્લવાં ઘોરાં માંસશોણિતકર્દમામ્
પાર્થ દ્વારા યુદ્ધમાં સર્જાયેલી એ ભયાનક નદી હાડકાં અને શેવાળથી ભરેલી, બાણ અને ધનુષ્યોથી પૂરેલી, માંસ અને લોહીથી કાદવાળ હતી.
રથોડુપાં ચાન્ત્રસર્પાં કેશશૈવાલશાડ્વલામ્। કરવાલાસિપાઠીનાં ચામરોષ્ણીષફેનિલામ્
રથો જાણે તારા, આંતરડાં સાપ, વાળ અને શેવાળ ઘાસ જેવા, અને તલવાર તથા કરવાલના પાંખા અને પાગડીના ફેનથી ફૂલી ઉઠેલી એવી હતી.
અશ્વગ્રીવામહાવર્તાં કબન્ધજલમાનુષામ્। કાકકઙ્કરુતાં તીવ્રાં સારસક્રૌઞ્ચનાદિતામ્
ઘોડાના ગળા મોટા ઘૂંટાણ જેવા, મનુષ્યના ધડ પાણી જેવા, કાગડાં અને ગિધડના કરાટા સાથે, અને બગલા-સરસના રણકારોથી ગૂંજી ઉઠેલી હતી.
સિંહનાદમહાનાદાં શઙ્ખસ્વનમહાસ્વનામ્ । વીરોત્તમાઙ્ગપદ્માઢ્યાં શરચાપમહાનલામ્
સિંહના દહાડ અને શંખના નાદથી ગૂંજી ઉઠેલી, પતિત વીરોના અંગો કમળ જેવા શોભતા, અને બાણ-ધનુષ્યની અગ્નિથી પ્રજ્વલિત હતી.
પદાતિમત્સ્યકલુષાં ગજશીર્ષકકચ્છપામ્। ગોમાયુગસંઘુષ્ટાં માંસમઞ્જાભિકર્દમામ્
પદાતી, માછલી અને કાદવથી ભરેલી, હાથીના માથાં અને કાચબાથી સમાન, ગીધડના ટોળાંના હુલ્લડથી ગૂંજી ઉઠેલી, અને માંસના ટુકડાંથી કાદવાળ હતી.
પ્રાવર્તયન્નદીં ઘોરાં પિશાચગણસેવિતામ્ । અપારામનિવાસાં ચ રક્તોદાં સર્વતો વૃતામ્
તેણે એવી ભયાનક નદી વહેવા દીધી, જેમાં પિશાચો વસતા, અનંત અને વસવાટ અયોગ્ય, લોહીનું જળ અને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલી હતી.
અભીક્ષ્ણમકરોત્પાર્થો નદીમુત્તમશોણિતામ્। ગજવર્મમહાદ્વીપામશ્વદેહમહાશિલામ્
પાર્થએ વારંવાર ઉત્તમ લોહીની નદી વહાવી, જેમાં હાથીના બાંકડાં દ્વીપ જેવા, ઘોડાના શરીર પથ્થર જેવા અને મોટા પથ્થરો હતાં.
પદાતિદેહસંઘાટાં રથાવલિમહાતરુમ્। કેશશાદ્વલસંછન્નાં સુતરાં ભીતિદાં નૃણામ્
પદાતીના દેહના ઢગલા, રથોની પંક્તિઓ મોટા વૃક્ષો જેવી, વાળ અને ઘાસથી ઢંકાયેલી, અને માણસોમાં ભારે ભય પેદા કરતી હતી.
અગાધરક્તોદવહાં યમસાગરગામિનીમ્। દુસ્તરાં ભીરુમર્ત્યાનાં શૂરાણાં સુતરાં નૃપ। પ્રાવર્તયન્નદીમેવં ભીષણાં પાકશાસનિઃ
ગાઢ લોહીથી ભરેલી, યમના સાગર તરફ વહેતી, ડરપોક અને સામાન્ય માણસો માટે અતિ દુર્ગમ, પણ શૂરવીરો માટે સરળ, એવી ભયાનક નદી પાકશાસને વહાવી.
તસ્યાદદાનસ્ય શરાન્સન્દધાનસ્ય મુઞ્ચતઃ। વિકર્ષતશ્ચ ગાણ્ડીવં ન કિંચિદ્દદૃશેઽન્તરમ્
જ્યારે તે તીક્ષ્ણ બાણ લેતો, ચડાવતો, છોડતો અને ગાંડીવ ખેંચતો, ત્યારે એક ક્ષણ પણ વિરામ દેખાતો નહોતો.
એવં વિદ્રાવ્ય તત્સૈન્યં પાર્થો ભીષ્મમુપાદ્રવત્। ત્રસ્તેષુ સર્વસૈન્યેષુ કૌરવ્યસ્ય મહાત્મનઃ
પાર્થએ જ્યારે તે સેના પરાજિત કરી, ત્યારે કૌરવોની મહાન સેના ડરી ગઈ અને પાર્થ ભીષ્મજી તરફ આગળ વધ્યો.
બાણાન્ધનુષિ સંધાય ચતુરઃ પાકશાસનિઃ। ભીષ્મં ચ પ્રાહિણોદ્ભીતસ્તં દ્વાભ્યામભ્યવાદયત્
પાકશાસનધારી અર્જુને પોતાના ધનુષ પર ચાર બાણ ચડાવીને ભીષ્મજી પર છોડ્યા અને બે બાણોથી તેમને અભિવાદન કર્યો.
તસ્ય કર્ણાન્તિકં ગત્વા દ્વાવબ્રૂતાં ચ કૌશલમ્ । સોઽપ્યાશીરવદદ્ભીષ્મઃ કૌન્તેયો જયતામિતિ
તેમાંથી બે બાણ કર્ણની પાસે જઈને અર્જુનનું કુશળતા બતાવી ગયા. ત્યારે ભીષ્મજીએ આશીર્વાદ રૂપે કહ્યું: 'કુંતીપુત્ર હંમેશા વિજયી રહે.'
નરસિંહમુપાયાન્તં જિગીષન્તં પરાન્રણે। વૃષસેનોઽભ્યયાત્તૂર્ણં યોદ્ધુકામો ધનંજયમ્
જેમ મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન અર્જુન પોતાના શત્રુઓને હરાવવા યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે વૃશસેન પણ ધનંજય સાથે યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક થઈ ઝડપથી સામે આવ્યો.
વૈકર્તનાત્મજો વીરઃ સંગ્રામે લોકવિશ્રુતઃ। શૌર્યવીર્યાદિભિઃ કર્ણાદ્બિમ્બાદ્વિમ્બ ઇવોદ્ધૃતઃ
કર્ણપુત્ર વૃશસેન, જે પોતાના શૌર્ય અને પરાક્રમથી સમગ્ર જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતો, તે જાણે કર્ણના પ્રતિબિંબમાંથી જ જન્મ્યો હોય એમ દેખાતો હતો.
આત્મના યુધ્યતસ્તસ્ય વૃષસેનસ્ય પાણ્ડવઃ । મુહૂર્તં તસ્ય તદ્દૃષ્ટ્વા હસ્તલાઘવપૌરુષે। તુતોષ ચ તતઃ પાર્થો વૃષસેનપરાક્રમમ્
પાંડુપુત્ર અર્જુને વૃશસેનને પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી યુદ્ધ કરતા જોયો અને થોડા સમય માટે તેની હથેળીની ચપળતા અને બળ જોઈને વૃશસેનના પરાક્રમથી પ્રસન્ન થયો.