તતઃ ક્ષુરપ્રૈઃ કૌન્તેયો દશભિઃ ખઙ્ગચર્મણી । નિમેષાદિવ ચિચ્છેદ તદદ્ભુતમિવાભવત્
ત્યારે અર્જુને દસ તીક્ષ્ણ તીરો વડે કૃપાચાર્યની તલવાર અને ઢાલ પળભરમાં કાપી નાખી, જાણે કોઈ ચમત્કાર થયો હોય.
વિષણ્ણવદમસ્તત્ર વિનાશાત્ખઙ્ગચર્મણોઃ। દન્તૈર્દન્તચ્છદાન્દષ્ટ્વા ચુકોપ હૃદિ દીર્ઘવત્
ત્યાં કૃપાચાર્ય તલવાર અને ઢાલ નાશ પામતાં મુંઝાયેલી અને દુઃખી મુખાકૃતિ સાથે ઊભા રહ્યા; દાંત ભીંચી હોઠ દબાવતાં, તેમના હૃદયમાં ભારે ગુસ્સો ઉઠ્યો.
ભવત્વિતિ પુનશ્ચોક્ત્વા યુદ્ધાપગમનોદ્યતઃ। અશ્વત્થામ્નસ્તુ સ રથં કૃપઃ સમભિપુપ્લુવે। સ્વસ્રીયસ્ય મહાતેજા જગ્રાહ ચ ધનુઃ પુનઃ
'જેમ થાય તેમ થવા દો' એમ કહી, યુદ્ધમાંથી પાછા ફરવાની તૈયારી કરીને, મહાતેજસ્વી કૃપાચાર્ય પોતાના સગા અશ્વત્થામાના રથ પર ચઢ્યા અને ફરીથી ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધો ભીષ્મો દ્રોણમથાબ્રવીત્। દૃષ્ટ્વા કૃપં ફલ્ગુનેન પીડિતં ચોર્જિતં ચ તમ્
એ સમયે, અર્જુને કૃપાચાર્યને પરેશાન અને પરાજિત કરતા જોઈ, ભીષ્મ ગુસ્સે ભરાઈ દ્રોણાચાર્યને બોલ્યા.
એકૈકમસ્માન્સંગ્રામે પરાજયતિ ફલ્ગુનઃ। અહં દ્રોણશ્ચ કર્ણશ્ચ દ્રૌણિર્ગૌતમ એવ ચ। અન્યે ચ બહવઃ શૂરા વયં જેષ્યામ વાસવિમ્
ફલ્ગુન અમને દરેકને યુદ્ધમાં હરાવી રહ્યો છે—હું, દ્રોણ, કર્ણ, દ્રોણપુત્ર, ગૌતમ અને ઘણા બીજા વીર—પણ આપણે સૌ મળીને ઇન્દ્રપુત્રને જરૂર હરાવીશું.
સમાગમ્ય તતઃ સર્વે ભીષ્મદ્રોણમુખા રથાઃ। અર્જુનં સહસા યુક્તાઃ પ્રત્યયુધ્યન્ત ભારત
પછી ભીષ્મ અને દ્રોણની આગેવાનીમાં બધા રથીઓ ભેગા થયા અને અચાનક જ પૂરી શક્તિથી અર્જુન પર હુમલો કર્યો.
સ સાયકમયૈર્જાલૈઃ સર્વતસ્તાન્મહારથાન્। પ્રાચ્છાદયચ્છરૌઘૈસ્તાન્નીહાર ઇવ પર્વતાન્
અર્જુને ચારેય બાજુથી તીરોની ઝમાવટ કરી, મહારથીઓને ઢાંકી નાખ્યા, જાણે પર્વતોને ધુમ્મસ ઢાંકે છે તેમ.
નદદ્ભિશ્ચ મહાનાગૈર્હેષમાણૈશ્ચ વાજિભિઃ । ભેરીશઙ્ખનિનાદૈશ્ચ સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્
ગર્જનારા હાથીઓ, હણહણતા ઘોડા અને ઢોલ-શંખના નાદથી યુદ્ધભૂમિમાં ભયાનક ગૂંજી ઉઠી.
નાગાશ્વકાયાન્નિર્ભિદ્ય લૌહાનિ કવચાનિ ચ। પાર્થસ્ય શરવર્ષાણિ ન્યપતઞ્શતશઃ ક્ષિતૌ
અર્જુનના તીરોના વરસાદે હજારો હાથીઓ અને ઘોડાઓના શરીર અને લોખંડના કવચ ફાડી નાખ્યા અને જમીન પર પડ્યા.
ત્વરમાણઃ શરાનસ્યન્પાણ્ડવસ્તુ પ્રકાશતે। મધ્યંદિનગતોઽર્ચિષ્માઞ્છરદીવ દિવાકરઃ
પાંડવ ઝડપથી તીરો છોડતો, શરદના મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી દેખાતો હતો.
અવિષહ્ય શરાન્સર્વે પાર્થચાપચ્યુપાન્રણે। ઉદક્પ્રયાન્તિ વિધ્વસ્તા રથેભ્યો રથિનસ્તદા। સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ ચાપિ પદાતયઃ
યુદ્ધમાં અર્જુનના તીરો સહન કરી ન શકતાં, રથીઓ રથ છોડીને, ઘોડસવાર ઘોડા પરથી અને પદાતી જમીન પરથી ભાગી ગયા.
શરૈસ્તુ તાડ્યમાનાનાં કવચાનાં મહાત્મનામ્। તામ્રરાજતલૌહાનાં પ્રાદુરાસીન્મહાસ્વનઃ
મહાન યોદ્ધાઓના તાંબાના, ચાંદીના અને લોખંડના કવચો પર તીરો વાગતાં મોટો ગડગડાટ થયો.
છન્નમાયોધનં જજ્ઞે શરીરૈર્ગતચેતસામ્। શ્રાન્ત્યા ગલિતશસ્ત્રાણાં પતતામશ્વસાદિનામ્
યુદ્ધભૂમિ પર થાકેલા અને મૃત્યુ પામેલા યોદ્ધાઓના શરીરથી જમીન ઢંકાઈ ગઈ, તેમના હાથે શસ્ત્રો છૂટી પડ્યા.
શૂન્યાન્કુર્વન્રથોપસ્થાન્માનવૈરાસ્તૃણોન્મહીમ્। પ્રનૃત્યન્નિવ સંગ્રામે ચાપહસ્તે ધનંજયઃ
ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ધનંજય યુદ્ધમાં જાણે નૃત્ય કરી રહ્યો હોય તેમ, જમીન પર મનુષ્યોના શરીરથી ભરાઈ ગઈ અને રથો ખાલી થઈ ગયા.
શિરાંસ્યપાતયત્સઙ્ખ્યે ક્ષત્રિયાણાં નરર્ષભઃ। શ્રુત્વા ગાણ્ડીવનિર્ઘોષં વિષ્ણૂજિતમિવાશને। ત્રસ્તાનિ સર્વસૈન્યાનિ વ્યલીયન્ત ચ ભાગશ
મહાન પુરુષે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોના માથાં ધરાશાયી કર્યા; ગાંડીવનો ગર્જન વિષ્ણુના નાદ જેવો સંભળાતો, જેને સાંભળી આખું સેના ડરીને ચારે બાજુ ભાગી ગઈ.
કુણ્ડલોષ્ણીષધારીણિ જાતરૂપસ્રજાનિ ચ। પતિતાનિ સ્મ દૃશ્યન્તે શિરાંસિ કરણમૂર્ધનિ
કુંડળ, પાગટા અને સોનાની વણાવેલી માળાઓ કપાયેલા માથાંઓ પર અને જમીન પર પડેલી દેખાતી હતી.
વિશિખોન્મથિતૈર્ગાત્રૈર્બાહુભિશ્ચ સકાર્મુકૈઃ। સહસ્તાભરણૈશ્ચાન્યૈઃ પ્રચ્છન્ના ભાતિ મેદિની
ભૂમિ પર તીક્ષ્ણ બાણોથી છિદ્ર થયેલા દેહો, હાથમાં ધનુષ્ય ધરાવતાં બાહુઓ અને આભૂષણોથી શોભતા અન્ય હાથો પડ્યા હોવાથી, ધરતી જાણે છુપાઈ ગઈ હોય તેમ તેજસ્વી દેખાતી હતી.
શિરસાં પાત્યમાનાનાં સમરે નિશિતૈઃ શરૈઃ। અશ્મવૃષ્ટિરિવાકાશાદભવદ્ભરતર્ષભ
યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી માથાંઓ કપાતા, જાણે આકાશમાંથી પથ્થરોની વરસાદ પડે તેમ લાગી રહ્યું હતું, હે ભરતવંશી.
દર્શયિત્વા તદાઽઽત્માનં રૌદ્રં રૌદ્રપરાક્રમઃ। જઘાન સમરે શૂરાઞ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ
તે સમયે, ભયાનક સ્વરૂપ અને ભયાનક પરાક્રમ દર્શાવી, તેણે યુદ્ધમાં શૂરવીરોને સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં સંહાર્યા.
તથાવરુદ્ધશ્ચારણ્યે દશવર્ષાણિ ત્રીણિ ચ। ક્રોધાગ્નિમુત્સસર્જાજૌ ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ પાણ્ડવઃ
ત્રણ વર્ષ અને દસ વર્ષ સુધી જંગલમાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, પાંડવે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સામે યુદ્ધમાં પોતાના ક્રોધની અગ્નિ પ્રગટાવી.
તસ્ય તદ્દહતઃ સૈન્યં દૃષ્ટ્વા ચાસ્ય પરાક્રમમ્। સર્વે શાન્તિપરા યોધા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભારત
તેણે પોતાની સેના દહન કરી અને પરાક્રમ દર્શાવ્યો તે જોઈ, ધૃતરાષ્ટ્રના બધા યોદ્ધાઓ શાંતિ ઇચ્છવા લાગ્યા, હે ભરત.
યથા નલવનં નાગઃ પ્રભિન્નઃ ષષ્ટિહાયનઃ। એવં સર્વાનપામૃદ્રાદર્જુનઃ શસ્ત્રતેજસા
જેમ છપ્પન વર્ષનો ગજ નલનીને ધ્વંસ કરે છે, તેમ અર્જુને પોતાના શસ્ત્રોની તેજસ્વિતાથી બધા શત્રુઓને વિનાશ કર્યા.
વિદ્રાવ્ય ચ તતઃ સૈન્યં ત્રાસયિત્વા મહારથાન્। અર્જુનો જયતાંશ્રેષ્ઠઃ પર્યાવર્તત ભારત
સેનાને વિખેરીને અને મહારથીઓમાં ભય પેદા કરીને, વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન પાછો ફર્યો, હે ભરત.
તસ્ય માર્ગાન્વિચરતો નિઘ્નતશ્ચ રણાજિરે । પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શોણિતાન્ત્રતરઙ્ગિણી
જ્યારે તે પોતાના માર્ગે આગળ વધતો અને યુદ્ધભૂમિ પર શત્રુઓને સંહારતો હતો, ત્યારે રક્ત અને આંતરડાંની તરંગોથી ભરેલી ભયાનક નદી વહેવા લાગી.
અસ્થિશૈવાલસંબાધાં સંગ્રામે પાર્થનિર્મિતામ્ । શરચાપપ્લવાં ઘોરાં માંસશોણિતકર્દમામ્
પાર્થ દ્વારા યુદ્ધમાં સર્જાયેલી એ ભયાનક નદી હાડકાં અને શેવાળથી ભરેલી, બાણ અને ધનુષ્યોથી પૂરેલી, માંસ અને લોહીથી કાદવાળ હતી.
રથોડુપાં ચાન્ત્રસર્પાં કેશશૈવાલશાડ્વલામ્। કરવાલાસિપાઠીનાં ચામરોષ્ણીષફેનિલામ્
રથો જાણે તારા, આંતરડાં સાપ, વાળ અને શેવાળ ઘાસ જેવા, અને તલવાર તથા કરવાલના પાંખા અને પાગડીના ફેનથી ફૂલી ઉઠેલી એવી હતી.
અશ્વગ્રીવામહાવર્તાં કબન્ધજલમાનુષામ્। કાકકઙ્કરુતાં તીવ્રાં સારસક્રૌઞ્ચનાદિતામ્
ઘોડાના ગળા મોટા ઘૂંટાણ જેવા, મનુષ્યના ધડ પાણી જેવા, કાગડાં અને ગિધડના કરાટા સાથે, અને બગલા-સરસના રણકારોથી ગૂંજી ઉઠેલી હતી.
સિંહનાદમહાનાદાં શઙ્ખસ્વનમહાસ્વનામ્ । વીરોત્તમાઙ્ગપદ્માઢ્યાં શરચાપમહાનલામ્
સિંહના દહાડ અને શંખના નાદથી ગૂંજી ઉઠેલી, પતિત વીરોના અંગો કમળ જેવા શોભતા, અને બાણ-ધનુષ્યની અગ્નિથી પ્રજ્વલિત હતી.
પદાતિમત્સ્યકલુષાં ગજશીર્ષકકચ્છપામ્। ગોમાયુગસંઘુષ્ટાં માંસમઞ્જાભિકર્દમામ્
પદાતી, માછલી અને કાદવથી ભરેલી, હાથીના માથાં અને કાચબાથી સમાન, ગીધડના ટોળાંના હુલ્લડથી ગૂંજી ઉઠેલી, અને માંસના ટુકડાંથી કાદવાળ હતી.
પ્રાવર્તયન્નદીં ઘોરાં પિશાચગણસેવિતામ્ । અપારામનિવાસાં ચ રક્તોદાં સર્વતો વૃતામ્
તેણે એવી ભયાનક નદી વહેવા દીધી, જેમાં પિશાચો વસતા, અનંત અને વસવાટ અયોગ્ય, લોહીનું જળ અને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલી હતી.