તેન દાસીસહસ્રેણ સાર્ધં શર્મિષ્ઠયા તદા। તમેવ દેશં સંપ્રાપ્તા યથાકામં ચચાર સા
એ સમયે, શર્મિષ્ઠા અને હજાર દાસીઓ સાથે દેવયાની એ જ સ્થળે પહોંચી અને મનગમતું ફરવા લાગી.
તાભિઃ સખીભિઃ સહિતા સર્વાભિર્મુદિતા ભૃશમ્। ક્રીડન્ત્યોઽભિરતાઃ સર્વાઃ પિબન્ત્યો મધુમાધવીં
સખીઓ સાથે ખૂબ આનંદમાં મસ્ત થઈને, બધી કન્યાઓ રમતી અને મધમાદવી પીતી હતી.
ખાદન્ત્યો વિવિધાન્ભક્ષ્યાન્વિદશન્ત્યઃ ફલાનિ ચ। પુનશ્ચ નાડુષો રાજા મૃગલિપ્સુર્યદૃચ્છયા
એ બધી વિવિધ પ્રકારના ખોરાક ખાતી અને ફળો ચાવી રહી હતી. એ સમયે, રાજા પણ શિકારની ઈચ્છાથી એ જ વિસ્તારમાં આવી પહોંચ્યા.
તમેવ દેશં સંપ્રાપ્તો જલાર્થી શ્રમકર્શિતઃ। દદર્શ દેવયાનીં સ શર્મિષ્ઠાં તાશ્ચ યોષિતઃ
પાણીની શોધમાં અને થાકેલા રાજા એ જ સ્થળે આવ્યા અને ત્યાં દેવયાની, શર્મિષ્ઠા અને બાકીની યુવતીઓને જોયા.
પિબન્તીર્લલમાનાશ્ચ દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ। આસનપ્રવરે દિવ્યે સર્વરત્નવિભૂષિતે। ઉપવિષ્ટાં ચ દદૃશે દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્
એ બધી દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, સુંદર આસન પર બેસી, પીતી અને રમતી હતી. રાજાએ શુદ્ધ સ્મિતવાળી દેવયાનીને પણ ત્યાં બેઠેલી જોઈ.
રૂપેણાપ્રતિમાં તાસાં સ્ત્રીણાં મધ્યે વરાઙ્ગનમ્। `આસનાચ્ચ તતઃ કિંચિદ્વિહીનાં હેમભીષિતામ્
એ સ્ત્રીઓ વચ્ચે, રાજાએ અનન્ય સુંદરતા ધરાવતી શ્રેષ્ઠ કન્યાને થોડું દૂર સુવર્ણ આસન પાસે બેઠેલી જોઈ.
અસુરેન્દ્રસુતાં ચાપિ નિષણ્ણાં ચારુહાસિનીમ્। દદર્શ પાદૌ વિપ્રાયાઃ સંવહન્તીમનિન્દિતામ્
એમણે આસુરરાજાની નિર્દોષ પુત્રીને, મીઠા હાસ્ય સાથે, બ્રાહ્મણ કન્યાના પગ દબાવતી બેઠેલી જોઈ.
ગાયન્ત્યોઽથ પ્રનૃત્યન્ત્યો વાદયન્ત્યોઽથ ભારત। દૃષ્ટ્વા યયાતિમતુલં લજ્જયાઽવનતાઃ સ્થિતાઃ
એ બધી ગાઈ રહી, નૃત્ય કરી રહી અને વાદ્ય વગાડી રહી હતી. પણ જયારે યયાતિને જોયા, ત્યારે શરમથી માથું ઝુકાવીને ઊભી રહી ગઈ.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દ્વે કન્યે પરિવારિતે। ગોત્રે ચ નામની ચૈવ દ્વયોઃ પૃચ્છામ્યહં શુભે
બે હજાર કન્યાઓથી ઘેરાયેલી, અને બાજુમાં બે કન્યાઓ સાથે, હે સુંદરે, હું તારો કુળ અને નામ પૂછું છું.
આખ્યાસ્યામ્યહમાદત્સ્વ વચનં મે નરાધિપ। શુક્રો નામાસુરગુરુઃ સુતાં જાનીહિ તસ્ય મામ્
હું તને કહું છું, રાજા, મારા વચન સાંભળ. હું અસુરગુરુ શુક્રની પુત્રી છું, એ જાણ.
ઇયં ચ મે સખી દાસી યત્રાહં તત્ર ગામિની। દુહિતા દાનવેન્દ્રસ્ય શર્મિષ્ઠા વૃષપર્વણઃ
આ મારી સખી અને દાસી છે, હું જ્યાં જાઉં ત્યાં એ પણ જાય છે. એ દાનવરાજ વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠા છે.
કથં તુ તે સખી દાસી કન્યેયં વરવર્ણિની। અસુરેન્દ્રસુતા સુભ્રૂઃ પરં કૌતૂહલં હિ મે
પણ, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તારી આ સખી, અસુરરાજાની પુત્રી, કેવી રીતે તારી દાસી છે? મને ખૂબ જ આશ્ચર્ય છે.
નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી ન યક્ષી ન ચ કિન્નરી। નૈવંરૂપા મયા નારી દૃષ્ટપૂર્વા મહીતલે
ન તો એ દેવી છે, ન ગંધર્વી, ન યક્ષી કે કિન્નરી. આવી રૂપવાળી સ્ત્રી મેં પૃથ્વી પર ક્યારેય જોઈ નથી.
શ્રીરિવાયતપદ્માક્ષી સર્વલક્ષણશોભના। અસુરેન્દ્રસુતા કન્યા સર્વાલઙ્કારભૂષિતા
પાંખડી જેવી આંખોવાળી, શ્રી જેવી તેજસ્વી, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, અને સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, એ અસુરરાજાની પુત્રી છે.
દૈવેનોપહતા સુભ્રૂરુતાહો તપસાપિ વા। અન્યથૈષાઽનવદ્યાઙ્ગી દાસી નેહ ભવિષ્યતિ
નિશ્ચયે, કદીક ભાગ્ય કે તપના પ્રભાવથી, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, એ અહીં દાસી બની છે; નહિંતર, નિર્દોષ અંગોવાળી એ કન્યા કદી દાસી ન હોત.
અસ્યા રૂપેણ તે રૂપં ન કિંચિત્સદૃશં ભવેત્। પુરા દુશ્ચરિતેનેયં તવ દાસી ભવત્યહો
એના રૂપની સામે તારો રૂપ કંઈ જ નથી. નિશ્ચયે, ભૂતકાળના કોઈ દુષ્કર્મના કારણે એ તારી દાસી બની છે—આ તો અદ્ભુત છે!
સર્વ એવ નરશ્રેષ્ઠ વિધાનમનુવર્તતે। વિધાનવિહિતં મત્વા મા વિચિત્રાઃ કથાઃકૃથાઃ
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, બધા લોકો નિયમ પ્રમાણે જ ચાલે છે. જે નિયમથી નક્કી થયેલું છે, એ પ્રમાણે જ સમજવું જોઈએ; અણોખી વાતો કરીને વિચિત્ર ચર્ચાઓ કરવી નહીં.
રાજવદ્રૂપવેષૌ તે બ્રાહ્મીં વાચં બિભર્ષિ ચ। કો નામ ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય પુત્રશ્ચ શસ મે
તમે રાજાની જેમ દેખાઓ છો અને વસ્ત્ર પણ રાજાવાળા પહેર્યા છે, પણ બોલો તો બ્રાહ્મણની જેમ બોલો છો. કહો, તમે કોણ છો, ક્યાંથી આવ્યા છો અને કોના પુત્ર છો?
બ્રહમચર્યેણ વેદો મે કૃત્સ્રઃ શ્રુતિપથં ગતઃ। રાજાહં રાજપુત્રશ્ચ યયાતિરિતિ વિશ્રુતઃ
બ્રહ્મચર્યથી મેં આખા વેદને શ્રવણમાર્ગે પ્રાપ્ત કર્યો છે. હું રાજા છું, રાજાપુત્ર છું અને યયાતિ નામે પ્રસિદ્ધ છું.
કેનાસ્યર્થેન નૃપતે ઇમં દેશમુપાગતઃ। જિઘૃક્ષુર્વારિજં કિંચિદથવા મૃગલિપ્સયા
હે રાજા, તમે કયા કામ માટે અહીં આવ્યા છો? શું તમે પાણી લેવા આવ્યા છો કે પછી શિકાર કરવાની ઈચ્છા રાખો છો?
મૃગલિપ્સુરહં ભદ્રે પાનીયાર્થમુપાગતઃ। બહુધાઽપ્યનુયુક્તોઽસ્મિ તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ
હે સુમને, હું શિકાર કરવા ઈચ્છતો હતો અને પાણી માટે અહીં આવ્યો છું. તમે મને અનેક રીતે પૂછપરછ કરી છે, હવે કૃપા કરીને મને મંજૂરી આપો.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દાસ્યા શર્મિષ્ઠયા સહ। ત્વદધીનાઽસ્મિ ભદ્રં તે સખા ભર્તા ચ મે ભવ
હું બે હજાર કન્યાઓ અને દાસી શર્મિષ્ઠા સાથે તમારી આજ્ઞામાં છું. તમારો કલ્યાણ થાય, તમે મારા મિત્ર અને પતિ બનો.
અસુરેન્દ્રસુતામીક્ષ્ય તસ્યાં સક્તેન ચેતસા। શર્મિષ્ઠા મહિષી મહ્યમિતિ મત્વા વચોઽબ્રવીત્
જ્યારે મેં અસુરરાજાની પુત્રીને જોયી અને મનથી તેની તરફ આકર્ષિત થયો, ત્યારે મેં વિચાર્યું કે શર્મિષ્ઠા મારી રાણી બને, અને એ પ્રમાણે બોલી પડ્યો.
વિદ્ધ્યૌશનસિ ભદ્રં તે ન ત્વામર્હોઽસ્મિ ભામિનિ। અવિવાહ્યા હિ રાજાનો દેવયાનિ પિતુસ્તવ
હે ઉશનસની પુત્રી, તમારો કલ્યાણ થાય. હું તમારો લાયક નથી, હે સુંદરિ; કારણ કે રાજાઓ દેવયાની, એટલે કે તમારા પિતાની દીકરીને પરણતા નથી.
પરભાર્યા સ્વસા શ્રેષ્ઠા સગોત્રા પતિતા સ્નુષા। અવરા ભિક્ષુકાઽસ્વસ્થા અગમ્યાઃ કીર્તિતા બુધૈઃ
બીજાની પત્ની, પોતાની બહેન, એક જ કુળની સ્ત્રી, પતિત સ્ત્રી, વહુ, નીચ, ભીખારી અને બીમાર સ્ત્રીઓ — જ્ઞાની લોકો કહે છે કે એ સ્ત્રીઓથી દૂર રહેવું જોઈએ.
સંસૃષ્ટં બ્રહ્મણા ક્ષત્રં ક્ષત્રેણ બ્રહ્મ સંહિતમ્। `અન્યત્વમસ્તિ ન તયોરેકાન્તતરમાસ્થિતે।' ઋષિશ્ચાપ્યૃષિપુત્રશ્ચ નાહુષાઙ્ગ વહસ્વ મામ્
બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, અને બંને પોતપોતાના સ્થાન પર રહે ત્યારે એમાં કોઈ ભેદ નથી. હે નાહુષના વંશજ, તમે ઋષિ હો કે ઋષિપુત્ર, મને સ્વીકારો.
એકદેહોદ્ભવા વર્ણાશ્ચત્વારોઽપિ વરાઙ્ગને। પૃથગ્ધર્માઃ પૃથક્શૌચાસ્તેષાં તુ બ્રાહ્મણો વરઃ
હે સુંદરાંગવાળી, ચારેય વર્ણો એક જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે. તેમનાં ધર્મ અને શુદ્ધિ અલગ-અલગ છે, પણ એમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.
પાણિ ધર્મો નાહુષાઽયં ન પુંભિઃ સેવિતઃ પુરા। તં મે ત્વમગ્રહીરગ્રે વૃણોમિ ત્વામહં તતઃ
હે નાહુષકુળના, હાથ પકડવાનો આ રીત અગાઉ કોઈએ અપનાવી નહોતી, પણ તમે પહેલો મારો હાથ પકડી લીધો, એટલે હવે હું તમને પસંદ કરું છું.
કથં નુ મે મનસ્વિન્યાઃ પાણિમન્યઃ પુમાન્સ્પૃશેત્। ગૃહીતમૃષિપુત્રેણ સ્વયં વાપ્યૃષિણા ત્વયા
મારી જેમ મનવાળી સ્ત્રીનો હાથ, જ્યારે ઋષિપુત્ર કે તમે ઋષિ તરીકે પકડી ચૂક્યા છો, તો બીજો પુરુષ કેવી રીતે સ્પર્શી શકે?
ક્રુદ્ધાદાશીવિષાત્સર્પાજ્જ્વલનાત્સર્વતોમુખાત્। દુરાધર્ષતરો વિપ્રો જ્ઞેયઃ પુંસા વિજાનતા
જ્ઞાની પુરુષ માટે બ્રાહ્મણ ગુસ્સે થયેલા ઝેરી સાપ કે ચારે બાજુથી દહકતા અગ્નિ કરતાં પણ વધુ ભયાનક માનવો જોઈએ.