અવિભ્રમં ચ શિક્ષાં ચ લાઘવં દૂરપાતનમ્ । પાર્થસ્ય સમરે દૃષ્ટ્વા દ્રોણસ્યાસીચ્ચ વિસ્મયઃ
યુદ્ધમાં પાર્થની સ્થિરતા, કુશળતા, ઝડપ અને દૂર સુધી તીરો છોડવાની કળા જોઈને દ્રોણને આશ્ચર્ય થયું.
તત્પ્રવૃત્તં ચિરં ઘોરં તયોર્યુદ્ધં મહાત્મનોઃ । અવર્તત મહારૌદ્રં લોકસંક્ષોભકરકમ્
એ બંને મહાન આત્માઓનું ભયાનક અને લાંબું યુદ્ધ સતત ચાલતું રહ્યું, જે આખા જગતને હલાવી નાખતું હતું.
અથ ગાણ્ડીવમુદ્યમ્ય દિવ્યં ધનુરમર્ષણઃ । વિચકર્ષ રણે પાર્થો બાહુભ્યાં ભરતર્ષભઃ
પછી અર્જુને ક્રોધથી પોતાના દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્ય ઊંચકી, બંને હાથથી ખેંચી યુદ્ધમાં તણાવ લાવ્યો.
તસ્ય બાણમયં વર્ષે શલભાનામિવાભવત્ । ન ચ બાણાન્તરે તસ્ય વાયુઃ શક્નોતિ સર્પિતુમ્
એના તીરોની વરસાદ જાણે ટીડીઓના ઝુંડ જેવી હતી, અને એના તીરો વચ્ચે પવન પણ પસાર થઈ શકતો નહોતો.
અભીક્ષ્ણં સંદધાનસ્ય બાણાનુત્સૃજતસ્તથા। નાન્તરં દદૃશે કિંચિત્પાર્થસ્યાપતતોપી ચ
અર્જુને સતત ધનુષ્ય પર બાણ ચડાવીને છોડ્યા, એ રીતે કે, સામેથી આવતા બાણોના વરસાદ વચ્ચે પણ એક ક્ષણનો પણ ખાલીપો દેખાતો નહોતો.
યુદ્ધે તુ કૃતશીઘ્રાસ્ત્રે વર્તમાને સુદારુણે। શીઘ્રાચ્છીઘ્રતરં પાર્થઃ શરાનન્યાનુદૈરયત્
તે ભયાનક યુદ્ધમાં, જ્યારે ઝડપથી શસ્ત્રો ચલાવવામાં આવતાં, ત્યારે અર્જુન તો એથી પણ વધુ ઝડપથી બાણ છોડતો હતો.
તતઃ શરસહસ્રાણિ શરાણાં નતપર્વણામ્। યુગપત્પ્રાપતંસ્તત્ર દ્રોણસ્ય રથમન્તિકાત્
પછી વાંકિયા છેડા વાળા હજારો બાણો એકસાથે જઈને દ્રોણના રથની નજીક પડ્યા.
વિકીર્યમાણે દ્રોણે તુ શરૈર્ગાણ્ડીવધન્વના ।। હાહાકારો મહાનાસીત્સૈન્યાનાં ભરતર્ષભ
ગાંડીવધારી અર્જુનના બાણોથી દ્રોણ ઘેરી લેવાયો ત્યારે, હે ભરતવંશી, સૈનિકોમાં મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
પાણ્ડવસ્ય તુ શીઘ્રાસ્ત્રં મઘવા સમપૂજયત્। ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ યે ચ તત્ર સમાગતાઃ
પાંડવના ઝડપથી ચલાવેલા શસ્ત્રોને ઇન્દ્રે પણ વખાણ્યા, અને ત્યાં હાજર બધા ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને અન્ય લોકોએ પણ પ્રશંસા કરી.
દ્રોણં યુદ્ધાર્ણવે મગ્નં દૃષ્ટ્વા પુત્રઃ પ્રતાપવાન્। તતો વૃન્દેન મહતા રથિનાં રથિયૂથપઃ । આચાર્યપુત્રસ્તુ શરૈઃ પાણ્ડવં પ્રત્યવારયત્
યુદ્ધના સમુદ્રમાં દ્રોણને ડૂબેલો જોઈ, તેના પરાક્રમી પુત્રે, રથિયારોની મોટી ટોળી સાથે, પાંડવને બાણોથી રોકી લીધો.
અશ્વત્થામા તુ તત્કર્મ હૃદયેન મહાત્મનઃ। પૂજયામાસ પાર્થસ્ય કોપં ચાસ્ય તદાઽકરોત્
અશ્વત્થામાને એ કૃત્ય જોઈને, મનમાં અર્જુન માટે માન ઉત્પન્ન થયો, પણ એ સમયે એના હૃદયમાં ગુસ્સો પણ આવ્યો.
સ ભન્યુવશમાપન્નઃ પાર્થમભ્યદ્રવદ્રણે । કિરઞ્શરસહસ્રાણિ પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્
પછી ગુસ્સાથી ભરાઈ, અશ્વત્થામા યુદ્ધમાં અર્જુન સામે દોડી ગયો અને મેઘ જેમ વરસાદ વરસાવે તેમ હજારો બાણો વરસાવ્યા.
આવૃત્ય ચ મહાબાહુર્યતો દ્રોણસ્તતોઽભવત્। અન્તરં પ્રદદૌ પાર્થો દ્રોણસ્ય વ્યપસર્પિતુમ્
બળવાન અર્જુને, દ્રોણ જે દિશાથી આવ્યો હતો એ રસ્તો રોકી, દ્રોણને પાછો જવા માટે જગ્યા આપી.
સ તુ લબ્ધાન્તરસ્તૂર્ણમપાયાઞ્જવનૈર્હયૈઃ । છિન્નવર્મધ્વજરથો નિકૃત્તઃ પરમેષુભિઃ
એ રીતે મોકો મળતાં, દ્રોણે ઝડપથી પોતાના ઝડપી ઘોડાંઓ સાથે પલાયન કર્યું, પણ એના કવચ, ધ્વજ અને રથ સર્વે ઉત્તમ બાણોથી તૂટી ગયા હતા.
પરાજિતે તદા દ્રોણે દ્રોણપુત્રઃ સમાગતઃ। સદણ્ડ ઇવ રક્તાક્ષઃ કૃતાન્તઃ સમરે સ્થિતઃ
જ્યારે દ્રોણ હાર્યો, ત્યારે એનો પુત્ર લાલ આંખો સાથે, યુદ્ધમાં મૃત્યુદેવ જેવો ભયાનક રૂપ લઈને ઉભો રહ્યો.
તં પાર્થઃ પ્રતિજગ્રાહ વાયુવેગમિવાચલઃ। શરજાલેન મહતા વર્ષમાણ ઇવામ્બુદઃ
પછી અર્જુને, પર્વત જેમ પવનના પ્રહારને સહન કરે તેમ, મોટા બાણવર્ષા વડે એનો સામનો કર્યો.
તયોર્દેવાસુરસમઃ સન્નિપાતો મહાનભૂત્ । કિરતોઃ શરજાલાનિ વૃત્રવાસવયોરિવ
બન્ને યોદ્ધાઓ વચ્ચે દેવ-દાનવો જેવા ભયાનક યુદ્ધનો આરંભ થયો, અને તેઓએ વજ્ર અને વૃત્ર જેવી બાણોની ઝમાવટ કરી.
ન સ્મ સૂર્યસ્તદા ભાતિ ન ચ વાતિ સમીરણઃ । શરગાઢે કૃતે વ્યોમ્નિ છાયાભૂતમિવાભવત્
એ સમયે ન તો સૂર્ય પ્રકાશતો હતો, ન પવન ફૂંકાતો હતો; આખું આકાશ બાણોથી ઢંકાઈ ગયું હતું અને બધું છાંયામાં લાગી રહ્યું હતું.
મહાંશ્ચટચટાશબ્દો યોધયોર્યુધ્યમાનયોઃ । દહ્યતામિવ વેણૂનામાસીત્પરમદારુણઃ
બન્ને યોદ્ધાઓ લડી રહ્યા ત્યારે, બાંસ સળગે તેવી ભયાનક ચટાકા-ચટાકાની અવાજે આખું میدان ગુંજી ઉઠ્યું.
હયાંસ્તસ્યાર્જુનઃ સઙ્ખ્યે કૃતવાનલ્પતેજસાઃ । તે રાજન્ન પ્રજાનન્તિ દિશં કાંચન મોહિતાઃ
અર્જુને સામેના યોદ્ધાના ઓજસહીન ઘોડાંઓને ઘાયલ કર્યા, અને હે રાજા, એ ઘોડાંઓ દિશા ભૂલી, ગભરાઈ ગયા.
તતો દ્રૌણિર્મહાવીર્યઃ પાર્થસ્ય વિચરિષ્યતઃ । વિવરં સૂક્ષ્મમાલોક્ય જ્યાં નુનોદ ક્ષુરેણ સઃ
પછી દ્રોણપુત્રે, અર્જુનના હલનચલન વચ્ચે, એક નાનકડું અવકાશ જોઈ, તીક્ષ્ણ કટારી જેવા બાણથી એની ધનુષ્યની દોરી કાપી નાખી.
તદસ્યાપૂજયન્દેવાઃ કર્મ દૃષ્ટ્વાઽતિમાનુષમ્ । ન શક્તોઽન્યઃ પુમાન્સ્થાતુમૃતે દ્રૌણેર્ધનંજયમ્
એ અસાધારણ કૃત્ય જોઈને દેવતાઓએ પણ પ્રશંસા કરી; દ્રોણપુત્ર સિવાય બીજું કોઈ ધનંજય સામે ટકી શક્યું નહોતું.
તતો દ્રૌણિર્ધનુર્વ્યસ્ય વ્યપક્રમ્ય નરર્ષભઃ । પુનરપ્યભ્યહન્પાર્થં હૃદયે કઙ્કપત્રિભિઃ
પછી દ્રૌણીએ પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચી, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાર્થને મોરપાંખવાળા તીરો વડે ફરી એકવાર હૃદયમાં ઘા કર્યો.
તતઃ પાર્થો મહાબાહુઃ પ્રહસન્સ્વનવત્તદા। યોજયામાસ ચ તદા મૌર્વ્યા ગાણ્ડીવમોજસા
એ સમયે બલવાન પાર્થ હસી ઊઠ્યો અને જોરથી પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્યને ડોરીથી બાંધ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા ઋદ્ધમાયાન્તં પ્રભિન્નમિવ કુઞ્જરમ્ । ઋદ્ધઃ સમાહ્વયામાસ દ્રૌણિર્યુદ્ધાય ભારત
પાર્થને તેજથી આગળ વધતો જોઈ, જાણે ઉગ્ર હાથીની જેમ, શક્તિશાળી દ્રૌણીએ તેને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો, હે ભરતવંશી.
તતોઽર્ધચન્દ્રપાહૃત્ય તેન પાર્થઃ સમાહતઃ । ચિચ્છેદ તસ્ય ચાપં ચ સૂતં ચાશ્વં ચ તેજસા । વિવ્યાધ નિશિતૈશ્ચાપિ શરૈરાશીવિપોપમૈઃ
પછી પાર્થને અર્ધચંદ્રાકાર તીરે ઘાયલ કર્યો, અને પછી તેણે પોતાની શક્તિથી દ્રૌણિનું ધનુષ્ય, રથચાલક અને ઘોડા કાપી નાખ્યા અને ઝેરી સાપ જેવા તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેને ઘાયલ કર્યો.
સોઽન્યં રથં સમાસ્થાય પ્રત્યાયાદ્રથિપુઙ્ગવઃ। વારણેનેવ મત્તેન મત્તો વારણયૂથપઃ
પછી એ મહાન યુદ્ધવીર બીજું રથ લઈ પાછો આવ્યો, જાણે ઉગ્ર હાથી સામે બીજો ઉગ્ર હાથી આવે તેમ.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં પૃથિવ્યામેકવીરયોઃ । રણમધ્યે દ્વયોરેવ સુમહદ્રોમહર્ષણમ્
પછી પૃથ્વી પર એ બે એકલા વીરોએ વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
તૌ વીરૌ કુરવઃ સર્વે દદૃશુર્વિસ્મયાન્વિતાઃ। યુધ્યમાનૌ મહાત્માનૌ દ્વિરદાવિવ સંગતૌ
કુરુઓએ આશ્ચર્યથી એ બે મહાન આત્માવાળા વીરોએ હાથીની જેમ યુદ્ધ કરતાં જોયા.
તૌ સમાજઘ્નતુર્વીરૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ । શરૈ રાશીવિષાકારૈર્જ્વલદ્ભિરિવ પાવકૈઃ
એ બંને વીરોએ એકબીજાને હરાવવાની ઇચ્છાથી, અગ્નિ સમાન જ્વલંત અને ઝેરી સાપ જેવા તીરો વડે ઘા કર્યા.