દર્શયેતાં મહાસ્રાણિ ભારદ્વાજાર્જુનૌ રણે
ભારદ્વાજપુત્ર અને અર્જુને યુદ્ધમાં મહાન શસ્ત્રો બતાવ્યા.
ઐન્દ્રં વાયવ્યમાગ્નેયમસ્ત્રમસ્ત્રેણ પાણ્ડવઃ । મુક્તંમુક્તં દ્રોણચાપાદ્ગ્રમતે સ્મ પુનઃ પુનઃ
પાંડવે દ્રોણના ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા ઇન્દ્ર, વાયુ અને અગ્નિ શસ્ત્રોને વારંવાર પોતાના શસ્ત્રોથી નિષ્ફળ કર્યા.
એવં શૂરૌ મહેષ્વાસૌ વિસૃજન્તૌ શિલાશિતાન્। એકચ્છાયમકુર્વાતાં ગગનં શરવૃષ્ટિભિઃ
એ બંને મહાન ધનુર્ધર શૂરવીરોએ તીક્ષ્ણ તીરો છોડતાં આકાશને એક જ છાંયાવાળું બનાવી દીધું.
તતોઽર્જુનેન મુક્તાનાં પતતાં ચ શરીરિપુ। પર્વતેષ્વિવ વજ્રાણાં શરાણાં શ્રૂયતે સ્વનઃ
પછી અર્જુનના છોડેલા તીરો જ્યારે શત્રુઓ પર પડતા, ત્યારે તેમનો અવાજ પર્વતો પર વીજળી પડ્યા જેવો સંભળાતો.
તતો નાગા રથાશ્વાશ્ચ સાદિનશ્ચ વિશાંપતે। શોણિતાક્તાશ્ચ દૃશ્યન્તે પુષ્પિતા ઇવ કિંશુકાઃ
પછી હાથીઓ, રથો, ઘોડા અને સવાર—all લોહીથી લથપથ થઈને ફૂલેલા કિંચુક વૃક્ષો જેવા દેખાતા.
બાહુભિશ્ચ સકેયૂરૈર્નિકૃત્તૈશ્ચ મહારથૈઃ । સુવર્ણાચિત્રૈઃ કવચૈર્ધ્વજૈશ્ચ વિનિપાતિતૈઃ
મોટા યોદ્ધાઓએ કાપેલા કંકણવાળા હાથો, સોનાથી શોભિત કવચો અને પડેલા ધ્વજાઓથી મેદાન છવાઈ ગયું.
યોધૈશ્ચ નિહતૈસ્તત્ર પાર્થબાણાભિપીડિતૈઃ। બલમાસીત્સુસંભ્રાન્તં દ્રોણાર્જુનસમાગમે
પાર્થના તીરોની ઘાતથી મોતને ભેટેલા યોદ્ધાઓને જોઈ દ્રોણ અને અર્જુનના સંઘર્ષે આખું સેના દિશાહીન થઈ ગઈ.
વિધૃન્વાનૌ તુ તૌ વીરૌ ધનુષી ભારસાધને। પ્રાચ્છાદયેતામન્યોન્યં દિધક્ષન્તૌ વરેષુભિઃ
એ બંને શૂરવીરોએ પોતાના મજબૂત ધનુષ્ય પકડીને શ્રેષ્ઠ તીરો વડે એકબીજાને ઢાંકી નાખ્યા, જાણે એકબીજાને ભસ્મ કરવા માંગતા હોય.
અથાન્તરિક્ષે નાદોઽભૂદ્દ્રોણં તત્ર પ્રશંસતામ્ । દુષ્કરં કૃતવાન્દ્રોણો યદર્જુનમયોધયત્
પછી આકાશમાં દ્રોણની પ્રશંસા કરતા અવાજો ઊઠ્યા: 'દ્રોણે અર્જુન સાથે યુદ્ધ કરીને અશક્ય કાર્ય કર્યું છે!'
પ્રમાથિનં મહાવીર્યં દૃઢમુષ્ટિં દુરાસદમ્। જેતારં સર્વદૈત્યાનાં સર્વેષાં ચ મહારથમ્
કારણ કે અર્જુન તો વિધ્વંસક, મહાશક્તિશાળી, મજબૂત પકડવાળો, અપરાજિત અને બધા દૈત્યો તથા મહાન રથીઓનો વિજેતા છે.
અવિભ્રમં ચ શિક્ષાં ચ લાઘવં દૂરપાતનમ્ । પાર્થસ્ય સમરે દૃષ્ટ્વા દ્રોણસ્યાસીચ્ચ વિસ્મયઃ
યુદ્ધમાં પાર્થની સ્થિરતા, કુશળતા, ઝડપ અને દૂર સુધી તીરો છોડવાની કળા જોઈને દ્રોણને આશ્ચર્ય થયું.
તત્પ્રવૃત્તં ચિરં ઘોરં તયોર્યુદ્ધં મહાત્મનોઃ । અવર્તત મહારૌદ્રં લોકસંક્ષોભકરકમ્
એ બંને મહાન આત્માઓનું ભયાનક અને લાંબું યુદ્ધ સતત ચાલતું રહ્યું, જે આખા જગતને હલાવી નાખતું હતું.
અથ ગાણ્ડીવમુદ્યમ્ય દિવ્યં ધનુરમર્ષણઃ । વિચકર્ષ રણે પાર્થો બાહુભ્યાં ભરતર્ષભઃ
પછી અર્જુને ક્રોધથી પોતાના દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્ય ઊંચકી, બંને હાથથી ખેંચી યુદ્ધમાં તણાવ લાવ્યો.
તસ્ય બાણમયં વર્ષે શલભાનામિવાભવત્ । ન ચ બાણાન્તરે તસ્ય વાયુઃ શક્નોતિ સર્પિતુમ્
એના તીરોની વરસાદ જાણે ટીડીઓના ઝુંડ જેવી હતી, અને એના તીરો વચ્ચે પવન પણ પસાર થઈ શકતો નહોતો.
અભીક્ષ્ણં સંદધાનસ્ય બાણાનુત્સૃજતસ્તથા। નાન્તરં દદૃશે કિંચિત્પાર્થસ્યાપતતોપી ચ
અર્જુને સતત ધનુષ્ય પર બાણ ચડાવીને છોડ્યા, એ રીતે કે, સામેથી આવતા બાણોના વરસાદ વચ્ચે પણ એક ક્ષણનો પણ ખાલીપો દેખાતો નહોતો.
યુદ્ધે તુ કૃતશીઘ્રાસ્ત્રે વર્તમાને સુદારુણે। શીઘ્રાચ્છીઘ્રતરં પાર્થઃ શરાનન્યાનુદૈરયત્
તે ભયાનક યુદ્ધમાં, જ્યારે ઝડપથી શસ્ત્રો ચલાવવામાં આવતાં, ત્યારે અર્જુન તો એથી પણ વધુ ઝડપથી બાણ છોડતો હતો.
તતઃ શરસહસ્રાણિ શરાણાં નતપર્વણામ્। યુગપત્પ્રાપતંસ્તત્ર દ્રોણસ્ય રથમન્તિકાત્
પછી વાંકિયા છેડા વાળા હજારો બાણો એકસાથે જઈને દ્રોણના રથની નજીક પડ્યા.
વિકીર્યમાણે દ્રોણે તુ શરૈર્ગાણ્ડીવધન્વના ।। હાહાકારો મહાનાસીત્સૈન્યાનાં ભરતર્ષભ
ગાંડીવધારી અર્જુનના બાણોથી દ્રોણ ઘેરી લેવાયો ત્યારે, હે ભરતવંશી, સૈનિકોમાં મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
પાણ્ડવસ્ય તુ શીઘ્રાસ્ત્રં મઘવા સમપૂજયત્। ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ યે ચ તત્ર સમાગતાઃ
પાંડવના ઝડપથી ચલાવેલા શસ્ત્રોને ઇન્દ્રે પણ વખાણ્યા, અને ત્યાં હાજર બધા ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને અન્ય લોકોએ પણ પ્રશંસા કરી.
દ્રોણં યુદ્ધાર્ણવે મગ્નં દૃષ્ટ્વા પુત્રઃ પ્રતાપવાન્। તતો વૃન્દેન મહતા રથિનાં રથિયૂથપઃ । આચાર્યપુત્રસ્તુ શરૈઃ પાણ્ડવં પ્રત્યવારયત્
યુદ્ધના સમુદ્રમાં દ્રોણને ડૂબેલો જોઈ, તેના પરાક્રમી પુત્રે, રથિયારોની મોટી ટોળી સાથે, પાંડવને બાણોથી રોકી લીધો.
અશ્વત્થામા તુ તત્કર્મ હૃદયેન મહાત્મનઃ। પૂજયામાસ પાર્થસ્ય કોપં ચાસ્ય તદાઽકરોત્
અશ્વત્થામાને એ કૃત્ય જોઈને, મનમાં અર્જુન માટે માન ઉત્પન્ન થયો, પણ એ સમયે એના હૃદયમાં ગુસ્સો પણ આવ્યો.
સ ભન્યુવશમાપન્નઃ પાર્થમભ્યદ્રવદ્રણે । કિરઞ્શરસહસ્રાણિ પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્
પછી ગુસ્સાથી ભરાઈ, અશ્વત્થામા યુદ્ધમાં અર્જુન સામે દોડી ગયો અને મેઘ જેમ વરસાદ વરસાવે તેમ હજારો બાણો વરસાવ્યા.
આવૃત્ય ચ મહાબાહુર્યતો દ્રોણસ્તતોઽભવત્। અન્તરં પ્રદદૌ પાર્થો દ્રોણસ્ય વ્યપસર્પિતુમ્
બળવાન અર્જુને, દ્રોણ જે દિશાથી આવ્યો હતો એ રસ્તો રોકી, દ્રોણને પાછો જવા માટે જગ્યા આપી.
સ તુ લબ્ધાન્તરસ્તૂર્ણમપાયાઞ્જવનૈર્હયૈઃ । છિન્નવર્મધ્વજરથો નિકૃત્તઃ પરમેષુભિઃ
એ રીતે મોકો મળતાં, દ્રોણે ઝડપથી પોતાના ઝડપી ઘોડાંઓ સાથે પલાયન કર્યું, પણ એના કવચ, ધ્વજ અને રથ સર્વે ઉત્તમ બાણોથી તૂટી ગયા હતા.
પરાજિતે તદા દ્રોણે દ્રોણપુત્રઃ સમાગતઃ। સદણ્ડ ઇવ રક્તાક્ષઃ કૃતાન્તઃ સમરે સ્થિતઃ
જ્યારે દ્રોણ હાર્યો, ત્યારે એનો પુત્ર લાલ આંખો સાથે, યુદ્ધમાં મૃત્યુદેવ જેવો ભયાનક રૂપ લઈને ઉભો રહ્યો.
તં પાર્થઃ પ્રતિજગ્રાહ વાયુવેગમિવાચલઃ। શરજાલેન મહતા વર્ષમાણ ઇવામ્બુદઃ
પછી અર્જુને, પર્વત જેમ પવનના પ્રહારને સહન કરે તેમ, મોટા બાણવર્ષા વડે એનો સામનો કર્યો.
તયોર્દેવાસુરસમઃ સન્નિપાતો મહાનભૂત્ । કિરતોઃ શરજાલાનિ વૃત્રવાસવયોરિવ
બન્ને યોદ્ધાઓ વચ્ચે દેવ-દાનવો જેવા ભયાનક યુદ્ધનો આરંભ થયો, અને તેઓએ વજ્ર અને વૃત્ર જેવી બાણોની ઝમાવટ કરી.
ન સ્મ સૂર્યસ્તદા ભાતિ ન ચ વાતિ સમીરણઃ । શરગાઢે કૃતે વ્યોમ્નિ છાયાભૂતમિવાભવત્
એ સમયે ન તો સૂર્ય પ્રકાશતો હતો, ન પવન ફૂંકાતો હતો; આખું આકાશ બાણોથી ઢંકાઈ ગયું હતું અને બધું છાંયામાં લાગી રહ્યું હતું.
મહાંશ્ચટચટાશબ્દો યોધયોર્યુધ્યમાનયોઃ । દહ્યતામિવ વેણૂનામાસીત્પરમદારુણઃ
બન્ને યોદ્ધાઓ લડી રહ્યા ત્યારે, બાંસ સળગે તેવી ભયાનક ચટાકા-ચટાકાની અવાજે આખું میدان ગુંજી ઉઠ્યું.
હયાંસ્તસ્યાર્જુનઃ સઙ્ખ્યે કૃતવાનલ્પતેજસાઃ । તે રાજન્ન પ્રજાનન્તિ દિશં કાંચન મોહિતાઃ
અર્જુને સામેના યોદ્ધાના ઓજસહીન ઘોડાંઓને ઘાયલ કર્યા, અને હે રાજા, એ ઘોડાંઓ દિશા ભૂલી, ગભરાઈ ગયા.