શત્રૂનિવેન્દ્રઃ સમરે કિરીટી વિદ્રાવયંસ્તદ્રથવીરબૃન્દમ્। પ્રાચ્છાદયચ્ચરુકિરીટમાલી વરેષુભિઃ શત્રુગણાનનેકાન્
મુગટધારી અર્જુને, ઇન્દ્ર જેવો, યુદ્ધમાં રથયોદ્ધાઓની ટોળીને હાંકી કાઢી, પોતાના સુંદર મુગટની ઝાંખી સાથે ઉત્તમ બાણોથી અનેક શત્રુસમૂહોને ઢાંકી દીધા.
કર્ણં તદોવાચ કિરીટમાલી શૂરઃ કુરૂણાં પ્રવરોઽભિગર્જન્
પછી મુગટધારી, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પરાક્રમી અર્જુને, કર્ણને ગર્જના સાથે સંબોધિત કર્યો.
કર્ણ યસ્ત્વં સભામધ્યે બહ્વબદ્ધં પ્રભાષસે। ન મે યુધિ સમોસ્તીતિ તદિદં પ્રત્યુપસ્થિતમ્
કર્ણ, તું સભામાં ઘણી બધી ડંકો બોલતો હતો કે યુદ્ધમાં હું તારો સામો નથી—હવે એ ક્ષણ આવી પહોંચી છે.
સભાયાં પૌરુષં પ્રોચ્ય ધર્મમુત્સૃજ્ય કેવલમ્। કર્તુમિચ્છસિ યત્કર્મ તન્મન્યે દુષ્કરં ત્વયા
સભામાં તું પુરુષાર્થની વાતો કરી, પણ માત્ર શબ્દો માટે ધર્મ છોડ્યો; જે કાર્ય કરવા તું ઇચ્છે છે, એ તારા માટે અશક્ય છે એમ મને લાગે છે.
યત્ત્વયા કથિતં પૂર્વં નાસ્તિ મત્સમ ઇત્યપિ। તત્સત્યં કુરુ રાધેય કુરુમધ્યે મયા સહ
તમે પહેલાં કહેલું કે મારા સમાન કોઈ નથી—એ વાતને આજે કુરુઓની વચ્ચે, મારા સામે, સાચી સાબિત કર.
સભાયાં યસ્તુ પાઞ્ચાલીં ક્લિશ્યમાનાં તદા ત્વયા । દૃષ્ટવાનસ્મિ તસ્યાદ્ય ફલમશ્રુહિ કેવલમ્
સભામાં જ્યારે દ્રૌપદી પર અત્યાચાર થયો ત્યારે હું તને જોયો હતો; હવે, કર્ણ, એ કર્મનું ફળ આજે ભોગવી અને રડ.
ધર્મપાશનિબદ્ધેન યન્મયા મર્ષિતં તવ। તસ્ય પાપસ્ય રાધેય ફલં પ્રાપ્નુહિ દુર્મતે
ધર્મના બંધનથી બંધાઈને મેં તારો અપમાન સહન કર્યો હતો; હવે, રાધેય, એ પાપનું ફળ તું ભોગવીશ, દુષ્ટમન.
એહિ કર્ણ મયા સાર્ધમિહાદ્ય કુરુ વૈશસમ્। પ્રેક્ષકા કુરવઃ સન્તુ સર્વે તે સહસૈનિકાઃ
આજે અહીં મારી સાથે યુદ્ધ કર, કર્ણ; બધા કુરુઓ અને એમના સૈનિકો એના સાક્ષી રહે.
ઇદાનીમેવ તાવત્ત્વમપયાતો રણાન્મમ। કસ્માજ્જીવસિ રાધેય નિહતસ્ત્વનુજસ્તવ
હમણાંય તું યુદ્ધમાં મારી સામે ભાગી ગયો; રાધેય, તારો ભાઈ મારો થયો છતાં તું કેમ જીવતો છે?
યો ભ્રાતરં પાતયિત્વા કસ્ત્યક્ત્વા ચ રણાજિરમ્ । ત્વદન્યઃ પુરુષઃ સત્સુ બ્રૂયાદેવં વ્યવસ્થિતઃ
પૃથ્વી પર તારા સિવાય બીજો કયો પુરુષ છે, જે પોતાના ભાઈને પાડી અને યુદ્ધભૂમિમાં છોડી, પછી પણ આવી વાતો કરે?
બ્રવીષિ વાચા યત્પાર્થ કર્મણા તત્સમાચર। વિશેષિતો હિ ત્વં વાચા કર્મણાપ્રતિમં ભુવિ
પાર્થ, જે બોલે છે એ કાર્યમાં પણ કરી બતાવ; તું બોલવામાં તો આગળ છે, પણ કર્મમાં તારો સરખાવ નથી.
યત્ત્વયા મર્ષિતં પૂર્વં તદશક્તેન મર્ષિતમ્ । ઇતિ ગૃહ્ણીમ તે પાર્થ તમદૃષ્ટ્વા પરાક્રમમ્
પહેલાં જે તું સહન કર્યું, એ તારી અશક્તિને લીધે હતું; પાર્થ, હું એ માનું છું, કેમ કે તારો પરાક્રમ મેં જોયો નથી.
ધર્મપાશનિબદ્ધેન યત્ત્વયા મર્ષિતં પુરા। તથૈવ બદ્ધમાત્માનમબદ્ધ ઇતિ મન્યસે
પહેલાં તું ધર્મના બંધનથી જે સહન કર્યું, એ જ રીતે આજે પણ બંધાયેલો છે, છતાં તું પોતાને મુક્ત માને છે.
ન હિ તાવદ્વને વાસો યથોક્તં ચરિતસ્ત્વયા । ક્લિષ્ટસ્ત્વમર્થલોભાત્તુ સમયં છેત્તુમિચ્છસિ
તમે જે વચન આપ્યું હતું એ પ્રમાણે વનમાં નિવાસ કર્યો નથી; તું ધનલોભથી પીડાયો અને હવે કરાર તોડવા માંગે છે.
યદિ ચેન્દ્રઃ સ્વયં પાર્થ તવ યુદ્ધ્યેત કારણાત્। તથાઽપિન વ્યથા કાચિન્મમ સ્યાદ્વિક્રમિષ્યતઃ
પાર્થ, જો ઇન્દ્ર પોતે પણ તારા માટે યુદ્ધ કરે, તો પણ વિજય માટે પ્રયત્નશીલ રહું ત્યારે મને કોઈ ભય ન હોય.
અયં કૌન્તેયકામસ્તે નચિરાત્સમુપસ્થિતઃ। યોત્સ્યસે હિ મયા સાર્ધમત્ર પશ્યામિ તે બલમ્
કુંતીપુત્ર, તારી ઇચ્છા હવે અહીં પૂર્ણ થઈ છે; હવે તું મારી સામે યુદ્ધ કરશે, અને હું તારી શક્તિ જોઈશ.
ઇતિ કર્ણો બ્રુવન્નેવ બીભત્સુમપરાજિતમ્। અભ્યયાદ્વિસૃજન્બાણાન્કાયાવરણભેદિનઃ
કર્ણ એ આમ બોલી, અપરાજિત ભીમસેન સામે તીવ્ર બાણો છોડતાં આગળ વધ્યો, જે બાણો કવચને પણ ભેદી જતા હતા.
પ્રતિજગ્રાહ તાન્પાર્થઃ પ્રીયમાણો મહારથઃ
મહાન યોદ્ધા પાર્થે તે બાણોને આનંદપૂર્વક સહન કર્યા.
શરવર્ષેણ મહતા પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્। અભીયાય હિ બીભત્સુર્ગાણ્ડીવં વિક્ષિપન્ધનુઃ
ભીમસેન એ ભારે બાણવર્ષા સાથે, જાણે મેઘધારાઓ વરસી રહી હોય તેમ, ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચી આગળ વધ્યો.
જિઘાંસુઃ સમરે કર્ણં વિસસર્જ શરાન્બહૂન્। તાન્કર્ણઃ પ્રતિજગ્રાહ વાયુવેગમિવાચલઃ
કર્ણને યુદ્ધમાં મારે તેવી ઇચ્છા રાખી, તેણે અનેક બાણો છોડ્યા; પણ કર્ણ એ પર્વત જેમ વાવાઝોડું સહન કરે તેમ તે બાણોને સહન કર્યા.
તયોર્દૈવાસુરસમઃ સન્નિપાતોઽભવન્મહાન્। કિરતોઃ શરજાલાનિ કૃત્સ્નં વ્યોમ નિરન્તરં
બન્ને વચ્ચે દેવ-દાનવો જેવા ભયાનક યુદ્ધનો આરંભ થયો, અને બંને બાજુથી સતત બાણોની વર્ષા થવાથી આખું આકાશ ઢંકાઈ ગયું.
ઉત્પેતુર્મેઘજાલાનિ ઘોરરૂપાણિ સર્વશઃ । વવર્ષ ચ રજો ભૌમં કર્ણપાર્થસમાગમે
ચારે બાજુ ભયાનક મેઘમાળા ઊભી રહી, અને કર્ણ તથા પાર્થે સામસામે આવ્યા ત્યારે ધરતી પર ધૂળ વરસી.
ન સ્મ સૂર્યઃ પ્રતપતિ ન ચ વાતિ સમીરણઃ। શરપ્રચ્છાદિતં વ્યોમ છાયાભૂતમિવાભવત્
સૂર્ય પ્રકાશતો નહોતો, પવન પણ ફૂંકાતો નહોતો; આખું આકાશ બાણોથી ઢંકાઈ ગયું હતું અને જાણે છાંયામાં ફેરવાઈ ગયું હતું.
ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિર્ઘોષઃ કર્ણસ્ય ધનુષસ્તથા। દહ્યતામિવ વેણૂનામાસીત્પરમદારુણઃ
ગાંડીવ અને કર્ણના ધનુષ્યનો ગર્જનાદ ખૂબ જ ભયાનક હતો, જાણે વાંસના વનને અગ્નિ ભભૂકી રહી હોય તેમ.
અર્જુનસ્તુ હયાન્નાગાન્રથાંશ્ચ વિનિપાતયન્। ક્ષોભયામાસ તત્સૈન્યં કર્ણં વિવ્યાધ ચાસકૃત્
અર્જુને ઘોડા, હાથી અને રથોને પછાડી નાખ્યા, તે સેના ગભરાઈ ગઈ અને કર્ણને વારંવાર ઘાયલ કર્યો.
તતઃ પાર્થો મહાબાહુઃ કર્ણસ્ય ધનુરચ્છિનત્। છિન્નધન્વા તતઃ કર્ણઃ શક્તિં ચિક્ષેપ વેગવાન્ તાં શક્તિં સમરે પાર્થશ્ચિચ્છેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ
પછી મહાબાહુ પાર્થે કર્ણનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું; ધનુષ્ય વિના કર્ણે ઝડપથી શક્તિ ફેંકી, પણ પાર્થે તે શક્તિને તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખી.
તતો નિપેતુર્બહુશો રાધેયસ્ય પદાનુગાઃ । તાંશ્ચ ગાણ્ડીવનિર્મુક્તૈઃ પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્
પછી રાધેયના ઘણા અનુયાયીઓ પડી ગયા; અને પાર્થે ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોથી તેમને વિનાશ તરફ મોકલી દીધા.
અશેરતાવૃત્ય મહીં સમગ્રાં પાર્થેષુમાર્ગે નિહતા દ્વિપેન્દ્રાઃ । હિરણ્યકક્ષ્યાં શરજાલચિત્રા યથા નગાઃ પાવકજાલનદ્ધાઃ
પાર્થેના બાણોના માર્ગે, સુવર્ણ સજાવટવાળા મરણ પામેલા મહારથી હાથીઓ આખી ધરતી પર છવાઈ ગયા, જાણે અગ્નિથી ઘેરાયેલા વૃક્ષો હોય તેમ.
તં શત્રુસેનાઙ્ગનિબર્હણાનિ કર્માણિ કુર્વાણમમાનુષાણિ । વૈકર્તનઃ પૂર્વમમૃષ્યમાણઃ સમાર્પયલ્લક્ષ્યમિવાશુ પાર્થમ્
પાર્થે જ્યારે દુશ્મન સેનાને નાશ કરી, માનવથી ઉપરના પરાક્રમ દર્શાવ્યા, ત્યારે વિકર્તનપુત્ર કર્ણે એ સહન ન કરી શક્યો અને ઝડપથી પાર્થેને નિશાન બનાવીને તણાવા લાગ્યો.
તતશ્ચતુર્ભિસ્તુરગાન્વિકૃષ્ય વિવ્યાધ કર્ણોઽથ ધનંજયસ્ય। ષઙ્ભિશ્ચ સૂતં દશભિર્હયાંશ્ચ ષષ્ટ્યા ચ પાર્થં ત્રિભિરસ્ય કેતુમ્
પછી કર્ણે ધનંજયના ચારેય ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા, છ બાણોથી સારથીને, દસ બાણોથી ઘોડાઓને, સાઠ બાણોથી પાર્થેને અને ત્રણ બાણોથી ધ્વજને ઘાયલ કર્યા.