સોઽતીયાત્સહસા શત્રૂન્સહસા તેઽભિપેદિરે । શીઘ્રાદૂરં દૃઢામોઘમસ્ત્રમસ્યાતિમાનુષમ્ । દૃષ્ટ્વા તે કૌરવા ભીતા અતિમાનુષવિક્રમમ્
અર્જુન શત્રુઓ પર તૂટી પડ્યો અને તેઓ પણ તેની સામે ચઢી આવ્યા; પણ જ્યારે કૌરવો એનું ઝડપથી, દૂર સુધી, અડગ અને અચૂક, માનવથી ઉપરનું શસ્ત્રકૌશલ્ય જોયું, ત્યારે તેઓ તેના અસાધારણ પરાક્રમથી ડરી ગયા.
ખગપત્રાભિસંવીતૈઃ ખાવિષ્ટૈઃ ખગમૈરિવ। અર્જુનસ્ય ખમાવવ્રે લોહિતપ્રાણપૈઃ ખગૈઃ
અર્જુનના બાણો, પંખીઓ જેવા પાંખવાળા, આકાશમાં ઉડીને જાણે લોહીથી લાલ પંખીઓથી આકાશ છવાઈ ગયું હોય તેમ દેખાતા હતા.
અર્જુનેન વિનિર્મુક્તાઃ શરા ગાણ્ડીવધન્વના । તાર્ક્ષ્યવેગા ઇવાકાશે સસઞ્જુઃ પરમર્મસુ
ગાંડીવધારી અર્જુનના છોડેલા બાણો, ગરુડ જેવી ઝડપથી આકાશમાં દોડી, દુશ્મનોના મુખ્ય અંગોમાં ઘૂસી જતા હતા.
વર્માણિ સારથિશ્ચૈવ હેમજાલાનિ વાજિનામ્ । કિરીટં સૂર્યસંકાશં વૈયાઘ્રમથ ચર્મ ચ
ઘોડાઓના સોનાના જાળ, રથચાલકો, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી મુકુટ, વાઘની ખાલ અને ઢાલ—આ બધું યુદ્ધભૂમિમાં ઝગમગતું હતું.
તતઃ સર્વાણિ ગાત્રાણિ રથસ્ય દ્વિષતાં શરૈઃ । નીહારેણેવ ભૂતાનિ છન્નાનીહ ચકાશિરે
પછી દુશ્મનના રથોના બધા અંગો, અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થઈ, જાણે ધુમ્મસમાં ઢંકાઈ ગયા હોય તેમ છતાં ચમકી ઊઠ્યા.
સકૃદેવ ન તં શેકુઃ કથમભ્યસિતું પરે । અનભ્યસ્તઃ પુનસ્તૈર્હિ રથઃ સોભિપપાત તાન્
બીજાઓ તો અર્જુન પાસે એકવાર પણ પહોંચી શક્યા નહીં; અજાણ્યા અને અજમાયા વિના જ તેમના રથો અર્જુન સામે આવી પડ્યા અને તૂટી પડ્યા.
તચ્છરા દ્વિટ્શરીરેષુ યથા ચ ન સસઞ્જિરે । દ્વિધાઽનીકેષુ બીભત્સોર્ન સસઞ્જ રથસ્તથા
જેમ દુશ્મનોના શરીરમાં બાણો અટકતા નહોતાં, એમ જ ભીમાત્સુનો રથ પણ વિભાજિત થયેલી સેના વચ્ચે ક્યાંય અટકતો નહોતો.
સ તદ્ધિ ક્ષોભયામાસ વિગાહ્યારિબલં રથી। અનન્તવેગો ભુજગઃ ક્રીડન્નિવ મહાર્ણવે
અર્જુન પોતાના રથથી દુશ્મનના દળમાં ઘૂસી ગયો અને તેમને હલાવી નાખ્યા, જાણે અનંત ઝડપવાળું સાપ મહાસાગરમાં રમતો હોય તેમ.
અસ્યતો નિત્યમત્યર્થં સર્વઘોષાધિકસ્તથા । સંનાદઃ શ્રૂયતે ભૂતૈર્ધનુષશ્ચ કિરીટિનઃ
જ્યારે અર્જુન સતત બાણો છોડતો હતો, ત્યારે તેના ધનુષ્યનો ઘોંઘાટ બધાને કરતાં વધુ ગૂંજી રહ્યો હતો અને યુદ્ધમાં બધા યોદ્ધાઓએ એ અવાજ સાંભળ્યો.
સંચ્છિન્નાસ્તત્ર માતઙ્ગા બાણૈરલ્પાન્તરાન્તરૈઃ। સંસ્યૂતાસ્તત્ર દૃશ્યન્તે મેઘા ઇવ ગભસ્તિભિઃ
ત્યાં હાથીઓ અર્જુનના બાણોથી ખૂબ નજીકથી કાપી નાખવામાં આવ્યા; તેઓ જાણે કિરણોથી જોડાયેલા વાદળો જેવા દેખાતા હતા.
દિશોઽનુભ્રમતઃ સર્વા સવ્યદક્ષિણમસ્યતઃ। સતતં દૃશ્યતે યુદ્ધે સાયકાસનમણ્ડલમ્
જ્યારે અર્જુન ડાબી અને જમણી બાજુએ, બધાં દિશાઓમાં બાણો છોડતો હતો, ત્યારે યુદ્ધમાં સતત બાણો અને ધનુષ્યનો ગોળાકાર દેખાતો રહ્યો.
પતન્ત્યરૂપેષુ યથા ચક્ષૂંષિ ન કદાચન। નાલક્ષ્યેષુ શરાઃ પેતુસ્તસ્ય ગાણ્ડીવધન્વનઃ
જેમ આંખો કદી પડતાં પદાર્થોને જોઈ શકતી નથી, એમ જ ગાંડીવધારીના બાણો ક્યાં પડ્યા એ કોઈ જોઈ શકતું નહોતું.
મહાગજસહસ્રસ્ય યુગપન્મૃદ્ગતો વનમ્। કૌન્તેયરથમાર્ગસ્તુ રણે ઘોરતરોઽભવત્
કુંતિપુત્રના રથનો માર્ગ યુદ્ધમાં એવો ભયાનક થઈ ગયો હતો, જાણે એકસાથે હજાર મહાહાથીઓએ જંગલને પછાડી નાખ્યું હોય.
નૂનં પાર્થજયૈષિત્વાચ્છક્રઃ સર્વામરૈઃ સહ। હન્ત્યસ્માનિતિ મન્યન્તે પાર્થેનૈવાર્દિતાઃ પરે
નિશ્ચય છે કે પાર્થના વિજયની ઈચ્છાથી, ચક્ર અને બધા દેવતાઓ મળીને અમારો વિનાશ કરશે—એમ પાર્થથી પીડાતા બીજા યોદ્ધાઓએ વિચાર્યું.
ઘ્નન્તમત્યર્થમહિતાન્સવ્યસાચિનમાહવે। કાલમર્જુનરૂપેણ ગ્રસન્તમિવ ચ પ્રજાઃ
યુદ્ધમાં સવ્યસાચીએ અત્યંત શક્તિશાળી વીરોને ધરાશાયી કર્યા, જાણે કાળ સ્વરૂપે અર્જુન જ પ્રજાઓને ગળી જાય છે.
કુરુસેનાશરીરાણિ પાર્થેનાનાહતાન્યપિ । પેતુઃ પાર્થહતાનીવ પાર્થકર્માનુદર્શનાત્
કુરુસેનાના જે દેહો પાર્થના બાણોથી અસ્પર્શિત રહ્યા, તે પણ પાર્થના પરાક્રમ જોઈને, જાણે તે જ ઘાયલ થયા હોય એમ ધરાશાયી થયા.
ઓષધીનાં શિરાંસીવ કાલપક્તિસમન્વયાત્। અવનેમુઃ કુરૂણાં હિ શિરાંસ્યર્જુનજાદ્ભયાત્
જેમ ઋતુ આવે ત્યારે વનસ્પતિઓના માથાં વાંકડાં પડે છે, તેમ અર્જુનના ભયથી કુરુઓના માથાં ઝૂકી ગયા.
ચકાર ચાર્જુનઃ ક્રોધાદ્વિમુખાન્રુષિતાનપિ
અર્જુને ક્રોધમાં આવીને સામે ઊભેલા અને ગુસ્સે ભરેલા શત્રુઓને પણ ડરાવીને પીઠ ફેરવી દીધી.
અર્જુનેનાપિ ભિન્નાનિ બલાગ્નાણિ પુનઃ ક્વચિત્। ચક્રુર્લોહિતધારાભિર્ધરણીં લોહિતોત્તરામ્
અર્જુન દ્વારા ફરીથી તોડી નાખવામાં આવેલા સેના વિભાગોએ લોહીની ધારો વહાવી, જેથી ધરતી લાલચટ્ટ થઈ ગઈ.
લોહિતેનાપિ સંપૃક્તૈઃ પાંસુભિઃ પવનોદ્ધતૈઃ । તેનૈવ ચ સમુદ્ધૂતૈઃ સૂક્ષ્મૈર્લોહિતબિન્દુભિઃ
પવનથી ઉડેલા લોહીથી ભીંજાયેલા ધૂળકણો અને તે જ પવનથી ઉડેલા લોહીના સૂક્ષ્મ ટીપાંઓથી આખું میدان ઢંકાઈ ગયું.
લોહિતાર્દ્રૈઃ પ્રહરણૈઃ પ્રભગ્ના લોહિતોક્ષિતાઃ। લોહિતેષુ નિમગ્નાસ્તે નિહતાશ્ચ કિરીટિના
લોહીથી ભીંજાયેલા અને તૂટી ગયેલા શસ્ત્રો સાથે, લોહીથી લથપથ થયેલા અને લોહીમાં ડૂબેલા, તેઓ કિરીટધારી અર્જુનના હાથો માર્યા ગયા.
બભૂવુર્લોહિતાસ્તત્ર ભૃશમાદિત્યરશ્મયઃ। આકાશં તત્ક્ષણેનાસીત્સન્ધ્યાભ્રમિવ લોહિતં
ત્યાં સૂર્યકિરણો પણ અત્યંત લાલ થઈ ગયા; એ ક્ષણે આખું આકાશ સાંજના મેઘો જેવું લાલચટ્ટ દેખાવા લાગ્યું.
અપ્યસ્તં પ્રાપ્ય ચાદિત્યો નિવર્તેત ન પાણ્ડવઃ। નિવર્તન્તે ન જિત્વારિં નિત્યજલ્પવિચક્ષણાઃ
ભલે સૂર્ય અસ્ત પામે, પણ પાંડવ પાછો ફરતો નથી; જે હંમેશાં ધીરજપૂર્વક બોલે છે, તે શત્રુને જીત્યા વિના કદી પાછા ફરે નહીં.
તાન્સર્વાન્સમરે શૂરાન્પૌરુષે પર્યવસ્થિતાન્। દિવ્યૈરસ્ત્રૈરમોઘાત્મા સર્વાનાર્ચ્છદ્ધનુર્ધરાન્
યુદ્ધભૂમિમાં પરાક્રમથી ઊભેલા બધા વીર ધનુર્ધારીઓ પર અર્જુને અમોઘ દિવ્યાસ્ત્રો વરસાવ્યા.
સ તુ દ્રોણં ત્રિસપ્તત્યા નારાચાનાં સમાર્પયત્। અશીત્યા શકુનિં ચૈવ દ્રૌણિમપ્યાશુ સપ્તભિઃ
અર્જુને દ્રોણને ત્રેપન લોખંડના બાણો મારી ઘાયલ કર્યો, શકુનિને એંસી બાણો માર્યા અને દ્રૌણિને ઝડપથી સાત બાણો માર્યા.
દુઃસહં દશભિર્બાણૈરર્જુનઃ સમવિધ્યત । દુશ્યાસનં દ્વાદશભિઃ કૃપં શારદ્વતં ત્રિભિઃ। ભીષ્મં શાન્તનવં ષષ્ટ્યા પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે
અર્જુને દુઃસહને દસ બાણો, દુશાસનને બાર, શારદ્વતપુત્ર કૃપને ત્રણ અને શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને છાસઠ બાણો છાતીમાં ઘાયલ કર્યા.
સ કર્ણં કર્ણિનાઽવિધ્યત્પીતેન નિશિતેન ચ। વાસવિર્દ્વિષતાં મધ્યે વિવ્યાધ પરમેષુણા
અર્જુને કર્ણને તીક્ષ્ણ અને સુવર્ણમય બાણથી કાન પર ઘાયલ કર્યો અને દુશ્મનોની વચ્ચે વસવી એ શ્રેષ્ઠ બાણથી ઘાયલ કર્યો.
સ કર્ણં સતનુત્રાણં નિર્ભિદ્ય નિશિતઃ શરઃ। અગચ્છદ્દાનયન્ભૂમિં ચોદિતો દૃઢધન્વના
મજબૂત ધનુષ્યધારી અર્જુનના તીક્ષ્ણ બાણે કવચધારી કર્ણને ભેદી નાખ્યો અને એ બાણ જમીન સુધી પહોંચી ગયો.
તતોઽસ્ય વાહાન્વ્યહનચ્ચતુર્ભિશ્ચતુરઃ ક્ષુરૈઃ । સારથેશ્ચ શિરઃ કાયાદપાહરદરિન્દમઃ । અર્ધચન્દ્રેણ ચિચ્છેદ ચાપં તસ્ય કરે સ્થિતમ્
પછી શત્રુવિજયી અર્જુને ચાર કટારીથી કર્ણના ચાર ઘોડા માર્યા, સારથિનું માથું શરીરથી અલગ કર્યું અને અર્ધચંદ્ર બાણથી કર્ણના હાથમાં રહેલું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
તસ્મિન્વિદ્ધે મહાભાગે કર્ણે સર્વાસ્ત્રપારગે। હતાશ્વસૂતે વિરથે તતોઽનીકમભજ્યત
જ્યારે મહાત્મા, સર્વાસ્ત્રવિદ્યા કર્ણ ઘાયલ થયો, ઘોડા અને સારથિ મરી ગયા અને રથ પણ ગુમાવ્યો, ત્યારે આખી વ્યૂહરચના તૂટી પડી.