અશ્વત્થામા મહાબાહુર્ધનુર્વેદપરાયણઃ। ઇષૂંશ્ચ સમ્યગસ્યન્તો જીમૂતા ઇવ વાર્ષિકાઃ
મજબૂત ભુજાવાળા અને ધનુર્વેદમાં નિપુણ અશ્વત્થામાએ પણ વરસાદી મેઘો જેમ તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરી.
તે લાભમિવ મન્વાનાઃ પ્રત્યગૃહ્ણન્ધનંજયમ્। શરૌઘાનભિવર્ષન્તો નાદયન્તો દિશો દશ
તેમણે ધનંજયને જીતવાનો અવસર માની, દિશાઓમાં તીક્ષ્ણ બાણોની ઝરમર વરસાવી, બધે ધ્વનિ ફેલાવી તેને સામો કર્યો.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુઃ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ। દિવ્યમસ્ત્રં પ્રકુર્વાણઃ પ્રત્યયાદ્રથિસત્તમાન્
પછી કુંતીપુત્ર, શ્વેત ઘોડાવાળા બીભત્સુએ હસી, દિવ્યાસ્ત્ર ધારણ કરીને રથીઓની શ્રેષ્ઠ પંક્તિ સામે આગળ વધ્યો.
યથા રશ્મિભિરાદિત્યઃ પ્રચ્છાદયતિ મેદિનીમ્। તથા ગાણ્ડીવનિર્મુક્તૈઃ શરૈરાચ્છાદયદ્દિશઃ
જેમ સૂર્યની કિરણો ધરતીને ઢાંકે છે, તેમ તેણે ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોથી દિશાઓને ઢાંકી દીધી.
ન રથાનાં ન ચાશ્વાનાં ન ધ્વજાનાં ન વર્મિણામ્। અતિવિદ્ધૈઃ શિતૈર્બાણૈરાસીદદ્વ્યઙ્ગુલિરન્તરમ્
રથ, ઘોડા, ધ્વજ કે બાંધેલા યોદ્ધાઓ—કોઈ પર પણ તેની તીક્ષ્ણ બાણોથી બે આંગળી જેટલું પણ ખાલી જગ્યા નહોતું.
દૈવયોગાદ્ધિ પાર્થસ્ય હયાનામુત્તરસ્ય ચ। શિક્ષાબલોપપન્નત્વાદસ્ત્રાણાં વૈ પરિક્રમાત્। ધ્વજગાણ્ડીવયોશ્ચાપિ દૈવ્યા શક્ત્યા ચ માયયા
પાર્થના ઘોડા અને ઉત્તરની કુશળતા, શસ્ત્રોની શક્તિ, ધ્વજ અને ગાંડીવની દિવ્ય શક્તિ—આ બધું ભાગ્યના સંયોગથી મળ્યું હતું.
ઇતસ્તતશ્ચ સંયાને દૂરે વાઽપ્યથવાઽન્તિકે। દુર્ગે વિષમજાતે વા સ્થલે નિમ્ને તથા ક્ષિતૌ। ન ચ રુધ્યેદ્ગતિસ્તસ્ય રથસ્ય મનસો યથા
રથ નજીક હોય કે દૂર, કઠિન કે ઊંચા-નીચા મેદાનમાં પણ, તેની ગતિ ક્યારેય અટકતી નહોતી—જેમ તેના મનમાં ઇચ્છા થાય તેમ.
સમરેષુ તુ વિદ્વાંસસ્તસ્ય તાંસ્તાન્પરિક્રમાન્। વીર્યમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા તથા પાર્થસ્ય તદ્બલમ્ । ત્રેસુરેવં પરે ભીતાઃ પરાઙ્મુખરથા અપિ
યુદ્ધમાં પાર્થની અદભુત શક્તિ અને રમતો જોઈ દુશ્મનના બુદ્ધિશાળી યોદ્ધાઓ પણ ડરીને કાંપી ઉઠ્યા—even those whose chariots faced away.
કાલાગ્નિમિવ બીભત્સું નિર્દહન્તમિવ પ્રજાઃ । નારયઃ પ્રેક્ષિતું શેકુર્જ્વલન્તમિવ પાવકમ્
વિનાશના અગ્નિ જેવો પ્રજાઓને દહન કરતો બીમસેન, એ ધધકતા અગ્નિને કોઈ યોદ્ધા જોઈ શકતો નહોતો.
તાનિ ભિન્નાન્યનીકાનિ રેજુરર્જુનમાર્ગણૈઃ। તિગ્માંશોશ્ચ ઘનાભ્રાણિ વ્યાપ્તાનીવ ગભસ્તિભિઃ
અર્જુનના બાણોથી તૂટી ગયેલી સેના ધ્રુજતી હતી, જાણે તીવ્ર કિરણોથી ઘેરાયેલા મેઘો ઝગમગતા હોય.
અશોકાના વનાનીવ સઞ્ચિતૈઃ કુસુમૈઃ શુભૈઃ । પાર્થઃ સંરઞ્જયામાસ રુધિરેણાકુલં બલમ્
પાર્થએ લોહીથી ભરેલી સેના, જાણે સુંદર ફૂલો વડે શોભાયમાન અશોકના વન, એવી રંગી નાખી.
સહસ્રશોઽર્જુનશરૈશ્છિન્નાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ। છત્રાણિ ચ પતાકાશ્ચ ખેઽભ્યુવાહ સદાગતિઃ
અર્જુનના બાણોથી કાપાયેલા હજારો ઊંચા-નીચા છત્ર અને ધ્વજ હંમેશા વહેતા પવનમાં આકાશમાં ઉડી ગયા.
યે હ્યર્જુનબલત્રસ્તાઃ પરિપેતુર્દિશો દશ। રથાત્તં દેશમુત્સૃજ્ય પાર્થચ્છિન્નયુગા હયાઃ
અર્જુનના બળથી ડરાયેલા લોકો દસેય દિશામાં ભાગી ગયા અને પાર્થના બાણોથી યોક તૂટી ગયેલા ઘોડાઓએ રથ અને મેદાન છોડી દીધા.
નિકૃત્તપૂર્વચરણાસ્તે નિપેતુઃ શિતૈઃ શરૈઃ। શિરોભિઃ પ્રથમં જગ્મુર્મેદિનીં જઘનૈર્હયાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી આગળના પગ કપાઈ ગયેલા ઘોડા પડી ગયા; પહેલા તેમનાં માથાં જમીન પર લાગ્યા, પછી પછાડાં પડ્યા.
ચક્ષુર્નાસાવિષાણેષુ દન્તવેષ્ટેષુ ચ દ્વિપાન્। મર્મસ્વન્યેષુ ચાહત્ય તથા નિઘ્નન્ગજોત્તમાઃ
એણે હાથીઓની આંખ, નાક, સુંડ અને દાંત તેમજ મુખ્ય અંગો પર બાણો મારી, શ્રેષ્ઠ હાથીઓને સંહાર્યા.
કૌરવાણાં ગજાનાં ચ શરીરૈર્ગતચેતસામ્ । ક્ષણેન સંવૃતા ભૂમિર્મેઘૈરિવ નભસ્થલમ્
કૌરવોના હાથીઓના જીવહીન દેહોથી પૃથ્વી પળમાં ઢંકાઈ ગઈ, જેમ આકાશ મેઘોથી ઢંકાઈ જાય છે.
અસ્ત્રૈર્દિવ્યૈર્મહાબાહુરર્જુનઃ પ્રહસન્નિવ । બડબામુખસંભૂતઃ કાલાગ્નિરિવ સંવૃતઃ
મહાબાહુ અર્જુને દેવોં જેવા શસ્ત્રો વડે હસતાં હસતાં, જાણે બડબડાની અગ્નિથી ઢંકાઈ ગયો હોય, કે કાળના અંતે સર્વનાશ લાવતી અગ્નિ જેમ દેખાય એમ યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો.
યથા યુગાન્તસમયે સર્વં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । કાલપક્વમશેષેણ ધક્ષ્યેદુગ્રશિખઃ શિખી
જેમ યુગના અંતે કાળથી પકવાયેલું, ચાલતું અને અચળ બધું, ભયાનક જ્વાળાવાળી અગ્નિ બાકી કશું ન રહે એમ ભસ્મ કરી નાખે છે,
તદ્વત્પાર્થોઽસ્રતેજોભિર્ધનુષો નિસ્વનેન ચ। દૈવાદ્વીર્યાચ્ચ બીભત્સુસ્તસ્મિન્દૌર્યોધને બલે
એજ રીતે અર્જુને પોતાના શસ્ત્રોની તેજસ્વિતા, ધનુષ્યના ઘોંઘાટ અને દૈવી પરાક્રમથી દુર્યોધનના સેના પર ભય છવાવી દીધો.
રણે શક્તિમમિત્રાણાં પ્રણીયોપનિનાય સઃ। ચેષ્ટાં પ્રાયેણ ભૂતાનાં રાત્રિઃ પ્રાણભૃતામિવ
યુદ્ધમાં અર્જુને દુશ્મનોને એવી સ્થિતિમાં પહોંચાડી દીધા, જાણે જીવતો જીવ માટે રાત આવી ગઈ હોય અને હવે અંતિમ શ્વાસો જ બાકી હોય.
સોઽતીયાત્સહસા શત્રૂન્સહસા તેઽભિપેદિરે । શીઘ્રાદૂરં દૃઢામોઘમસ્ત્રમસ્યાતિમાનુષમ્ । દૃષ્ટ્વા તે કૌરવા ભીતા અતિમાનુષવિક્રમમ્
અર્જુન શત્રુઓ પર તૂટી પડ્યો અને તેઓ પણ તેની સામે ચઢી આવ્યા; પણ જ્યારે કૌરવો એનું ઝડપથી, દૂર સુધી, અડગ અને અચૂક, માનવથી ઉપરનું શસ્ત્રકૌશલ્ય જોયું, ત્યારે તેઓ તેના અસાધારણ પરાક્રમથી ડરી ગયા.
ખગપત્રાભિસંવીતૈઃ ખાવિષ્ટૈઃ ખગમૈરિવ। અર્જુનસ્ય ખમાવવ્રે લોહિતપ્રાણપૈઃ ખગૈઃ
અર્જુનના બાણો, પંખીઓ જેવા પાંખવાળા, આકાશમાં ઉડીને જાણે લોહીથી લાલ પંખીઓથી આકાશ છવાઈ ગયું હોય તેમ દેખાતા હતા.
અર્જુનેન વિનિર્મુક્તાઃ શરા ગાણ્ડીવધન્વના । તાર્ક્ષ્યવેગા ઇવાકાશે સસઞ્જુઃ પરમર્મસુ
ગાંડીવધારી અર્જુનના છોડેલા બાણો, ગરુડ જેવી ઝડપથી આકાશમાં દોડી, દુશ્મનોના મુખ્ય અંગોમાં ઘૂસી જતા હતા.
વર્માણિ સારથિશ્ચૈવ હેમજાલાનિ વાજિનામ્ । કિરીટં સૂર્યસંકાશં વૈયાઘ્રમથ ચર્મ ચ
ઘોડાઓના સોનાના જાળ, રથચાલકો, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી મુકુટ, વાઘની ખાલ અને ઢાલ—આ બધું યુદ્ધભૂમિમાં ઝગમગતું હતું.
તતઃ સર્વાણિ ગાત્રાણિ રથસ્ય દ્વિષતાં શરૈઃ । નીહારેણેવ ભૂતાનિ છન્નાનીહ ચકાશિરે
પછી દુશ્મનના રથોના બધા અંગો, અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થઈ, જાણે ધુમ્મસમાં ઢંકાઈ ગયા હોય તેમ છતાં ચમકી ઊઠ્યા.
સકૃદેવ ન તં શેકુઃ કથમભ્યસિતું પરે । અનભ્યસ્તઃ પુનસ્તૈર્હિ રથઃ સોભિપપાત તાન્
બીજાઓ તો અર્જુન પાસે એકવાર પણ પહોંચી શક્યા નહીં; અજાણ્યા અને અજમાયા વિના જ તેમના રથો અર્જુન સામે આવી પડ્યા અને તૂટી પડ્યા.
તચ્છરા દ્વિટ્શરીરેષુ યથા ચ ન સસઞ્જિરે । દ્વિધાઽનીકેષુ બીભત્સોર્ન સસઞ્જ રથસ્તથા
જેમ દુશ્મનોના શરીરમાં બાણો અટકતા નહોતાં, એમ જ ભીમાત્સુનો રથ પણ વિભાજિત થયેલી સેના વચ્ચે ક્યાંય અટકતો નહોતો.
સ તદ્ધિ ક્ષોભયામાસ વિગાહ્યારિબલં રથી। અનન્તવેગો ભુજગઃ ક્રીડન્નિવ મહાર્ણવે
અર્જુન પોતાના રથથી દુશ્મનના દળમાં ઘૂસી ગયો અને તેમને હલાવી નાખ્યા, જાણે અનંત ઝડપવાળું સાપ મહાસાગરમાં રમતો હોય તેમ.
અસ્યતો નિત્યમત્યર્થં સર્વઘોષાધિકસ્તથા । સંનાદઃ શ્રૂયતે ભૂતૈર્ધનુષશ્ચ કિરીટિનઃ
જ્યારે અર્જુન સતત બાણો છોડતો હતો, ત્યારે તેના ધનુષ્યનો ઘોંઘાટ બધાને કરતાં વધુ ગૂંજી રહ્યો હતો અને યુદ્ધમાં બધા યોદ્ધાઓએ એ અવાજ સાંભળ્યો.
સંચ્છિન્નાસ્તત્ર માતઙ્ગા બાણૈરલ્પાન્તરાન્તરૈઃ। સંસ્યૂતાસ્તત્ર દૃશ્યન્તે મેઘા ઇવ ગભસ્તિભિઃ
ત્યાં હાથીઓ અર્જુનના બાણોથી ખૂબ નજીકથી કાપી નાખવામાં આવ્યા; તેઓ જાણે કિરણોથી જોડાયેલા વાદળો જેવા દેખાતા હતા.