પશ્યત્વાચાર્યપુત્રો મામર્જુનેનાતિરંહસા । યુધ્યમાનં સુસંયુક્તં જયો વૈ મય્યવસ્થિતઃ
ગુરુપુત્ર જોઈ લેશે કે હું કેવી રીતે તૈયાર થઈને, પૂરું બળ લગાવીને અર્જુન સાથે યુદ્ધ કરું છું; વિજય તો મારી બાજુએ છે.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુઃ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ। દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણઃ પ્રત્યયાદ્રથિસત્તમઃ
પછી બીભત્સુ, કૌંતેય, સફેદ ઘોડાવાળો, હસી પડ્યો અને દિવ્ય અસ્ત્ર ધારણ કરીને શ્રેષ્ઠ રથયોધ્ધા સામે આગળ વધ્યો.
મહાત્માનં મન્દબુદ્ધિર્નિશ્વસન્ધૃતરાષ્ટ્રજઃ। ઉવાચ સ મહારાજ રાજા દુર્યોધનસ્તદા
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, જે મંદમતિ હતો, ઊંડી શ્વાસ લઈ, એ સમયે મહાત્મા રાજાને કહ્યું.
ન વિદ્મો હ્યર્જુનં તત્ર વસન્તં મત્સ્યવેશ્મનિ । તેનેદં કર્ણ મત્સ્યાનામગ્રહીષ્મ ધનં બહુ
અમે ખરેખર જાણતા નહોતાં કે અર્જુન મચ્છ્યરાજના ઘરે રહ્યો છે; એથી જ, કર્ણ, આપણે મચ્છ્યોનું ઘણું ધન લઈ લીધું.
એવં ચેત્તર્હિ ગચ્છામો વિસૃજન્તો ધનં બહુ । અયશો નાતિવર્તેત લોકયોરુભયોરપિ
જો આવું છે, તો ચાલો, બધું ધન છોડી દઈએ; બંને લોકમાં અપયશ ન આવે એ જોવું જોઈએ.
કિં ચ યુદ્ધાત્પરં નાસ્તિ ક્ષત્રિયાણાં સુખાવહમ્। તસ્માત્પાર્થેન સંગ્રામં કુર્મહે ન પલાયનમ્
ક્ષત્રિય માટે યુદ્ધ કરતા વધારે આનંદદાયક કંઈ નથી; એટલે આપણે પાર્થ સાથે યુદ્ધ કરીએ, ભાગી ન જઈએ.
એતાવદુક્ત્વા રાજા વૈ હ્યભિયાનમિયેષ સઃ। તથા દશસહસ્રાણિ વીરાણાં હિ ધનુષ્મતામ્ । અભ્યદ્રવંસ્તદા પાર્થં શલભા ઇવ પાવકમ્
આવું કહીને રાજાએ ચડાઈ માટે કૂચ કરી; ત્યારે દસ હજાર ધનુષધારી વીરોએ પાંથને આગ જેવી ધસારો કર્યો.
વર્મિતા વાજિનસ્તત્ર સંભૃતાશ્ચ પદાતિભિઃ । ભીમરૂપાશ્ચ માતઙ્ગાસ્તોમરાઙ્કુશપાણિભિઃ
ત્યાં બરછા અને અંકુશ ધરાવતા ભયાનક હાથીઓ, બરચા ધારણ કરેલા ઘોડેસવારો અને પગદળીઓ ભેગા થયા.
અધિષ્ઠિતાઃ સુસંયત્તૈર્હસ્તિશિક્ષાવિશારદૈઃ। અભ્યદ્રવન્સુસંક્રુદ્ધાશ્ચાપહસ્તોદ્યતાયુધાઃ
હાથી ચલાવવામાં પારંગત અને સારી રીતે તાલીમ મેળવેલા યુદ્ધાઓએ ગુસ્સે ભરાઈ, હાથમાં ધનુષ્ય અને શસ્ત્રો લઈને આગળ ધસી આવ્યા.
પઞ્ચ ચૈનં રથોદગ્રાસ્ત્વરિતાઃ પર્યવારયન્। દ્રોણો ભીષ્મશ્ચ કર્ણશ્ચ કુરુરાજશ્ચ વીર્યવાન્
પાંચ પ્રસિદ્ધ રથીઓ ઝડપથી તેને ઘેરી લીધા: દ્રોણ, ભીષ્મ, કર્ણ, અને શક્તિશાળી કુરુ રાજા.
અશ્વત્થામા મહાબાહુર્ધનુર્વેદપરાયણઃ। ઇષૂંશ્ચ સમ્યગસ્યન્તો જીમૂતા ઇવ વાર્ષિકાઃ
મજબૂત ભુજાવાળા અને ધનુર્વેદમાં નિપુણ અશ્વત્થામાએ પણ વરસાદી મેઘો જેમ તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરી.
તે લાભમિવ મન્વાનાઃ પ્રત્યગૃહ્ણન્ધનંજયમ્। શરૌઘાનભિવર્ષન્તો નાદયન્તો દિશો દશ
તેમણે ધનંજયને જીતવાનો અવસર માની, દિશાઓમાં તીક્ષ્ણ બાણોની ઝરમર વરસાવી, બધે ધ્વનિ ફેલાવી તેને સામો કર્યો.
તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુઃ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ। દિવ્યમસ્ત્રં પ્રકુર્વાણઃ પ્રત્યયાદ્રથિસત્તમાન્
પછી કુંતીપુત્ર, શ્વેત ઘોડાવાળા બીભત્સુએ હસી, દિવ્યાસ્ત્ર ધારણ કરીને રથીઓની શ્રેષ્ઠ પંક્તિ સામે આગળ વધ્યો.
યથા રશ્મિભિરાદિત્યઃ પ્રચ્છાદયતિ મેદિનીમ્। તથા ગાણ્ડીવનિર્મુક્તૈઃ શરૈરાચ્છાદયદ્દિશઃ
જેમ સૂર્યની કિરણો ધરતીને ઢાંકે છે, તેમ તેણે ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોથી દિશાઓને ઢાંકી દીધી.
ન રથાનાં ન ચાશ્વાનાં ન ધ્વજાનાં ન વર્મિણામ્। અતિવિદ્ધૈઃ શિતૈર્બાણૈરાસીદદ્વ્યઙ્ગુલિરન્તરમ્
રથ, ઘોડા, ધ્વજ કે બાંધેલા યોદ્ધાઓ—કોઈ પર પણ તેની તીક્ષ્ણ બાણોથી બે આંગળી જેટલું પણ ખાલી જગ્યા નહોતું.
દૈવયોગાદ્ધિ પાર્થસ્ય હયાનામુત્તરસ્ય ચ। શિક્ષાબલોપપન્નત્વાદસ્ત્રાણાં વૈ પરિક્રમાત્। ધ્વજગાણ્ડીવયોશ્ચાપિ દૈવ્યા શક્ત્યા ચ માયયા
પાર્થના ઘોડા અને ઉત્તરની કુશળતા, શસ્ત્રોની શક્તિ, ધ્વજ અને ગાંડીવની દિવ્ય શક્તિ—આ બધું ભાગ્યના સંયોગથી મળ્યું હતું.
ઇતસ્તતશ્ચ સંયાને દૂરે વાઽપ્યથવાઽન્તિકે। દુર્ગે વિષમજાતે વા સ્થલે નિમ્ને તથા ક્ષિતૌ। ન ચ રુધ્યેદ્ગતિસ્તસ્ય રથસ્ય મનસો યથા
રથ નજીક હોય કે દૂર, કઠિન કે ઊંચા-નીચા મેદાનમાં પણ, તેની ગતિ ક્યારેય અટકતી નહોતી—જેમ તેના મનમાં ઇચ્છા થાય તેમ.
સમરેષુ તુ વિદ્વાંસસ્તસ્ય તાંસ્તાન્પરિક્રમાન્। વીર્યમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા તથા પાર્થસ્ય તદ્બલમ્ । ત્રેસુરેવં પરે ભીતાઃ પરાઙ્મુખરથા અપિ
યુદ્ધમાં પાર્થની અદભુત શક્તિ અને રમતો જોઈ દુશ્મનના બુદ્ધિશાળી યોદ્ધાઓ પણ ડરીને કાંપી ઉઠ્યા—even those whose chariots faced away.
કાલાગ્નિમિવ બીભત્સું નિર્દહન્તમિવ પ્રજાઃ । નારયઃ પ્રેક્ષિતું શેકુર્જ્વલન્તમિવ પાવકમ્
વિનાશના અગ્નિ જેવો પ્રજાઓને દહન કરતો બીમસેન, એ ધધકતા અગ્નિને કોઈ યોદ્ધા જોઈ શકતો નહોતો.
તાનિ ભિન્નાન્યનીકાનિ રેજુરર્જુનમાર્ગણૈઃ। તિગ્માંશોશ્ચ ઘનાભ્રાણિ વ્યાપ્તાનીવ ગભસ્તિભિઃ
અર્જુનના બાણોથી તૂટી ગયેલી સેના ધ્રુજતી હતી, જાણે તીવ્ર કિરણોથી ઘેરાયેલા મેઘો ઝગમગતા હોય.
અશોકાના વનાનીવ સઞ્ચિતૈઃ કુસુમૈઃ શુભૈઃ । પાર્થઃ સંરઞ્જયામાસ રુધિરેણાકુલં બલમ્
પાર્થએ લોહીથી ભરેલી સેના, જાણે સુંદર ફૂલો વડે શોભાયમાન અશોકના વન, એવી રંગી નાખી.
સહસ્રશોઽર્જુનશરૈશ્છિન્નાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ। છત્રાણિ ચ પતાકાશ્ચ ખેઽભ્યુવાહ સદાગતિઃ
અર્જુનના બાણોથી કાપાયેલા હજારો ઊંચા-નીચા છત્ર અને ધ્વજ હંમેશા વહેતા પવનમાં આકાશમાં ઉડી ગયા.
યે હ્યર્જુનબલત્રસ્તાઃ પરિપેતુર્દિશો દશ। રથાત્તં દેશમુત્સૃજ્ય પાર્થચ્છિન્નયુગા હયાઃ
અર્જુનના બળથી ડરાયેલા લોકો દસેય દિશામાં ભાગી ગયા અને પાર્થના બાણોથી યોક તૂટી ગયેલા ઘોડાઓએ રથ અને મેદાન છોડી દીધા.
નિકૃત્તપૂર્વચરણાસ્તે નિપેતુઃ શિતૈઃ શરૈઃ। શિરોભિઃ પ્રથમં જગ્મુર્મેદિનીં જઘનૈર્હયાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી આગળના પગ કપાઈ ગયેલા ઘોડા પડી ગયા; પહેલા તેમનાં માથાં જમીન પર લાગ્યા, પછી પછાડાં પડ્યા.
ચક્ષુર્નાસાવિષાણેષુ દન્તવેષ્ટેષુ ચ દ્વિપાન્। મર્મસ્વન્યેષુ ચાહત્ય તથા નિઘ્નન્ગજોત્તમાઃ
એણે હાથીઓની આંખ, નાક, સુંડ અને દાંત તેમજ મુખ્ય અંગો પર બાણો મારી, શ્રેષ્ઠ હાથીઓને સંહાર્યા.
કૌરવાણાં ગજાનાં ચ શરીરૈર્ગતચેતસામ્ । ક્ષણેન સંવૃતા ભૂમિર્મેઘૈરિવ નભસ્થલમ્
કૌરવોના હાથીઓના જીવહીન દેહોથી પૃથ્વી પળમાં ઢંકાઈ ગઈ, જેમ આકાશ મેઘોથી ઢંકાઈ જાય છે.
અસ્ત્રૈર્દિવ્યૈર્મહાબાહુરર્જુનઃ પ્રહસન્નિવ । બડબામુખસંભૂતઃ કાલાગ્નિરિવ સંવૃતઃ
મહાબાહુ અર્જુને દેવોં જેવા શસ્ત્રો વડે હસતાં હસતાં, જાણે બડબડાની અગ્નિથી ઢંકાઈ ગયો હોય, કે કાળના અંતે સર્વનાશ લાવતી અગ્નિ જેમ દેખાય એમ યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો.
યથા યુગાન્તસમયે સર્વં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । કાલપક્વમશેષેણ ધક્ષ્યેદુગ્રશિખઃ શિખી
જેમ યુગના અંતે કાળથી પકવાયેલું, ચાલતું અને અચળ બધું, ભયાનક જ્વાળાવાળી અગ્નિ બાકી કશું ન રહે એમ ભસ્મ કરી નાખે છે,
તદ્વત્પાર્થોઽસ્રતેજોભિર્ધનુષો નિસ્વનેન ચ। દૈવાદ્વીર્યાચ્ચ બીભત્સુસ્તસ્મિન્દૌર્યોધને બલે
એજ રીતે અર્જુને પોતાના શસ્ત્રોની તેજસ્વિતા, ધનુષ્યના ઘોંઘાટ અને દૈવી પરાક્રમથી દુર્યોધનના સેના પર ભય છવાવી દીધો.
રણે શક્તિમમિત્રાણાં પ્રણીયોપનિનાય સઃ। ચેષ્ટાં પ્રાયેણ ભૂતાનાં રાત્રિઃ પ્રાણભૃતામિવ
યુદ્ધમાં અર્જુને દુશ્મનોને એવી સ્થિતિમાં પહોંચાડી દીધા, જાણે જીવતો જીવ માટે રાત આવી ગઈ હોય અને હવે અંતિમ શ્વાસો જ બાકી હોય.