તેષાં નૈવાપયાને ચ નાભિયાને ભવન્મતિઃ । શીઘ્રતામેવ પાર્થસ્ય પૂજયન્તસ્તુ વિસ્મિતાઃ
તેઓને ન પાછા ફરવાનો વિચાર હતો, ન આગળ વધવાનો; માત્ર પાર્થની ઝડપ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ, તેની પ્રશંસા કરતા.
ચન્દ્રાવદાતં સામુદ્રં કુરુસૈન્યભયંકરમ્। તતઃ શઙ્ખમુપાધ્માસીદ્દ્વિષતાં રોમહર્ષણમ્। જ્યાઘોષં તલઘોષં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયત્
પછી અર્જુને ચાંદની જેવી સફેદ અને દરિયાની ગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતી શંખ ફૂંકી, જેના અવાજથી કુરુસેના ડરી ગઈ અને દુશ્મનોના રોમાંચ ઊભા થઈ ગયા; તેના ધનુષ્યની ટાણ અને તાળીનો અવાજ સાંભળીને બધા જીવ અચંબામાં પડી ગયા.
તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન ધનુષો નિસ્વનેન ચ। શબ્દેનામાનુષાણાં ચ ભૂતાનાં ધ્વજવાસિનામ્ । વિયદ્ગતાનાં દેવાનાં માનુષાણાં રવેણ ચ
તેના શંખના અવાજ, ધનુષ્યના ઘોંઘાટ અને ધ્વજાવાળા દેવ-માનવોના રવથી, આકાશ અને ધરતી પર રહેલા બધા જ કંપાઈ ઉઠ્યા.
ઊર્ધ્વં પુચ્છં વિધૂન્વાના હેમમાણાઃ સમન્તતઃ । ગાવઃ સવત્સાઃ સંત્રસ્તા નિવૃત્તા દક્ષિણાં દિશં
સોનેરી રંગની, વાછરડાવાળી ગાયો ડરીને, પાંછડાં ઊંચા કરીને હલાવતી, દક્ષિણ દિશામાં પાછી વળી ગઈ.
તતઃ સ સમરે શૂરો બીભત્સુઃ શત્રુપૂગહા। ગોપાલાંશ્ચોદયામાસ ગાવશ્ચોદયતેતિ ચ
પછી એ વિક્રમશાળી અર્જુને, જે દુશ્મનોના ટોળાંનો વિનાશક છે, ગવાળાઓને કહ્યું: 'ગાયો આગળ હાંકો!'
ઉત્તરં ચાહ બીભત્સુર્હર્ષયન્પાણ્ડુનન્દનઃ । ગવામગ્રં સમીક્ષસ્વ ગશ્ચૈવાશુ નિવર્તય
પાંડુપુત્ર અર્જુને ઉત્તરને આનંદિત કરી કહ્યું: 'ગાયોનું આગળનું ટોળું ધ્યાનથી જો અને ગાયો ઝડપથી પાછી ફેરવી લા.'
યાવદેતે નિવર્તન્તે કુરવો જવમાસ્થિતાઃ । યાહ્યુત્તરેણ ગાશ્ચૈતાઃ સૈન્યાનાં ચ નૃપાત્મજ
જ્યાં સુધી આ કૌરવો ઝડપથી આગળ વધે છે અને પાછા ફરતા નથી, ત્યાં સુધી, રાજકુમાર, તું ઉત્તરના સાથે આ ગાયો દૂર લઈ જા.
પશ્યન્તુ કુરવઃ સર્વે મમ વીર્યપરાક્રમમ્
બધા કૌરવો મારા બળ અને પરાક્રમને જોઈ શકે.
દૃષ્ટવા યાન્તમદૂરસ્થં ક્ષિપ્રમભ્યપતન્રથૈઃ ।। હસ્ત્યશ્વપરિવારેણ મહતાઽભિવિરાજતા
તેઓ નજીક આવતાં જોઈ, કૌરવો રથો સાથે ઝડપથી આગળ વધ્યા, અને મોટી હાથી-ઘોડાની ટોળી સાથે તેજસ્વી દેખાતા હતા.
યોધૈઃ પ્રાસાસિહસ્તૈશ્ચ ચાપબાણોદ્યતાયુધૈઃ ।। તાન્યનીકાન્યશોભન્ત કુરૂણામાતતાયિનામ્
ભાલા અને તલવાર ધરાવતાં, ધનુષ્ય-બાણ માટે તૈયાર એવા યોદ્ધાઓએ કૌરવોની આક્રમક સેના સુંદર રીતે શોભાવી.
સંસર્પન્ત ઇવાકાશે વિદ્યુત્વન્તો વલાહકાઃ ।। તાનિ દૃષ્ટ્વાઽપ્યનીકાનિ નિવર્તિતરથાનિ ચ
આ સેનાઓ વીજળીવાળા વાદળો જેવી આકાશમાં ફેલાઈ રહી હતી; એ સેનાઓ અને પાછા ફરેલા રથો જોઈને,
પાર્થોઽપિ વાયુવદ્ધોરં સૈન્યાગ્રં વ્યધુનોચ્છરૈઃ ।। તાં શત્રુસેનાં તરસા પ્રણુદ્ય ગાશ્ચાપિ જિત્વા ધનુષા પરેણ
પार्थે પવન જેવો ભયંકર બની તીક્ષ્ણ બાણોથી શત્રુસેનાની આગળની લાઈને ધ્રુજાવી, ઝડપથી દુશ્મનને હાંકી કાઢી, પોતાના શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યથી ગાયો પર વિજય મેળવ્યો.
દુર્યોધનાયાભિમુખં પ્રયાન્તં કુરુપ્રવીરાઃ સહસાઽભ્યગચ્છન્ ।। ગોષુ પ્રયાતાસુ જવેન માત્સ્યાન્કિરીટિનં પ્રીતિયુતં ચ દૃષ્ટ્વા
કુરુવીરો દુર્યોધન તરફ જતા અચાનક આગળ વધ્યા; ગાયો વચ્ચે ઝડપથી જતા માથ્સ્ય અને આનંદિત કિરીટિને જોઈને.
પશૂન્સમાદાય તતો નિવૃત્તા ગોપાઃ સમસ્તાઃ પ્રયયુશ્ચ રાષ્ટ્રમ્
પછી બધા ગવાળાઓએ ગાયો ભેગી કરી, પાછા ફર્યા અને પોતાના દેશ તરફ ચાલ્યા.
તતસ્ત્રીણિ સહસ્રાણિ રથાનાં ચ ધનુષ્મતામ્। ઘોરાણિ કુરુવીરાણાં પર્યકીર્યન્ત ભારત
પછી ત્રણ હજાર ધનુર્ધારી રથો, ભયાનક કુરુવીરોની, ઓ ભારત, વિહરાવાઈ ગઈ.
કર્ણો રથસહસ્રેણ પ્રત્યગૃહ્ણાદ્ધનઞ્જયમ્। ભીષ્મઃ શાન્તનવો ધીમાન્સહસ્રેણ પુરસ્કૃતઃ
કર્ણે હજાર રથો સાથે ધનંજયનો સામનો કર્યો; શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, જ્ઞાનવાન અને હજાર રથોથી ઘેરાયેલા, આગળ ઊભા રહ્યા.
તથા રથસહસ્રેણ ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ। પશ્ચાદ્દુર્યોધનોઽતિષ્ઠદ્યશસા ચ શ્રિયા જ્વલન્
એજ રીતે, દુર્યોધન પોતાના ભાઈઓ અને હજાર રથોથી ઘેરાઈને પાછળ ઊભો રહ્યો, યશ અને વૈભવથી તેજમાન.
અતિષ્ઠન્નિવકાશેષુ પાદાતાઃ સહ વાજિભિઃ । ભીમરૂપાશ્ચ માતઙ્ગાસ્તોમરાઙ્કુશચોદિતાઃ
પદાતીઓ ઘોડાઓ સાથે જગ્યાએ-જગ્યાએ ઊભા હતા; ભીમ જેવા ભયંકર હાથીઓ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો અને અંકુશથી ઉશ્કેરાયેલા દેખાતા.
તાનિ દૃષ્ટ્વા હ્યનીકાનિ વિતતાનિ મહાત્મનામ્ । વૈરાટિમુત્તરં તં તુ પ્રત્યભાષત પાણ્ડવઃ
મહાન આત્માઓએ ફેલાવેલી એ સેનાઓ જોઈને, પાંડવે માથ્સ્ય દેશના ઉત્તરને કહ્યું.
જામ્બૂનદમયી વેદી ધ્વજાગ્રે યસ્ય દૃશ્યતે। શોણાશ્ચાશ્વા રથે યુક્તા દ્રોણ એષ પ્રકાશતે
જેના ધ્વજ પર સુવર્ણની વેદી દેખાય છે અને રથમાં લાલ ઘોડા જોડાયેલા છે, એ તેજસ્વી દ્રોણ છે.
આચાર્યો નિપુણો ધીમાન્બ્રહ્મવિચ્છૂરસત્તમઃ। આહવે ચાપ્રતિદ્વન્દ્વો દૂરપાતી મહારથઃ
એ આચાર્ય, કુશળ અને બુદ્ધિશાળી, વેદજ્ઞ અને શ્રેષ્ઠ વીર છે; યુદ્ધમાં એ બરાબરીનો નથી, દૂરથી પ્રહાર કરતો મહારથી છે.
સુપ્રસન્નો મહાવીરઃ કુરુષ્વૈનં પ્રદક્ષિણમ્। અત્રૈવ ચાવિરોધેન એષ ધર્મઃ સનાતનઃ
એ પ્રસન્ન અને મહાવીર છે; તું એને પ્રદક્ષિણ કરીને માન આપ. અહીં વિઘ્ન વિના, એ જ સનાતન ધર્મ છે.
યદિ મે પ્રહરેદ્દ્રોણઃ શરીરે મે પ્રહૃષ્યતઃ । તતોઽસ્મિન્પ્રહરિષ્યામિ નાન્યથા બુદ્ધિરસ્તિ મે
જો દ્રોણ મને તૈયાર ઊભેલા અવસ્થામાં ઘાયલ કરે, તો હું પણ તેને જવાબ આપીશ; મારા મનમાં બીજું કંઈ નથી.
ભારતાચાર્યમુખ્યેન બ્રાહ્મણેન મહાત્મના । તેન મે યુધ્યમાનસ્ય મન્દં વાહય સારથે
ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ ગુરુ, મહાન બ્રાહ્મણ સાથે હું લડી રહ્યો છું, એ વખતે, હે સારથી, રથ ધીમે હંકારીશ.
ધ્વજાગ્રે સિંહલાઙ્ગૂલો દિક્ષુ સર્વાસુ શોભતે । ભારતાચાર્યપુત્રસ્તુ સોઽશ્વત્થામા વિરાજતે
જેના ધ્વજના ટોચે સિંહની પૂંછ દરેક દિશામાં તેજ આપે છે, એ ભારતવંશના ગુરુપુત્ર અશ્વત્થામા છે, જે તેજસ્વી દેખાય છે.
ધ્વજાગ્રં દૃશ્યતે યત્ર બાલસૂર્યસમપ્રભમ્ । દુર્જયઃ સર્વસૈન્યાનાં દેવૈરપિ સવાસવૈઃ । તેન મે યુધ્યમાનસ્ય મન્દં વાહય સારથે
જેના ધ્વજનું ટોચ બાળસૂર્ય જેવું તેજ આપે છે, જે બધાં સૈન્ય અને દેવતાઓ પણ જીતવામાં અસમર્થ છે, એ સામે હું લડી રહ્યો છું, ત્યારે, હે સારથી, રથ ધીમે હંકારીશ.
ધ્વજાગ્રે ગોવૃષો યસ્ય કાઞ્ચનોઽભિવિરાજતે । આચાર્યવરમુખ્યસ્તુ કૃપ એષ મહારથઃ
જેના ધ્વજના ટોચે સોનાનો વાછરડો ઝગમગે છે, એ શ્રેષ્ઠ ગુરુ કૃપાચાર્ય મહાન રથવીર છે.
દ્રોણેન ચ સમો વીર્યે પિતુર્મે પરમઃ સખા। તેન મે યુધ્યમાનસ્ય મન્દં વાહય સારથે
વીરતા માં દ્રોણને બરાબર, મારા પિતાના સર્વોચ્ચ મિત્ર, એ સામે હું લડી રહ્યો છું, ત્યારે, હે સારથી, રથ ધીમે હંકારીશ.
યસ્ય કાઞ્ચનકમ્બૂભિર્હસ્તિકક્ષ્યાપરિષ્કૃતઃ। ધ્વજઃ પ્રકાશતે દૂરાદ્રથે વિદ્યુદ્ગણોપમઃ
જેના રથ પર સોનાની કાંબીઓ અને હાથીના શણગારથી શોભતો ધ્વજ દૂરથી વીજળીના ઝંડા જેવો ઝગમગે છે.
એષ વૈકર્તનઃ કર્ણઃ પ્રતિમાનં ધનુષ્મતામ્। દૃઢવૈરી સદાઽસ્માકં નિત્યં કટુકભાષણઃ
આ વૈકર્તન પુત્ર કર્ણ છે, ધનુર્વિદ્યા માં બેનમૂન, હંમેશા અમારો પક્કો દુશ્મન અને કડક બોલનાર.