દુર્યોધનં ન પશ્યામિ ક્વ નુ રાજા સ તિષ્ઠતિ। ઉત્સૃંજ્યૈતદ્રથાનીકં યાહિ યત્ર સુયોધનઃ
હું દુર્યોધનને ક્યાંય દેખતો નથી—એ રાજા છે, તો ક્યાં ઊભો છે? આ રથોની પંક્તિ છોડો અને જ્યાં સુયોધન છે, ત્યાં જાઓ.
તં હત્વા સંનિવર્તિષ્યે ગાઃ સ આદાય ગચ્છતિ। ગવાગ્રમભિતો યાહિ યત્ર રાજા ભવિષ્યતિ
એને મારીને, હું પાછો ફરિશ; એ ગાયો પકડવા જઈ રહ્યો છે—ગાયોની આગળ જાઓ, જ્યાં રાજા હશે.
ઇત્યુક્ત્વા સમરે પાર્થો વૈરાટિમપરાજિતઃ। સંસ્પૃશાનો ધનુર્દિવ્યં ત્વરમાણોઽગમત્તદા
યુદ્ધમાં આવું કહીને, અપરાજિત વિરાટપુત્ર પાર્થએ પોતાના દિવ્ય ધનુષ્યને સ્પર્શ્યું અને ઉતાવળથી આગળ વધ્યો.
તતો ભીષ્મોઽબ્રવીદ્વાક્યં કુરુમધ્યે પરંતપઃ। ચિરદૃષ્ટોઽયમસ્માભિર્ધર્મજ્ઞો બાન્ધવપ્રિયઃ
પછી ભીષ્મે કુરુઓ વચ્ચે કહ્યું: 'આ ધર્મને જાણનાર અને સગાંઓને પ્રિય એવા વ્યક્તિને આપણે બહુ સમય પછી જોઈ રહ્યા છીએ.'
અતીવ જ્વલતે લક્ષ્મ્યા પાકશાસનિરાગતઃ। એષ દુર્યોધનં પાર્થો માર્ગતે નિકૃતિં સ્મરન્
એ મહિમાથી તેજે ચમકે છે, જાણે દેવરાજ પાસેથી આવ્યો હોય; પાર્થ દુર્યોધનને શોધે છે અને એની કપટતાને યાદ કરે છે.
સેનામત્યર્થમાલોક્ય ત્વરતે ગ્રહણેઽસ્ય ચ। મૃગં સિંહ ઇવાદાતુમીક્ષતે પાકશાસનિઃ
સેનાને ધ્યાનપૂર્વક જોઈને, એ ઝડપથી એને પકડવા ધસી રહ્યો છે; સિંહ જેમ શિકાર પકડવા તત્પર હોય, તેમ પાર્થ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને શોધે છે.
નૈષોઽન્તરેણ રાજાનં બીભત્સુઃ સ્થાતુમર્હતિ। તસ્ય પાર્ષ્ણિ ગ્રહીષ્યામો જવેનાભિપ્રધાવતઃ
રાજા વિના અર્જુનને રોકી શકાય નહીં; જ્યારે તે ઝડપથી દોડી આવે, ત્યારે આપણે તેની પાંખડી પકડી લઈએ.
ન હ્યેનમભિસંક્રુદ્ધમેકો યુદ્ધ્યેત સંયુગે। અન્યો દેવાન્મહાદેવાત્કૃષ્ણાદ્વા દેવકીસુતાત્। આચાર્યાચ્ચ સપુત્રાદ્વા ભારદ્વાજાન્મહારથાત્
યુદ્ધમાં એકલો કોઈ—even ગુસ્સેમાં—તેનો સામનો કરી શકે નહીં; માત્ર મહાદેવ સામે દેવતાઓ, દેવકીપુત્ર કૃષ્ણ, કે ભીષ્માચાર્ય પોતાના પુત્ર સાથે, કે મહારથી દ્રોણાચાર્ય જ એ હિંમત કરી શકે.
કિં નો ગાવઃ કરિષ્યન્તિ દ્રવ્યં વા વિપુલં તથા। દુર્યોધનઃ પાર્થગતઃ પુરા પ્રાણાન્વિમુઞ્ચતિ
આ ગાયો કે ઘણું ધન આપણને શું કામનું? દુર્યોધન તો પાર્થ સામે જઈને પોતાનું જીવન જોખમમાં મૂકી રહ્યો છે.
ઇત્યુક્ત્વા સમરે ભીષ્મઃ સેનયા સહ કૌરવઃ। અન્વધાવત્તદા પાર્થં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય રક્ષણે
આ રીતે કહીને કૌરવો ભીષ્મ પોતાના સેના સાથે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રની રક્ષા માટે યુદ્ધભૂમિ પર પાર્થના પાછળ દોડી ગયો.
વિક્રોશમાત્રં યાત્વા તુ પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્। ઇષુપાતમાત્રે સેનાયાઃ સ્થાપયાશ્વાનરિંદમ
જ્યારે પાર્થ માત્ર બોલાવાની દૂરીએ પહોંચ્યો, ત્યારે તેણે વિરાટપુત્રને કહ્યું: 'શત્રુવિજયી, ઘોડાઓને સેના સુધી તીરસુની દૂરીએ રોકી દેજે.'
એતદગ્રં ગવાં દૃષ્ટં મન્દં વાહય સારથે। યાહ્યુત્તરેણ સેનાયા ગાશ્ચૈવ પ્રવિભજ્ય ચ
'જુઓ, આ ગાયોનો આગળનો ભાગ છે; હળવે હળવે રથ હાંકજે, સારથી. સેના તરફથી ઉત્તર તરફ જઈ, ગાયો વહેંચી દે.'
પરિક્ષિપ્ય ગવાં યૂથમત્ર યોત્સ્યે સુયોધનમ્ । ગચ્છન્તિ સત્વરા ગાવઃ સગોપાઃ પરિમોચય
'આ ગાયોનું ટોળું ઘેરી લે, હું સુયોધન સાથે લડાઈ કરીશ. ગાયો અને ગવાળાઓ ઝડપથી જઈ રહ્યા છે—તેઓને મુક્ત કરી દે.'
તત્ર ગત્વા પશૂન્વીર સગોપાન્પરિમોચય। અન્તરેણ ચ સેનાયાઃ પ્રાઙ્મુખો ગચ્છ ચોત્તર
'ત્યાં જઈને, વીર, ગાયો અને ગવાળાઓને છુટા કરી દે. પછી સેના વચ્ચે ન પડાય, પૂર્વ તરફ મોઢું કરીને ઉત્તર તરફ ચાલ.'
ઇમે ત્વતિરથાઃ સર્વે મમ વીર્યપરાક્રમમ્। પશ્યન્તુ કુરવો યુદ્ધે મહેન્દ્રસ્યેવ દાનવાઃ
'તમારા બધા મહારથીઓ યુદ્ધમાં મારી શક્તિ અને પરાક્રમ જોઈ લે—જેમ દાનવો મહેન્દ્રનું બળ જોયું હતું.'
તતઃ સ રથિનાં શ્રેષ્ઠો નામ વિશ્રાવ્ય ચાત્મનઃ। નિશિતાગ્રાઞ્શરાંસ્તીક્ષ્ણાન્મુમોચાંતકસન્નિભાન્
પછી મહાન રથવીર અર્જુને પોતાનું નામ જાહેર કરીને, મૃત્યુ સમાન તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
શલભૈરિવ ચાકાશં ધારાભિરિવ પર્વતમ્। નિરાવકાશમભવચ્છરૈઃ ક્ષિપ્તૈઃ કિરીટિના
જેમ ટોળા ટોળા ટીડીઓ આકાશને ઢાંકી લે છે, કે વરસાદ પર્વત પર વરસે છે, એમ અર્જુનના તીરો બધું આછાદિત કરી દીધું—કોઈ ખાલી જગ્યા રહી નહીં.
વિકીર્યમાણાસ્તુ શરૈસ્તે યોધા ધાર્તરાષ્ટ્રિકાઃ। ગાશ્ચૈવ ન ચ પશ્યન્તિ પાર્થમુક્તૈરજિહ્મગૈઃ
પાર્થના સીધા અને તીવ્ર તીરોની મારથી ધૃતરાષ્ટ્રના યુદ્ધાઓને ન તો ગાયો દેખાતા, ન તો પાર્થ જ.
સા ચાપિ બહુલા સેના પાર્થબાણાભિપીડિતા। નાપશ્યદ્વિવૃતાં ભૂમિં નાન્તરિક્ષં દિશોપિ વા
પાર્થના તીરોની ભારે મારથી મોટી સેના એવી ઘેરાઈ ગઈ કે ન જમીન દેખાતી, ન આકાશ, ન દિશાઓ.
અર્જુનસ્તુ તદા હૃષ્ટો દર્શયન્વીર્યમાત્મનઃ। પીડયામાસ સૈન્યાનિ ગાણ્ડીવપ્રસૃતૈઃ શરૈઃ
પછી આનંદિત અર્જુને પોતાનું પરાક્રમ બતાવતાં, ગાંડીવથી છોડેલા તીરો વડે શત્રુસેનાને ચકનાચૂર કરી નાખી.
તેષાં નૈવાપયાને ચ નાભિયાને ભવન્મતિઃ । શીઘ્રતામેવ પાર્થસ્ય પૂજયન્તસ્તુ વિસ્મિતાઃ
તેઓને ન પાછા ફરવાનો વિચાર હતો, ન આગળ વધવાનો; માત્ર પાર્થની ઝડપ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ, તેની પ્રશંસા કરતા.
ચન્દ્રાવદાતં સામુદ્રં કુરુસૈન્યભયંકરમ્। તતઃ શઙ્ખમુપાધ્માસીદ્દ્વિષતાં રોમહર્ષણમ્। જ્યાઘોષં તલઘોષં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયત્
પછી અર્જુને ચાંદની જેવી સફેદ અને દરિયાની ગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતી શંખ ફૂંકી, જેના અવાજથી કુરુસેના ડરી ગઈ અને દુશ્મનોના રોમાંચ ઊભા થઈ ગયા; તેના ધનુષ્યની ટાણ અને તાળીનો અવાજ સાંભળીને બધા જીવ અચંબામાં પડી ગયા.
તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન ધનુષો નિસ્વનેન ચ। શબ્દેનામાનુષાણાં ચ ભૂતાનાં ધ્વજવાસિનામ્ । વિયદ્ગતાનાં દેવાનાં માનુષાણાં રવેણ ચ
તેના શંખના અવાજ, ધનુષ્યના ઘોંઘાટ અને ધ્વજાવાળા દેવ-માનવોના રવથી, આકાશ અને ધરતી પર રહેલા બધા જ કંપાઈ ઉઠ્યા.
ઊર્ધ્વં પુચ્છં વિધૂન્વાના હેમમાણાઃ સમન્તતઃ । ગાવઃ સવત્સાઃ સંત્રસ્તા નિવૃત્તા દક્ષિણાં દિશં
સોનેરી રંગની, વાછરડાવાળી ગાયો ડરીને, પાંછડાં ઊંચા કરીને હલાવતી, દક્ષિણ દિશામાં પાછી વળી ગઈ.
તતઃ સ સમરે શૂરો બીભત્સુઃ શત્રુપૂગહા। ગોપાલાંશ્ચોદયામાસ ગાવશ્ચોદયતેતિ ચ
પછી એ વિક્રમશાળી અર્જુને, જે દુશ્મનોના ટોળાંનો વિનાશક છે, ગવાળાઓને કહ્યું: 'ગાયો આગળ હાંકો!'
ઉત્તરં ચાહ બીભત્સુર્હર્ષયન્પાણ્ડુનન્દનઃ । ગવામગ્રં સમીક્ષસ્વ ગશ્ચૈવાશુ નિવર્તય
પાંડુપુત્ર અર્જુને ઉત્તરને આનંદિત કરી કહ્યું: 'ગાયોનું આગળનું ટોળું ધ્યાનથી જો અને ગાયો ઝડપથી પાછી ફેરવી લા.'
યાવદેતે નિવર્તન્તે કુરવો જવમાસ્થિતાઃ । યાહ્યુત્તરેણ ગાશ્ચૈતાઃ સૈન્યાનાં ચ નૃપાત્મજ
જ્યાં સુધી આ કૌરવો ઝડપથી આગળ વધે છે અને પાછા ફરતા નથી, ત્યાં સુધી, રાજકુમાર, તું ઉત્તરના સાથે આ ગાયો દૂર લઈ જા.
પશ્યન્તુ કુરવઃ સર્વે મમ વીર્યપરાક્રમમ્
બધા કૌરવો મારા બળ અને પરાક્રમને જોઈ શકે.
દૃષ્ટવા યાન્તમદૂરસ્થં ક્ષિપ્રમભ્યપતન્રથૈઃ ।। હસ્ત્યશ્વપરિવારેણ મહતાઽભિવિરાજતા
તેઓ નજીક આવતાં જોઈ, કૌરવો રથો સાથે ઝડપથી આગળ વધ્યા, અને મોટી હાથી-ઘોડાની ટોળી સાથે તેજસ્વી દેખાતા હતા.
યોધૈઃ પ્રાસાસિહસ્તૈશ્ચ ચાપબાણોદ્યતાયુધૈઃ ।। તાન્યનીકાન્યશોભન્ત કુરૂણામાતતાયિનામ્
ભાલા અને તલવાર ધરાવતાં, ધનુષ્ય-બાણ માટે તૈયાર એવા યોદ્ધાઓએ કૌરવોની આક્રમક સેના સુંદર રીતે શોભાવી.