શ્રીમાન્વદાન્યો ધૃતિમાન્તત્કરોતિ ચ પાણ્ડવઃ ।। ઇમૌ બાણાવનુપ્રાપ્તૌ પાદયોઃ પ્રત્યુપસ્થિતૌ
યશસ્વી, દયાળુ અને ધીર પાંડવ કૃત્ય કરે છે; આ બે બાણ મારા પગ પાસે આવી પહોંચ્યા છે.
રથસ્યાગ્રે નિખાતૌ મે ચિત્રપુઙ્ખાવજિહ્મગૌ ।। ઇમૌ ચાપ્યપરૌ બાણાવભિતઃ કર્ણમૂલયોઃ
મારા રથની આગળ બે સીધી પાંખવાળા, વાંકા ન થનારા બાણ ઘૂસી ગયા છે; અને અહીં મારા કાનની બાજુ બે બીજા બાણ આવીને ઊભા છે.
સંસ્પૃશન્તાવતિક્રાન્તૌ પૃષ્ટ્વેવાનામયં ભૃશમ્ ।। ચિરદૃષ્ટોઽયમસ્માભિર્ધર્મજ્ઞો બાન્ધવપ્રિયઃ
આ બાણ મને સ્પર્શી આગળ વધે છે, જાણે મારી ખૂબ જ ખેરખબર પૂછે છે; અમને આ ધર્મજ્ઞ, સગાંને પ્રિય એવા પાંડવને લાંબા સમયથી જોયો નથી.
અતીવ જ્વલતે લક્ષ્મ્યા પાણ્ડુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।। નિરુષ્ય ચ વને વામં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
પાંડુપુત્ર પરાક્રમી અતિ તેજથી પ્રગટે છે; જંગલમાં દુઃખ સહન કરીને અને અતિ દુષ્કર કાર્ય કરી હવે તેજસ્વી બની ઊભો છે.
અભિવાદયતે પાર્થઃ પૂજયન્મામરિંદમઃ ।। અમર્ષેણ હિ સંપૂર્ણો દુઃખેન પ્રતિબોધિતઃ
પાર્થે મને વંદન કરી સન્માન આપે છે, આ શત્રુવિજયી છે; દુઃખથી જાગૃત અને ક્રોધથી ભરેલો છે.
અદ્યેમાં ભારતીં સેનામેકો નાશયતે ધ્રુવમ્ ।। દ્વ્યધિકં દશમુષ્ય વત્સરાણાં સ્વજનેનાવિદિતસ્ત્રયોદશં ચ
આજે નિશ્ચયે આ એકલા પાંડવ આ સમગ્ર ભારતવંશની સેના નાશ કરી દેશે; કારણ કે તે પોતાના લોકોથી અજાણ, ત્રેળીસ વર્ષ સુધી સહન કરી આવ્યો છે.
જ્વલતે રથમાસ્થિતઃ કિરીટી તમ ઇવ રાત્રિજમભ્યુદસ્ય સૂર્યઃ ।। રથી શરી ચારુમાલી નિષઙ્ગી શઙ્ખી પતાકી કવચી કિરીટી
કિરીટધારી પાર્થે રથ પર બેઠો છે અને રાત્રિના અંધકાર પર સૂર્ય જેમ પ્રકાશે છે તેમ તેજથી ઝળહળી ઊઠે છે; તે રથયોધા, ધનુર્ધર, સુંદર માળાધારી, તલવારધારી, શંખધારી, ધ્વજાવાળા, કવચધારી અને કિરીટધારી છે.
ખઙ્ગી ચ ધન્વી ચ વિરાજતેઽયં શિખીવ યજ્ઞેષુ ઘૃતેન સિક્તઃ
તલવાર અને ધનુષ્ય ધારણ કરનાર આ પાંડવ યજ્ઞમાં ઘૃતથી સ્નાન કરેલા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી દેખાય છે.
તમદૂરમુપાયાન્તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવમર્જુનમ્ । નારયઃ પ્રેક્ષિતું શેકુસ્તપન્તં હિ યથા રવિમ્
પાંડુપુત્ર અર્જુનને દૂરથી આવતો જોઈને, યુદ્ધમાં ઊભેલા વીરોએ એમને જોઈ શક્યા નહીં, જેમ તપતો સૂર્ય સીધો જોઈ શકાય નહીં.
સ તં દૃષ્ટ્વા રથાનીકં પાર્થઃ સારથિમબ્રવીત્ । ઇષુપાતમાત્રે સેનાયાઃ સ્થાપયાશ્વાનરિંદમ। યાવત્સમીક્ષે વ્યૂહેઽસ્મિન્મમ શત્રું સુયોધનમ્
પાર્થએ તે રથોની પંક્તિ જોઈને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'શત્રુઓને હરાવનાર, ઘોડાઓને એવાં અંતરે રોકો કે મારી તીરોની પહોંચે આખી સેના આવે, જેથી હું આ વ્યવસ્થામાં મારા શત્રુ સુયોધનને જોઈ શકું.'
રક્તવૈડૂર્યવિકૃતં મણિપ્રવરભૂષિતમ્ । પરં જાનામ્યહં તસ્ય ધ્વજં દૂરાત્સમુચ્છ્રિતમ્
હું દૂરથી જ ઓળખી શકું છું કે એનો ધ્વજ ઉત્તમ રત્નોથી શોભાયમાન છે અને લાલ વૈડૂર્યમણિથી અલંકૃત છે.
યદ્યેનમિહ પશ્યામિ દુર્બુદ્ધિમતિમાનિનમ્ । યમાય પ્રેષયિષ્યામિ સહાયઃ સ્યાદ્યદીશ્વરઃ
જો અહીં એ દુર્વિચારવાળો, ગર્વીલો માણસ મને દેખાશે, તો હું એને યમલોક મોકલી દઈશ; જો કિસ્મત સાથ આપશે, તો એ યમરાજ પાસે સાથી બનશે.
સર્વાનન્યાનનાદૃત્ય દૃષ્ટ્વા તમતિમાનિનમ્ । સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગસ્યેવ પતિષ્યે તસ્ય મૂર્ધનિ
બધાને અવગણીને, જ્યારે હું એ ગર્વીલા માણસને જોઈશ, ત્યારે સિંહ નબળા પ્રાણીને જેમ, તેમ હું એના માથા પર તૂટી પડિશ.
હનિષ્યામિ તમેવાદ્ય શરૈર્ગાણ્ડીવનિઃસૃતૈઃ । તસ્મિન્હતે ભવિષ્યન્તિ સર્વ એવ પરાજિતાઃ
આજે હું એને ગાંડીવમાંથી છૂટેલા તીરો વડે મારી નાખીશ; એ માર્યા પછી, બાકીના બધા ચોક્કસ હારી જશે.
શરૈશ્ચ શમયિષ્યેઽહં ધાર્તરાષ્ટ્રં સસૌબલમ્ । અસભ્યાનાં ચ વક્તારં કુરૂણાં કિલ કિલ્વિષમ્
હું તીરો વડે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની આખી સેના અને એની તાકાતને શાંત કરી દઈશ, અને કૌરવોમાં જે દુર્વચન બોલે છે, એને પણ મૌન કરી દઈશ.
રાજાનં નેહ પશ્યામિ નિરાપિષમિદં બલમ્। અભિદ્રેવ હ રાજાનં વ્યક્તમિત્યત્ર નિર્ભયઃ
અહીં રાજા દેખાતો નથી, અને આ સેનાને પણ કોઈ નેતા નથી; ચોક્કસ રાજા આગળ ક્યાંક હશે—ત્યાં નિર્ભયતાથી રથ હાંકો.
આસ્થિતો મધ્યમાચાર્યોપ્યશ્વત્થામાઽપ્યનન્તરમ્। કૃપકર્ણૌ પુરસ્તાત્તુ મહેષ્વાસૌ વ્યવસ્થિતૌ
મધ્યમાં મુખ્ય આચાર્ય ઊભા છે અને એમના પાછળ અશ્વત્થામા છે; આગળ કૃપાચાર્ય અને કર્ણ, બંને મહાન ધનુર્ધર ઊભા છે.
ભૂરિશ્રવાઃ સોમદત્તો બાહ્લીકશ્ચ જયદ્રથઃ । દક્ષિણં પક્ષમાશ્રિત્ય સ્થિતા યુદ્ધવિશારદાઃ
ભૂરીશ્વર, સોમદત્ત, બાહ્લિક અને જયદ્રથ—યુદ્ધમાં નિપુણ—દક્ષિણ પાંખે સ્થિત છે.
પૃષ્ઠતઃ કુરુમુખ્યશ્ચ ભીષ્મસ્તિષ્ઠતિ દંશિતઃ। સોઽર્ધસૈન્યેન બલવાન્સર્વેષાં નઃ પિતામહઃ
પાછળ, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, સતર્ક અને બલવાન, આપણા પિતામહ ભીષ્મ અડધા સેના સાથે ઊભા છે.
દુર્યોધનં ન પશ્યામિ ક્વ નુ રાજા સ તિષ્ઠતિ। ઉત્સૃંજ્યૈતદ્રથાનીકં યાહિ યત્ર સુયોધનઃ
હું દુર્યોધનને ક્યાંય દેખતો નથી—એ રાજા છે, તો ક્યાં ઊભો છે? આ રથોની પંક્તિ છોડો અને જ્યાં સુયોધન છે, ત્યાં જાઓ.
તં હત્વા સંનિવર્તિષ્યે ગાઃ સ આદાય ગચ્છતિ। ગવાગ્રમભિતો યાહિ યત્ર રાજા ભવિષ્યતિ
એને મારીને, હું પાછો ફરિશ; એ ગાયો પકડવા જઈ રહ્યો છે—ગાયોની આગળ જાઓ, જ્યાં રાજા હશે.
ઇત્યુક્ત્વા સમરે પાર્થો વૈરાટિમપરાજિતઃ। સંસ્પૃશાનો ધનુર્દિવ્યં ત્વરમાણોઽગમત્તદા
યુદ્ધમાં આવું કહીને, અપરાજિત વિરાટપુત્ર પાર્થએ પોતાના દિવ્ય ધનુષ્યને સ્પર્શ્યું અને ઉતાવળથી આગળ વધ્યો.
તતો ભીષ્મોઽબ્રવીદ્વાક્યં કુરુમધ્યે પરંતપઃ। ચિરદૃષ્ટોઽયમસ્માભિર્ધર્મજ્ઞો બાન્ધવપ્રિયઃ
પછી ભીષ્મે કુરુઓ વચ્ચે કહ્યું: 'આ ધર્મને જાણનાર અને સગાંઓને પ્રિય એવા વ્યક્તિને આપણે બહુ સમય પછી જોઈ રહ્યા છીએ.'
અતીવ જ્વલતે લક્ષ્મ્યા પાકશાસનિરાગતઃ। એષ દુર્યોધનં પાર્થો માર્ગતે નિકૃતિં સ્મરન્
એ મહિમાથી તેજે ચમકે છે, જાણે દેવરાજ પાસેથી આવ્યો હોય; પાર્થ દુર્યોધનને શોધે છે અને એની કપટતાને યાદ કરે છે.
સેનામત્યર્થમાલોક્ય ત્વરતે ગ્રહણેઽસ્ય ચ। મૃગં સિંહ ઇવાદાતુમીક્ષતે પાકશાસનિઃ
સેનાને ધ્યાનપૂર્વક જોઈને, એ ઝડપથી એને પકડવા ધસી રહ્યો છે; સિંહ જેમ શિકાર પકડવા તત્પર હોય, તેમ પાર્થ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને શોધે છે.
નૈષોઽન્તરેણ રાજાનં બીભત્સુઃ સ્થાતુમર્હતિ। તસ્ય પાર્ષ્ણિ ગ્રહીષ્યામો જવેનાભિપ્રધાવતઃ
રાજા વિના અર્જુનને રોકી શકાય નહીં; જ્યારે તે ઝડપથી દોડી આવે, ત્યારે આપણે તેની પાંખડી પકડી લઈએ.
ન હ્યેનમભિસંક્રુદ્ધમેકો યુદ્ધ્યેત સંયુગે। અન્યો દેવાન્મહાદેવાત્કૃષ્ણાદ્વા દેવકીસુતાત્। આચાર્યાચ્ચ સપુત્રાદ્વા ભારદ્વાજાન્મહારથાત્
યુદ્ધમાં એકલો કોઈ—even ગુસ્સેમાં—તેનો સામનો કરી શકે નહીં; માત્ર મહાદેવ સામે દેવતાઓ, દેવકીપુત્ર કૃષ્ણ, કે ભીષ્માચાર્ય પોતાના પુત્ર સાથે, કે મહારથી દ્રોણાચાર્ય જ એ હિંમત કરી શકે.
કિં નો ગાવઃ કરિષ્યન્તિ દ્રવ્યં વા વિપુલં તથા। દુર્યોધનઃ પાર્થગતઃ પુરા પ્રાણાન્વિમુઞ્ચતિ
આ ગાયો કે ઘણું ધન આપણને શું કામનું? દુર્યોધન તો પાર્થ સામે જઈને પોતાનું જીવન જોખમમાં મૂકી રહ્યો છે.
ઇત્યુક્ત્વા સમરે ભીષ્મઃ સેનયા સહ કૌરવઃ। અન્વધાવત્તદા પાર્થં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય રક્ષણે
આ રીતે કહીને કૌરવો ભીષ્મ પોતાના સેના સાથે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રની રક્ષા માટે યુદ્ધભૂમિ પર પાર્થના પાછળ દોડી ગયો.
સાલ્વરાજો દ્યુમત્સેનો વૃષસેનશ્ચ સૌબલઃ। દશાર્ણશ્ચૈવ કાલિઙ્ગો વામં પક્ષં સમાશ્રિતઃ
સાલ્વ દેશના રાજા, દ્યુમત્સેન, સૌબલપુત્ર વૃશસેન, દશાર્ણ અને કળીંગના રાજા—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ