ઉત્સૃજ્યૈતદ્રથાનીકં મહેષ્વાસાભિરક્ષિતમ્। ગવાગ્રમભિતો યાહિ યાવત્પશ્યામિ મે રિપુમ્
આ મહાબળવાન ધનુર્ધારો રથદળને અહીં જ છોડીને, ગાયોના ટોળા તરફથી ચારેય બાજુથી આગળ વધ, જ્યાં સુધી હું મારા શત્રુને જોઈ ન લઉં.
ગવાગ્રમભિતો ગત્વા ગાશ્ચૈવાશુ નિવર્તય । યાવદેતે નિવર્તન્તે કુરવો જવમાસ્થિતાઃ । તાવદેવ પશૂન્સર્વાન્નિવર્તિષ્યે તવાભિભો
તુ તરત જ ગાયોના ટોળા પાસે જઈને ગાયોને પાછી ફેરવી દે; જ્યાં સુધી આ કૌરવો ઝડપથી પાછા ન આવે, તું નિશ્ચિંત રહેજે, હું તારી બધી ગાયો પાછી લાવી દઈશ, હે મહાબળવાન.
ઇત્યુક્ત્વા સમરે પાર્થો વૈરાટિમપરાજિતઃ । સવ્યં પક્ષમનુપ્રાપ્ય જવેનાશ્વાનચોદયત્
આવી રીતે યુદ્ધમાં અપરાજિત પાર્થે કહ્યું અને પછી ડાબી બાજુએ જઈને ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવ્યા.
તતોઽભ્યવાદયત્પાર્થો ભીષ્મં શાન્તનવં કૃપમ્। દ્વાભ્યાંદ્વાભ્યાં તથાઽઽચાર્યં દ્રોણં પ્રથમતઃ ક્રમાત્
પછી પાર્થે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ અને કૃપાચાર્યને વંદન કર્યા; અને પછી ક્રમશઃ પોતાના ગુરુ દ્રોણાચાર્યને પણ બે-બે બાણથી વંદન કર્યા.
દ્રોણં કૃપં ચ ભીષ્મં ચ પૃષત્કૈરભ્યવાદયત્। તતસ્તત્સર્વમાલોક્ય દ્રોણો વચનમબ્રવીત્
પાર્થે દ્રોણ, કૃપ અને ભીષ્મને બાણોથી વંદન કર્યા; આ બધું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ કહ્યું.
મહારથમનુપ્રાપ્તં દૃષ્ટ્વા ગાણ્ડીવધન્વિનમ્ । ન કશ્ચિદ્યોદ્ભિમિચ્છેત ન ચ ગુપ્તં સ્વજીવિતમ્ । અયં વીરશ્ચ શૂરશ્ચ દુર્ધર્ષશ્ચૈવ સંયુગે
ગાંડીવધારી મહારથી અહીં આવી રહ્યો છે, તેને જોઈને કોઈ પણ યુદ્ધ કરવા ઈચ્છશે નહીં અને પોતાનો જીવ બચાવવાનો આશય પણ રાખશે નહીં; કારણ કે આ વીર યુદ્ધમાં અપરાજેય અને અતિ પરાક્રમી છે.
એતદ્ધ્વજાગ્રં પાર્થસ્ય દૂરતઃ પ્રતિદૃશ્યતે। મેઘઃક સવિદ્યુત્સ્તનિતો રોરવીતિ ચ વાનરઃ
પાર્થેના ધ્વજનું શિખર દૂરથી દેખાઈ રહ્યું છે; વાનર ધ્વજ મેઘમાં વીજળી અને ગર્જના સાથે ગર્જના કરે છે.
આસ્થાય ચ રથં યાતિ ગાણ્ડીવં વિક્ષિપન્ધનુઃ
પાર્થે પોતાના રથ પર ચડીને ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચતો આગળ વધી રહ્યો છે.
અશ્વાનાં સ્તનતાં શબ્દો વહતાં પાકશાસનિમ્। રથસ્યામ્બુધરસ્યેવ શ્રૂયતે ભૃશદારુણઃ
ઘોડાઓના દોડવાનો અને ઇન્દ્રાસ્ત્રધારીને લઈ જતો રથનો ગર્જનારો અવાજ, વાદળની ગર્જના જેવો ભયાનક સંભળાય છે.
દારયન્નિવ તેજસ્વી વસુધાં વાસવાત્મજઃ । એષ દૃષ્ટ્વા રથાનીકમસ્માકમરિમર્દનઃ
વાસવપુત્ર તેજસ્વી પૃથ્વીને ચીરી નાખે છે એમ લાગે છે; આ શત્રુહંતક અમારો રથદળ જોઈને આગળ વધી રહ્યો છે.
શ્રીમાન્વદાન્યો ધૃતિમાન્તત્કરોતિ ચ પાણ્ડવઃ ।। ઇમૌ બાણાવનુપ્રાપ્તૌ પાદયોઃ પ્રત્યુપસ્થિતૌ
યશસ્વી, દયાળુ અને ધીર પાંડવ કૃત્ય કરે છે; આ બે બાણ મારા પગ પાસે આવી પહોંચ્યા છે.
રથસ્યાગ્રે નિખાતૌ મે ચિત્રપુઙ્ખાવજિહ્મગૌ ।। ઇમૌ ચાપ્યપરૌ બાણાવભિતઃ કર્ણમૂલયોઃ
મારા રથની આગળ બે સીધી પાંખવાળા, વાંકા ન થનારા બાણ ઘૂસી ગયા છે; અને અહીં મારા કાનની બાજુ બે બીજા બાણ આવીને ઊભા છે.
સંસ્પૃશન્તાવતિક્રાન્તૌ પૃષ્ટ્વેવાનામયં ભૃશમ્ ।। ચિરદૃષ્ટોઽયમસ્માભિર્ધર્મજ્ઞો બાન્ધવપ્રિયઃ
આ બાણ મને સ્પર્શી આગળ વધે છે, જાણે મારી ખૂબ જ ખેરખબર પૂછે છે; અમને આ ધર્મજ્ઞ, સગાંને પ્રિય એવા પાંડવને લાંબા સમયથી જોયો નથી.
અતીવ જ્વલતે લક્ષ્મ્યા પાણ્ડુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।। નિરુષ્ય ચ વને વામં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
પાંડુપુત્ર પરાક્રમી અતિ તેજથી પ્રગટે છે; જંગલમાં દુઃખ સહન કરીને અને અતિ દુષ્કર કાર્ય કરી હવે તેજસ્વી બની ઊભો છે.
અભિવાદયતે પાર્થઃ પૂજયન્મામરિંદમઃ ।। અમર્ષેણ હિ સંપૂર્ણો દુઃખેન પ્રતિબોધિતઃ
પાર્થે મને વંદન કરી સન્માન આપે છે, આ શત્રુવિજયી છે; દુઃખથી જાગૃત અને ક્રોધથી ભરેલો છે.
અદ્યેમાં ભારતીં સેનામેકો નાશયતે ધ્રુવમ્ ।। દ્વ્યધિકં દશમુષ્ય વત્સરાણાં સ્વજનેનાવિદિતસ્ત્રયોદશં ચ
આજે નિશ્ચયે આ એકલા પાંડવ આ સમગ્ર ભારતવંશની સેના નાશ કરી દેશે; કારણ કે તે પોતાના લોકોથી અજાણ, ત્રેળીસ વર્ષ સુધી સહન કરી આવ્યો છે.
જ્વલતે રથમાસ્થિતઃ કિરીટી તમ ઇવ રાત્રિજમભ્યુદસ્ય સૂર્યઃ ।। રથી શરી ચારુમાલી નિષઙ્ગી શઙ્ખી પતાકી કવચી કિરીટી
કિરીટધારી પાર્થે રથ પર બેઠો છે અને રાત્રિના અંધકાર પર સૂર્ય જેમ પ્રકાશે છે તેમ તેજથી ઝળહળી ઊઠે છે; તે રથયોધા, ધનુર્ધર, સુંદર માળાધારી, તલવારધારી, શંખધારી, ધ્વજાવાળા, કવચધારી અને કિરીટધારી છે.
ખઙ્ગી ચ ધન્વી ચ વિરાજતેઽયં શિખીવ યજ્ઞેષુ ઘૃતેન સિક્તઃ
તલવાર અને ધનુષ્ય ધારણ કરનાર આ પાંડવ યજ્ઞમાં ઘૃતથી સ્નાન કરેલા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી દેખાય છે.
તમદૂરમુપાયાન્તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવમર્જુનમ્ । નારયઃ પ્રેક્ષિતું શેકુસ્તપન્તં હિ યથા રવિમ્
પાંડુપુત્ર અર્જુનને દૂરથી આવતો જોઈને, યુદ્ધમાં ઊભેલા વીરોએ એમને જોઈ શક્યા નહીં, જેમ તપતો સૂર્ય સીધો જોઈ શકાય નહીં.
સ તં દૃષ્ટ્વા રથાનીકં પાર્થઃ સારથિમબ્રવીત્ । ઇષુપાતમાત્રે સેનાયાઃ સ્થાપયાશ્વાનરિંદમ। યાવત્સમીક્ષે વ્યૂહેઽસ્મિન્મમ શત્રું સુયોધનમ્
પાર્થએ તે રથોની પંક્તિ જોઈને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'શત્રુઓને હરાવનાર, ઘોડાઓને એવાં અંતરે રોકો કે મારી તીરોની પહોંચે આખી સેના આવે, જેથી હું આ વ્યવસ્થામાં મારા શત્રુ સુયોધનને જોઈ શકું.'
રક્તવૈડૂર્યવિકૃતં મણિપ્રવરભૂષિતમ્ । પરં જાનામ્યહં તસ્ય ધ્વજં દૂરાત્સમુચ્છ્રિતમ્
હું દૂરથી જ ઓળખી શકું છું કે એનો ધ્વજ ઉત્તમ રત્નોથી શોભાયમાન છે અને લાલ વૈડૂર્યમણિથી અલંકૃત છે.
યદ્યેનમિહ પશ્યામિ દુર્બુદ્ધિમતિમાનિનમ્ । યમાય પ્રેષયિષ્યામિ સહાયઃ સ્યાદ્યદીશ્વરઃ
જો અહીં એ દુર્વિચારવાળો, ગર્વીલો માણસ મને દેખાશે, તો હું એને યમલોક મોકલી દઈશ; જો કિસ્મત સાથ આપશે, તો એ યમરાજ પાસે સાથી બનશે.
સર્વાનન્યાનનાદૃત્ય દૃષ્ટ્વા તમતિમાનિનમ્ । સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગસ્યેવ પતિષ્યે તસ્ય મૂર્ધનિ
બધાને અવગણીને, જ્યારે હું એ ગર્વીલા માણસને જોઈશ, ત્યારે સિંહ નબળા પ્રાણીને જેમ, તેમ હું એના માથા પર તૂટી પડિશ.
હનિષ્યામિ તમેવાદ્ય શરૈર્ગાણ્ડીવનિઃસૃતૈઃ । તસ્મિન્હતે ભવિષ્યન્તિ સર્વ એવ પરાજિતાઃ
આજે હું એને ગાંડીવમાંથી છૂટેલા તીરો વડે મારી નાખીશ; એ માર્યા પછી, બાકીના બધા ચોક્કસ હારી જશે.
શરૈશ્ચ શમયિષ્યેઽહં ધાર્તરાષ્ટ્રં સસૌબલમ્ । અસભ્યાનાં ચ વક્તારં કુરૂણાં કિલ કિલ્વિષમ્
હું તીરો વડે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની આખી સેના અને એની તાકાતને શાંત કરી દઈશ, અને કૌરવોમાં જે દુર્વચન બોલે છે, એને પણ મૌન કરી દઈશ.
રાજાનં નેહ પશ્યામિ નિરાપિષમિદં બલમ્। અભિદ્રેવ હ રાજાનં વ્યક્તમિત્યત્ર નિર્ભયઃ
અહીં રાજા દેખાતો નથી, અને આ સેનાને પણ કોઈ નેતા નથી; ચોક્કસ રાજા આગળ ક્યાંક હશે—ત્યાં નિર્ભયતાથી રથ હાંકો.
આસ્થિતો મધ્યમાચાર્યોપ્યશ્વત્થામાઽપ્યનન્તરમ્। કૃપકર્ણૌ પુરસ્તાત્તુ મહેષ્વાસૌ વ્યવસ્થિતૌ
મધ્યમાં મુખ્ય આચાર્ય ઊભા છે અને એમના પાછળ અશ્વત્થામા છે; આગળ કૃપાચાર્ય અને કર્ણ, બંને મહાન ધનુર્ધર ઊભા છે.
ભૂરિશ્રવાઃ સોમદત્તો બાહ્લીકશ્ચ જયદ્રથઃ । દક્ષિણં પક્ષમાશ્રિત્ય સ્થિતા યુદ્ધવિશારદાઃ
ભૂરીશ્વર, સોમદત્ત, બાહ્લિક અને જયદ્રથ—યુદ્ધમાં નિપુણ—દક્ષિણ પાંખે સ્થિત છે.
પૃષ્ઠતઃ કુરુમુખ્યશ્ચ ભીષ્મસ્તિષ્ઠતિ દંશિતઃ। સોઽર્ધસૈન્યેન બલવાન્સર્વેષાં નઃ પિતામહઃ
પાછળ, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, સતર્ક અને બલવાન, આપણા પિતામહ ભીષ્મ અડધા સેના સાથે ઊભા છે.
સાલ્વરાજો દ્યુમત્સેનો વૃષસેનશ્ચ સૌબલઃ। દશાર્ણશ્ચૈવ કાલિઙ્ગો વામં પક્ષં સમાશ્રિતઃ
સાલ્વ દેશના રાજા, દ્યુમત્સેન, સૌબલપુત્ર વૃશસેન, દશાર્ણ અને કળીંગના રાજા—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ—allએ