હરિશ્ચન્દ્રશ્ચ તેજસ્વી રઘુર્દશરથસ્તથા। ભગીરથશ્ચ રાજર્ષિઃ સર્વે ચ જનમેજય
તેજસ્વી હરિશ્ચંદ્ર, રઘુ, દશરથ અને રાજર્ષિ ભગીરથ—આ બધા, હે જનમેજય, ત્યાં હતા.
પાણ્ડુશ્ચૈવ મહારાજશ્ચામરવ્યજનોજ્જ્વલઃ। છત્રેણ ધ્રિયમાણેન રાજસૂયશ્રિયા વૃતઃ
મહારાજ પાંડુ પણ ત્યાં હતા, ચમકતા ચામર અને છત્રથી શોભતા, રાજસૂયની મહિમાથી અલંકૃત.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પુણ્યશીલાઃ શુચિવ્રતાઃ । કીર્તિમન્તો મહાવીર્યાસ્તત્રૈવાસન્દિવિ સ્થિતાઃ
અને ઘણા બીજા પુણ્યશીલ, પવિત્ર વર્તનવાળા, પ્રસિદ્ધ અને પરાક્રમી પણ ત્યાં સ્વર્ગમાં બેઠેલા હતા.
ગણાશ્ચાપ્સરસાં સર્વે ગન્ધર્વાશ્ચાપિ સર્વશઃ । દૈત્યરાક્ષસયક્ષાશ્ચ સુપર્ણાઃ પન્નગાસ્તથા
બધી અપ્સરાઓના સમૂહો, બધા ગંધર્વો, દૈત્ય, રાક્ષસ, યક્ષ, સુપર્ણ અને પન્નગ પણ ત્યાં હતા.
વાસવપ્રમુખાઃ સર્વે દેવાશ્ચ સગણેશ્વરાઃ । આસંસ્તત્ર સમારૂઢાઃ સંગ્રામં તં દિદૃક્ષવઃ
વાસવ સહિત બધા દેવતાઓ અને તેમના નેતાઓ પણ ત્યાં એકઠા થયા, એ યુદ્ધ જોવા ઉત્સુક હતા.
ઇત્યમ્બરે વ્યવસ્થાય પ્રાસાદસ્થા દિવૌકસઃ । એકસ્ય ચ બહૂનાં ચ યુદ્ધં દ્રુષ્ટું વ્યવસ્થિતાઃ ।। સર્વથા હિ મયા શ્રેયો વક્તવ્યં કુરુનન્દન
આ રીતે, સ્વર્ગના મહેલમાં ઉભેલા દેવતાઓ એક સામે અનેકના યુદ્ધ જોવા એકત્ર થયા; હે કુરુનંદન, હું હંમેશા શ્રેયસ્ કહું છું.
તથા વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ કૌરવેયૈર્મહારથૈઃ । ઉપાયાદર્જુનંસ્તૂર્ણં રથઘોષેણ નાદયન્
કૌરવોના મહારથીઓએ સેના ગોઠવી, ત્યારે અર્જુને ઝડપથી રથના ઘોંઘાટ સાથે આગળ વધ્યો.
દદૃશુસ્તે ધ્વજાગ્રં વૈ શુશ્રુવુશ્ચ રથસ્વનમ્ । દોધૂયમાનસ્ય ભૃશં ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિસ્વનમ્
તેઓએ અર્જુનનું ધ્વજશિખર જોયું અને રથનો અવાજ તથા ગાંડીવનો તીવ્ર ધ્વનિ સાંભળ્યો.
ત્રિકોશમાત્રં ગત્વા તુ પાણ્ડવઃ શ્વેતવાહનઃ । સંનામુખમભિપ્રેક્ષ્ય પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્
ત્રણ ક્રોશ જેટલું જઈને, શ્વેત ઘોડાવાળો પાંડવ, સામે દુશ્મનનું ગોઠવણ જોઈ, વિરાટ રાજાને કહ્યું.
રાજાનં નાત્ર પશ્યામિ રથાનીકે વ્યવસ્થિતમ્। દક્ષિણં પક્ષમાદાય કુરુવો યાન્ત્યુદઙ્ભુંખાઃ
હું અહીં રથવાળા સેનામાં રાજાને દેખતો નથી; કૌરવો દક્ષિણ પાંખ લઈને ઉત્તર તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
ઉત્સૃજ્યૈતદ્રથાનીકં મહેષ્વાસાભિરક્ષિતમ્। ગવાગ્રમભિતો યાહિ યાવત્પશ્યામિ મે રિપુમ્
આ મહાબળવાન ધનુર્ધારો રથદળને અહીં જ છોડીને, ગાયોના ટોળા તરફથી ચારેય બાજુથી આગળ વધ, જ્યાં સુધી હું મારા શત્રુને જોઈ ન લઉં.
ગવાગ્રમભિતો ગત્વા ગાશ્ચૈવાશુ નિવર્તય । યાવદેતે નિવર્તન્તે કુરવો જવમાસ્થિતાઃ । તાવદેવ પશૂન્સર્વાન્નિવર્તિષ્યે તવાભિભો
તુ તરત જ ગાયોના ટોળા પાસે જઈને ગાયોને પાછી ફેરવી દે; જ્યાં સુધી આ કૌરવો ઝડપથી પાછા ન આવે, તું નિશ્ચિંત રહેજે, હું તારી બધી ગાયો પાછી લાવી દઈશ, હે મહાબળવાન.
ઇત્યુક્ત્વા સમરે પાર્થો વૈરાટિમપરાજિતઃ । સવ્યં પક્ષમનુપ્રાપ્ય જવેનાશ્વાનચોદયત્
આવી રીતે યુદ્ધમાં અપરાજિત પાર્થે કહ્યું અને પછી ડાબી બાજુએ જઈને ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવ્યા.
તતોઽભ્યવાદયત્પાર્થો ભીષ્મં શાન્તનવં કૃપમ્। દ્વાભ્યાંદ્વાભ્યાં તથાઽઽચાર્યં દ્રોણં પ્રથમતઃ ક્રમાત્
પછી પાર્થે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ અને કૃપાચાર્યને વંદન કર્યા; અને પછી ક્રમશઃ પોતાના ગુરુ દ્રોણાચાર્યને પણ બે-બે બાણથી વંદન કર્યા.
દ્રોણં કૃપં ચ ભીષ્મં ચ પૃષત્કૈરભ્યવાદયત્। તતસ્તત્સર્વમાલોક્ય દ્રોણો વચનમબ્રવીત્
પાર્થે દ્રોણ, કૃપ અને ભીષ્મને બાણોથી વંદન કર્યા; આ બધું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ કહ્યું.
મહારથમનુપ્રાપ્તં દૃષ્ટ્વા ગાણ્ડીવધન્વિનમ્ । ન કશ્ચિદ્યોદ્ભિમિચ્છેત ન ચ ગુપ્તં સ્વજીવિતમ્ । અયં વીરશ્ચ શૂરશ્ચ દુર્ધર્ષશ્ચૈવ સંયુગે
ગાંડીવધારી મહારથી અહીં આવી રહ્યો છે, તેને જોઈને કોઈ પણ યુદ્ધ કરવા ઈચ્છશે નહીં અને પોતાનો જીવ બચાવવાનો આશય પણ રાખશે નહીં; કારણ કે આ વીર યુદ્ધમાં અપરાજેય અને અતિ પરાક્રમી છે.
એતદ્ધ્વજાગ્રં પાર્થસ્ય દૂરતઃ પ્રતિદૃશ્યતે। મેઘઃક સવિદ્યુત્સ્તનિતો રોરવીતિ ચ વાનરઃ
પાર્થેના ધ્વજનું શિખર દૂરથી દેખાઈ રહ્યું છે; વાનર ધ્વજ મેઘમાં વીજળી અને ગર્જના સાથે ગર્જના કરે છે.
આસ્થાય ચ રથં યાતિ ગાણ્ડીવં વિક્ષિપન્ધનુઃ
પાર્થે પોતાના રથ પર ચડીને ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચતો આગળ વધી રહ્યો છે.
અશ્વાનાં સ્તનતાં શબ્દો વહતાં પાકશાસનિમ્। રથસ્યામ્બુધરસ્યેવ શ્રૂયતે ભૃશદારુણઃ
ઘોડાઓના દોડવાનો અને ઇન્દ્રાસ્ત્રધારીને લઈ જતો રથનો ગર્જનારો અવાજ, વાદળની ગર્જના જેવો ભયાનક સંભળાય છે.
દારયન્નિવ તેજસ્વી વસુધાં વાસવાત્મજઃ । એષ દૃષ્ટ્વા રથાનીકમસ્માકમરિમર્દનઃ
વાસવપુત્ર તેજસ્વી પૃથ્વીને ચીરી નાખે છે એમ લાગે છે; આ શત્રુહંતક અમારો રથદળ જોઈને આગળ વધી રહ્યો છે.
શ્રીમાન્વદાન્યો ધૃતિમાન્તત્કરોતિ ચ પાણ્ડવઃ ।। ઇમૌ બાણાવનુપ્રાપ્તૌ પાદયોઃ પ્રત્યુપસ્થિતૌ
યશસ્વી, દયાળુ અને ધીર પાંડવ કૃત્ય કરે છે; આ બે બાણ મારા પગ પાસે આવી પહોંચ્યા છે.
રથસ્યાગ્રે નિખાતૌ મે ચિત્રપુઙ્ખાવજિહ્મગૌ ।। ઇમૌ ચાપ્યપરૌ બાણાવભિતઃ કર્ણમૂલયોઃ
મારા રથની આગળ બે સીધી પાંખવાળા, વાંકા ન થનારા બાણ ઘૂસી ગયા છે; અને અહીં મારા કાનની બાજુ બે બીજા બાણ આવીને ઊભા છે.
સંસ્પૃશન્તાવતિક્રાન્તૌ પૃષ્ટ્વેવાનામયં ભૃશમ્ ।। ચિરદૃષ્ટોઽયમસ્માભિર્ધર્મજ્ઞો બાન્ધવપ્રિયઃ
આ બાણ મને સ્પર્શી આગળ વધે છે, જાણે મારી ખૂબ જ ખેરખબર પૂછે છે; અમને આ ધર્મજ્ઞ, સગાંને પ્રિય એવા પાંડવને લાંબા સમયથી જોયો નથી.
અતીવ જ્વલતે લક્ષ્મ્યા પાણ્ડુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।। નિરુષ્ય ચ વને વામં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
પાંડુપુત્ર પરાક્રમી અતિ તેજથી પ્રગટે છે; જંગલમાં દુઃખ સહન કરીને અને અતિ દુષ્કર કાર્ય કરી હવે તેજસ્વી બની ઊભો છે.
અભિવાદયતે પાર્થઃ પૂજયન્મામરિંદમઃ ।। અમર્ષેણ હિ સંપૂર્ણો દુઃખેન પ્રતિબોધિતઃ
પાર્થે મને વંદન કરી સન્માન આપે છે, આ શત્રુવિજયી છે; દુઃખથી જાગૃત અને ક્રોધથી ભરેલો છે.
અદ્યેમાં ભારતીં સેનામેકો નાશયતે ધ્રુવમ્ ।। દ્વ્યધિકં દશમુષ્ય વત્સરાણાં સ્વજનેનાવિદિતસ્ત્રયોદશં ચ
આજે નિશ્ચયે આ એકલા પાંડવ આ સમગ્ર ભારતવંશની સેના નાશ કરી દેશે; કારણ કે તે પોતાના લોકોથી અજાણ, ત્રેળીસ વર્ષ સુધી સહન કરી આવ્યો છે.
જ્વલતે રથમાસ્થિતઃ કિરીટી તમ ઇવ રાત્રિજમભ્યુદસ્ય સૂર્યઃ ।। રથી શરી ચારુમાલી નિષઙ્ગી શઙ્ખી પતાકી કવચી કિરીટી
કિરીટધારી પાર્થે રથ પર બેઠો છે અને રાત્રિના અંધકાર પર સૂર્ય જેમ પ્રકાશે છે તેમ તેજથી ઝળહળી ઊઠે છે; તે રથયોધા, ધનુર્ધર, સુંદર માળાધારી, તલવારધારી, શંખધારી, ધ્વજાવાળા, કવચધારી અને કિરીટધારી છે.
ખઙ્ગી ચ ધન્વી ચ વિરાજતેઽયં શિખીવ યજ્ઞેષુ ઘૃતેન સિક્તઃ
તલવાર અને ધનુષ્ય ધારણ કરનાર આ પાંડવ યજ્ઞમાં ઘૃતથી સ્નાન કરેલા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી દેખાય છે.
તમદૂરમુપાયાન્તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવમર્જુનમ્ । નારયઃ પ્રેક્ષિતું શેકુસ્તપન્તં હિ યથા રવિમ્
પાંડુપુત્ર અર્જુનને દૂરથી આવતો જોઈને, યુદ્ધમાં ઊભેલા વીરોએ એમને જોઈ શક્યા નહીં, જેમ તપતો સૂર્ય સીધો જોઈ શકાય નહીં.
સ તં દૃષ્ટ્વા રથાનીકં પાર્થઃ સારથિમબ્રવીત્ । ઇષુપાતમાત્રે સેનાયાઃ સ્થાપયાશ્વાનરિંદમ। યાવત્સમીક્ષે વ્યૂહેઽસ્મિન્મમ શત્રું સુયોધનમ્
પાર્થએ તે રથોની પંક્તિ જોઈને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'શત્રુઓને હરાવનાર, ઘોડાઓને એવાં અંતરે રોકો કે મારી તીરોની પહોંચે આખી સેના આવે, જેથી હું આ વ્યવસ્થામાં મારા શત્રુ સુયોધનને જોઈ શકું.'