બર્હિબર્હિણરાજાનાં બર્હિણાં બર્હિણામિવ । પતતાં પતતાં ઘોષઃ પતતાં પતતામિવ
મોર અને મોરરાજા જ્યારે જમીન પર પડે છે ત્યારે જે અવાજ થાય છે, એ પડતાં મોરોના ટહુકા જેવો જ લાગે છે.
અદ્ય ત્વહમૃણાન્મોક્ષ્યે યન્મયા તત્પ્રતિશ્રુતમ્ । ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય તત્કાલે નિહત્ય સમરેઽર્જુનમ્
આજે હું ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે જે વચન આપ્યું હતું, એ ઋણ પાંખી નાખીશ, યુદ્ધમાં અર્જુનને મારીને.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં મહેન્દ્રસમવિક્રમમ્। અર્દયિષ્યામ્યહં પાર્થમુલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્
ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તીવ્રતા અને મહા ઇન્દ્ર જેવી શક્તિથી, હું પાર્થેને અગ્નિ જેવા બાણોથી એ રીતે ભસ્મ કરી દઈશ જેમ ઉલ્કા હાથીને ફાડી નાખે.
શરજાલમહાજ્વાલમસિશક્તિગદેન્ધનમ્ । નિર્દહન્તમનીકાનિ શમયિષ્યેઽર્જુનાનલમ્
મારા બાણોની જ્વાળા, જેમાં તલવાર, ભાલા અને ગદા એંધણ બની છે, એથી સૈન્યને દહાળી, હું અર્જુનરૂપ અગ્નિને શાંત કરી દઈશ.
રથાદતિરથં લોકે સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરમ્ । વિવશં પાર્થમાદાસ્યે ગરુત્માનિવ પન્નગમ્
રથ પર બેઠેલા, બધા શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાર્થેને, હું ગરુડ જેવો સાપને પકડી જાય એ રીતે, બેચેન બનાવી પકડી લઈશ.
ક્ષુદ્રકૈર્વિવિધૈર્ભલ્લૈર્નિપતદ્ભિશ્ચ મામકૈઃ । સંમૂઢચેતાઃ કૌન્તેયઃ કર્તવ્યં નાભિપદ્યતામ્
મારા સૈનિકોના અનેક નાના-મોટા બાણોથી કૌંતેયનું મન ગૂંચવાઈ જાય અને એ પોતાનું કામ પૂરું ન કરી શકે.
અદ્ય દુર્યોધનસ્યાહં શોકં હૃદિ ચિરં સ્થિતમ્ । સમૂલમપનેષ્યામિ હરન્પાર્થશિરઃ શરૈઃ
આજે હું દુર્યોધનના હૃદયમાં વર્ષોથી ભરાઈ રહેલો દુઃખ, પાર્થેનું માથું બાણોથી કાપીને, મૂળથી દૂર કરી દઈશ.
અદ્ય મત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટૈર્ભલ્લૈશ્ચ નતપર્વભિઃ। હતાશ્વં વિરથં પાર્થં પૌરુષે પર્યવસ્થિતમ્ । નિશ્વસન્તં યથા નાગમદ્ય પશ્યન્તુ કૌરવાઃ
આજે મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા વાંકાં બાણોથી, કૌરવો પાર્થેને જોઈ શકે, જેના ઘોડા મરી ગયા છે, રથ નથી, પણ હિંમતથી ઉભો છે અને સાપની જેમ ઊંઘી રહ્યો છે.
જામદગ્ન્યાન્મયા લબ્ધં દિવ્યાસ્રમૃષિસત્તમાત્। તદુપાશ્રિત્ય વીર્યં ચ યુધ્યેયમપિ વાસવમ્
જામદગ્ન્ય મહર્ષિ પાસેથી મને જે દિવ્યાસ્ત્ર મળ્યાં છે, એ શક્તિના આધારથી હું ઇન્દ્ર સામે પણ યુદ્ધ કરી શકું.
ધ્વજાગ્રે વાનરસ્તિષ્ઠન્ભલ્લેન નિહતો મયા। અદ્યૈવ પતતાં ભૂમૌ વિનદન્ભૈરવાન્રવાન્
આજે મારા બાણથી ધ્વજ પરનો વાનર ઘાયલ થઈ, ભયાનક ગર્જના કરતાં જમીન પર પડી જશે.
કામં ગચ્છન્તુ કુરવો ગાઃ પ્રગૃહ્ય પરંતપાઃ । રથેષુ વાઽપિ તિષ્ઠન્તો યુદ્ધં પશ્યન્તુ મામકમ્
હે શત્રુઓને હરાવનાર, કુરુઓ ઈચ્છે તો ગાયો લઈ જાય અથવા રથ પર રહીને મારું યુદ્ધ જોઈ શકે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નીતિશાસ્ત્રવિશારદઃ। આચાર્યઃ કુરુવીરાણાં કૃપઃ શારદ્વતોઽબ્રવીત્
આ શબ્દો સાંભળીને, નીતિશાસ્ત્રમાં નિષ્ણાત, કુરુવીરોના આચાર્ય, શારદ્વતપુત્ર કૃપાછાર્યે કહ્યું.
સદૈવ તવ રાધેય યુદ્ધે ક્રૂરતરા મતિઃ। નાર્થાનાં પ્રકૃતિં વેત્સિ નાનુબન્ધમવેક્ષસે
રાધેય, તારી બુદ્ધિ હંમેશા યુદ્ધમાં ક્રૂર રહે છે; તું વસ્તુની સાચી સ્થિતિ સમજતો નથી, કે પરિણામ શું આવશે એ પણ વિચારતો નથી.
નયા હિ બહવઃ સન્તિ શાસ્ત્રાણ્યાશ્રિત્ય ચિન્તિતાઃ । તેષાં યુદ્ધં સુપાપિષ્ઠં વેદયન્તિ પુરાવિદઃ
નયશાસ્ત્ર પર ઘણા treatise લખાયા છે અને જૂના જ્ઞાનીઓ કહે છે કે એ બધામાં યુદ્ધ સૌથી ખરાબ માર્ગ છે.
દેશકાલેન સંયુક્તં યુદ્ધં વિજયદં ભવેત્। હીનકાલં તદેવેહ અનર્થાયોપકલ્પતે
યોગ્ય સ્થળે અને યોગ્ય સમયે થયેલું યુદ્ધ વિજય આપે છે; પણ ખોટા સમયે કરેલું યુદ્ધ હંમેશા નુકસાન જ લાવે છે.
દેશે કાલે ચ વિક્રાન્તં કલ્યાણાય વિધીયતે। આનુકૂલ્યેન કાર્યાણામુત્તરં તુ વિધીયતે
યોગ્ય સ્થળે અને સમયે કરેલું સાહસ સુખદાયી થાય છે; પણ કામ ત્યારે જ આગળ વધારવું જોઈએ જ્યારે પરિસ્થિતિ અનુકૂળ હોય.
ભારં હિ રથકારસ્ય ન વ્યવસ્યન્તિ પણ્ડિતાઃ। પરિચિન્ત્ય તુ પાર્થેન સંનિપાતો ન નઃ ક્ષમઃ
વિદ્વાનો ક્યારેય રથચાલકનું કામ રથ બનાવનારને સોંપતા નથી; પાર્થ, વિચાર કરીને કહું છું કે આપણાં માટે સંઘર્ષ યોગ્ય નથી.
એકો હિ શત્રૂન્સમરે સમર્થઃ પ્રતિબાધિતુમ્ । એકઃ કુરૂનભ્યરક્ષદેકશ્ચાગ્નિમતર્પયત્
એકલો જ યુદ્ધમાં દુશ્મનોને પરાસ્ત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે; એકલો જ તેણે કૌરવોની રક્ષા કરી અને એકલો જ અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો હતો.
એકશ્ચ પઞ્ચ વર્ષાણિ બ્રહ્મચર્યમધારયત્ । એકઃ સુભદ્રામારોપ્ય દ્વૈરથે કૃષ્ણમાહ્વયમ્
એકલો જ તેણે પાંચ વર્ષ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કર્યું; એકલો જ સુભદ્રાને રથ પર બેસાડી કૃષ્ણને દ્વંદ્વયુદ્ધ માટે પડકાર્યો હતો.
સૈન્ધવં વનવાસે તુ જિત્વા કૃષ્ણામથાનયત્ । એકશ્ચ પઞ્ચ વર્ષાણિ શક્રાદસ્રાણ્યશિક્ષત
વનવાસ દરમિયાન એકલો જ તેણે સૈંધવને હરાવ્યો અને કૃષ્ણાને લાવ્યો; એકલો જ તેણે પાંચ વર્ષ ઈન્દ્ર પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યા શીખી.
એકઃ સપત્નાઞ્જિત્વા તુ કુરૂણામકરોદ્યશઃ । એકો ગન્ધર્વરાજાનં ચિત્રસેનમરિન્દમઃ । વિજિગ્યે તરસા સઙ્ખ્યે સેનાં ચાસ્ય સુદુર્જયામ્
એકલો જ તેણે શત્રુઓને હરાવી કૌરવોનું નામ ઉજ્જવળ કર્યું; એકલો જ દુશ્મનોને દમન કરનાર એણે ગંધર્વરાજ ચિત્રસેન અને તેની દુર્જય સેના પર વિજય મેળવ્યો.
પાઞ્ચાલી શ્રીમતી પ્રાપ્તા ક્ષત્રં જિત્વા સ્વયંવરે । આદાય ગતવાન્પાર્થો ભવાન્ક્વનુ ગતસ્તદા
પાંચાલ દેશની મહાન દ્રૌપદી સ્વયંવરમાં ક્ષત્રિયો પર વિજય મેળવી પાર્થ દ્વારા જીતાઈ; તેને લઈને પાર્થો ચાલ્યો ગયો—ત્યારે તમે ક્યાં હતા?
તથા નિવાતકવચાઃ કાલકેયાશ્ચ દાનવાઃ । દૈવતૈરપ્યવધ્યાસ્તે એકેન યુધિ પાતિતાઃ
તે જ રીતે, દેવતાઓને પણ અપરાજેય એવા નિવાતકવચ અને કાલકેય દાનવોને એકલાએ જ યુદ્ધમાં પરાજય આપ્યો.
એકેન હિ ત્વયા કર્ણ કિં નામેહ કૃતં પુરા। એકૈકેન યથા તેષાં ભૂમિપાલા વશે કૃતાઃ
કર્ણ, તું એકલો રહીને ભૂતકાળમાં કયું એવું કાર્ય કર્યું છે, જેમ કે એ દરેક રાજાઓએ એકલાએ જ તેના વશમાં કરી લીધા હતા?
ઇન્દ્રોપિ હિ ન પાર્થેન સંયુગે યોદ્ધુમર્હતિ । યસ્તેનાશંસતે યોદ્ધું કર્તવ્યં તસ્ય ભેષજમ્
અગ્નિદેવ પણ પાર્થ સાથે યુદ્ધ કરવા યોગ્ય નથી; જે કોઈ તેને યુદ્ધ માટે લલકારે, તેને પહેલાં કોઈ ઉપાય શોધવો જોઈએ.
આશીવિષસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય પાણિમુદ્યમ્ય દક્ષિણમ્। અવમુચ્ય પ્રદેશિન્યા દંષ્ટ્રામાદાતુમિચ્છસિ
તને એવું લાગે છે કે તું ગુસ્સે ભરેલા ઝેરી સાપે મોઢું ખોલ્યા પછી, જમણી હાથ ઊંચી કરીને તેની દાંત પકડી શકીશ.
અથવા કુઞ્જરં મત્તમેકમેકચરં વને। નિરઙ્કુશં સમારુહ્ય નગરં યાતુમિચ્છસિ
અથવા તને એવું લાગે છે કે તું જંગલમાં એકલો ફરતો, બિનઅંકુશ પાગલ હાથી ચડીને સીધો શહેરમાં જઈ શકીશ.
સમિદ્ધં પાવકં ચાપિ ઘૃતમેદોવસાહુતમ્। ઘૃતાક્તશ્ચીરવાસાસ્ત્વં મધ્યેનોત્સર્તુમિચ્છસિ
અથવા ઘી, મજ્જા અને ચરબીથી પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં, ઘીમાં ભીંજાયેલા કપડા પહેરીને, તું સીધો એ અગ્નિની વચ્ચેથી કૂદી શકીશ એવું માને છે.
આત્માનં યઃ સમાબધ્ય કણ્ઠે બદ્ધ્વા તથા શિલામ્ । સમુદ્રં પ્રતરેદ્દોર્ભ્યાં તત્ર કિં કર્ણ પૌરુષમ્
જો કોઈ પોતાના ગળે પથ્થર બાંધી, હાથથી તરવાનો પ્રયાસ કરીને સમુદ્ર પાર કરવા જાય—તો, કર્ણ, એમાં શૂરવીરતા શું છે?
અકૃતાસ્ત્રઃ કૃતાસ્ત્રં વૈ બલવન્તં સુદુર્બલઃ। તાદૃશં કર્ણ યઃ પાર્થં યોદ્ધુમિચ્છેત્સ દુર્મતિઃ
કર્ણ, જે શસ્ત્રવિદ્યા વિના, શક્તિશાળી અને કુશળ પાર્થ સાથે યુદ્ધ કરવા ઈચ્છે, એ ખરેખર મૂર્ખ છે.