પરેષાં વિવરજ્ઞાને મનુષ્યાચરિતેષુ ચ। અન્નસંસ્કારદોષેષુ પણ્ડિતાસ્તત્ર શોભનાઃ
જેઓ બીજાના દોષ, માણસોના વર્તન અને અન્ન બનાવવામાં ખામીઓ શોધવામાં નિપુણ છે, એવા વિદ્વાનો એ બાબતમાં બહુ માન પામે છે.
પણ્ડિતાન્પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પરેષાં ગુણવાદિનઃ । વિધીયતાં તથા નીતિર્યથા વધ્યેત વૈ પરઃ
બીજાના ગુણ ગાવનારા વિદ્વાનોને પાછળ રાખો અને એવી યોજના બનાવો કે દુશ્મન ખરેખર નાશ પામે.
ગાવશ્ચૈતાઃ પ્રતિષ્ઠન્તાં સેનાં વ્યૂહન્તુ માચિરમ્। આરક્ષાશ્ચ વિધીયન્તાં યત્ર યોત્સ્યામહે પરૈઃ
આ ગાયોને અહીં રાખો અને સેનાને તરત જ ગોઠવો; જ્યાં દુશ્મન સામે યુદ્ધ કરવાનું છે, ત્યાં રક્ષકોની વ્યવસ્થા કરો.
સર્વાનાયુષ્મતો ભીતાન્સંત્રસ્તાનિવ લક્ષયે। અયુદ્ધમનસશ્ચૈવ સર્વાંશ્ચૈવાનવસ્થિતાન્
હું જોઈ રહ્યો છું કે તમારા બધા માણસો ડરેલા છે, કાંપે છે, યુદ્ધ કરવા મનમાં નથી અને બધા અસ્થીર થઈ ગયા છે.
યદ્યેષ જામદગ્ન્યો વા યદિ વેન્દ્રઃ પુરંદરઃ । વાસુદેવેન સહિતો યદિ બીભત્સુરાગતઃ। અહમેનં નિરોત્સ્યામિ વેલેવ વરુણાલયમ્
આ જો જામદગ્ન્યનો પુત્ર હોય, કે ઇન્દ્ર હોય, કે વાસુદેવ સાથે બીભત્સુ આવ્યો હોય, તો પણ હું એને રોકીશ, જેમ દરિયો કિનારે અટકી જાય છે.
રુક્મપુઙ્ખાઃ પ્રસન્નાગ્રા મુક્તા હસ્તવતા મયા। છાદયન્તુ શારઃ સૂર્યં પાર્થસ્યાયુર્નિરોધકાઃ
મારા હાથેથી છૂટેલા સુવર્ણપાંખવાળા તીરો સૂર્યને ઢાંકી દે અને પાર્થનું આયુષ્ય કાપી નાખે.
મમ ચાપપ્રમુક્તાનાં શરાણાં નતપર્વણામ્ । નિવૃત્તિર્ગચ્છતાં નાસ્તિ સર્પાણાં શ્વસતામિવ
મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા વાંકા સાંધાવાળા તીરો પાછા ફરતા નથી, જેમ ફુફકારતા સાપ પાછા નથી આવતાં.
શરાણાં પુઙ્ખસક્તાનાં મૌર્વ્યાઽભિહતયોર્ભૃશમ્ । શ્રૂયતે તલયોઃ શબ્દો ભેર્યોરાહતયોરિવ
પાંખ સાથે મજબૂત રીતે બંધાયેલા અને ધનુષ્યની ડોરીથી જોરથી મારવામાં આવેલા તીરોનો અવાજ ઢોલ વાગે એવો સંભળાય છે.
એકૈકં ચતુરઃ પઞ્ચ ક્વચિત્પષ્ટિં ક્વચિચ્છતમ્। હતાન્પશ્યત માત્સ્યાનામિષુભિર્નિહતાન્રથાન્
જુઓ, મારા તીરો વડે હું એક સાથે ચાર, પાંચ, પચાસ કે સો માટ્સ્યોને અને તેમના રથોને પણ પાડી નાખું છું.
મદ્બાહુમુક્તૈરિષુભિસ્તૈલધૌતૈઃ પતત્રિભિઃ । ખદ્યોતૈરિવ સંપૃક્તમન્તરિક્ષં વિરાજતામ્
મારા હાથેથી છૂટેલા, તેલથી ધોઈને ચમકતા પાંખવાળા તીરો આકાશમાં ઝગમગ કરે, જાણે જ્યોત્સ્ના ફેલાઈ હોય.
ધ્વજાગ્રાદ્વાનરસ્તસ્ય ભલ્લેનાભિહતો મયા। અદ્યૈવ પતતાં ભૂમૌ વિનદન્ભૈરવાન્રવાન્
આજે હું મારા તીરે તેના ધ્વજ પરના વાનરને વાગી પાડીશ, જે ભયાનક અવાજે ધરતી પર પડી જશે.
શત્રોર્મયાભિપન્નાનાં ભૂતાનાં ધ્વજવાસિનામ્ । દિશઃ પ્રતિષ્ઠમાનાનામસ્તુ શબ્દો દિવં ગતઃ
જ્યારે હું દુશ્મન ધ્વજ પર બેઠેલા લોકો પર આક્રમણ કરીશ અને તેઓ દિશા દિશામાં ભાગશે, ત્યારે એ અવાજ આકાશ સુધી પહોંચે.
ક્રુદ્ધેનાસ્ત્રં મયા મુક્તં નિર્દહેત્પૃથિવીમિમામ્ । સ્થિતં સંગ્રામશિરસિ પાર્થમેકાકિનં કિમુ
જો હું ગુસ્સામાં અસ્ત્ર છોડું, તો આ ધરતી પણ સળી જતી રહે; તો પછી યુદ્ધના મેદાનમાં એકલો ઊભેલો પાર્થ શું છે?
સમાહિતશ્ચ બીભત્સુર્વર્ષાણ્યષ્ટૌ ચ પઞ્ચ ચ । જાતસ્નેહશ્ચ યુદ્ધસ્ય મયિ સંદર્શયિષ્યતિ
બીભત્સુ ત્રેળીસ વર્ષથી એકાગ્ર અને સ્થિર રહ્યો છે, યુદ્ધમાં એને લગાવ થયો છે અને એ આજે મને બતાવશે.
પાત્રીભૂતસ્તુ કૌન્તેયો બ્રાહ્મણો ગુણવાનિવ । શરમાલાં સ ગૃહ્ણાતુ મત્પ્રસૃષ્ટાં સ્વધામિવ
કુંતીપુત્ર યોગ્ય પાત્ર છે, જેમ ગુણવાન બ્રાહ્મણ હોય, એ મારા છોડેલા તીરોની માળા પોતાનું ફળ સમજી સ્વીકારી લે.
એષ ચાપિ મહેષ્વાસસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ । અહં ચાપિ નરશ્રેષ્ઠાદર્જુનાન્નાવમઃ ક્વચિત્
આ મહાન ધનુર્ધર ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને હું પણ મનુષ્યોમાં અર્જુનથી ક્યારેય ઓછો નથી.
મમ હસ્તપ્રમુક્તાનાં શરાણાં નતપર્વણામ્। નિવૃત્તિર્ગચ્છતાં નાસ્તિ વૈશ્વાનરશિખાર્ચિષામ્
મારા હાથેથી છૂટેલા વાંકા સાંધાવાળા તીરો પાછા ફરતા નથી, જેમ અગ્નિના જ્વાળાના શिखા પાછી ફરે નહીં.
ઇતશ્ચેતશ્ચ મુક્તાનાં શરાણાં નતપર્વણામ્ । તુગુલઃ શ્રૂયતાં નાદઃ ષટ્પદાં ગાયતામિવ
અહીંથી અને ત્યાંથી છૂટતા વાંકા સાંધાવાળા તીરોનો અવાજ સાંભળો, જાણે મધમાખીઓ ગાઈ રહી હોય.
અન્તરા સંપતદ્ભિસ્તુ ગૃધ્રપત્રૈઃ શિલાશિતૈઃ । શલભાનામિવાકાશે છાયા સંપ્રતિ દૃશ્યતામ્
આકાશમાં ઉડતા ગૃધ્રોના પાંખો વચ્ચે, જે પથ્થર જેટલા તીખા છે, એ છાંયાં આજે એ રીતે દેખાય છે જેમ કે ટોળાંમાં ઉડતાં તીડો હોય.
અદ્ય મત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટાઃ શિતાઃ પાર્થસ્ય મર્મગાઃ। શરીરમુપસર્પન્તુ વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ
આજે મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીખા બાણો, પાર્થેના શરીરમાં એ રીતે ઘૂસી જાય કે જાણે સાપ વાંદળીમાં પ્રવેશતા હોય.
બર્હિબર્હિણરાજાનાં બર્હિણાં બર્હિણામિવ । પતતાં પતતાં ઘોષઃ પતતાં પતતામિવ
મોર અને મોરરાજા જ્યારે જમીન પર પડે છે ત્યારે જે અવાજ થાય છે, એ પડતાં મોરોના ટહુકા જેવો જ લાગે છે.
અદ્ય ત્વહમૃણાન્મોક્ષ્યે યન્મયા તત્પ્રતિશ્રુતમ્ । ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય તત્કાલે નિહત્ય સમરેઽર્જુનમ્
આજે હું ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે જે વચન આપ્યું હતું, એ ઋણ પાંખી નાખીશ, યુદ્ધમાં અર્જુનને મારીને.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં મહેન્દ્રસમવિક્રમમ્। અર્દયિષ્યામ્યહં પાર્થમુલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્
ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તીવ્રતા અને મહા ઇન્દ્ર જેવી શક્તિથી, હું પાર્થેને અગ્નિ જેવા બાણોથી એ રીતે ભસ્મ કરી દઈશ જેમ ઉલ્કા હાથીને ફાડી નાખે.
શરજાલમહાજ્વાલમસિશક્તિગદેન્ધનમ્ । નિર્દહન્તમનીકાનિ શમયિષ્યેઽર્જુનાનલમ્
મારા બાણોની જ્વાળા, જેમાં તલવાર, ભાલા અને ગદા એંધણ બની છે, એથી સૈન્યને દહાળી, હું અર્જુનરૂપ અગ્નિને શાંત કરી દઈશ.
રથાદતિરથં લોકે સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરમ્ । વિવશં પાર્થમાદાસ્યે ગરુત્માનિવ પન્નગમ્
રથ પર બેઠેલા, બધા શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાર્થેને, હું ગરુડ જેવો સાપને પકડી જાય એ રીતે, બેચેન બનાવી પકડી લઈશ.
ક્ષુદ્રકૈર્વિવિધૈર્ભલ્લૈર્નિપતદ્ભિશ્ચ મામકૈઃ । સંમૂઢચેતાઃ કૌન્તેયઃ કર્તવ્યં નાભિપદ્યતામ્
મારા સૈનિકોના અનેક નાના-મોટા બાણોથી કૌંતેયનું મન ગૂંચવાઈ જાય અને એ પોતાનું કામ પૂરું ન કરી શકે.
અદ્ય દુર્યોધનસ્યાહં શોકં હૃદિ ચિરં સ્થિતમ્ । સમૂલમપનેષ્યામિ હરન્પાર્થશિરઃ શરૈઃ
આજે હું દુર્યોધનના હૃદયમાં વર્ષોથી ભરાઈ રહેલો દુઃખ, પાર્થેનું માથું બાણોથી કાપીને, મૂળથી દૂર કરી દઈશ.
અદ્ય મત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટૈર્ભલ્લૈશ્ચ નતપર્વભિઃ। હતાશ્વં વિરથં પાર્થં પૌરુષે પર્યવસ્થિતમ્ । નિશ્વસન્તં યથા નાગમદ્ય પશ્યન્તુ કૌરવાઃ
આજે મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા વાંકાં બાણોથી, કૌરવો પાર્થેને જોઈ શકે, જેના ઘોડા મરી ગયા છે, રથ નથી, પણ હિંમતથી ઉભો છે અને સાપની જેમ ઊંઘી રહ્યો છે.
જામદગ્ન્યાન્મયા લબ્ધં દિવ્યાસ્રમૃષિસત્તમાત્। તદુપાશ્રિત્ય વીર્યં ચ યુધ્યેયમપિ વાસવમ્
જામદગ્ન્ય મહર્ષિ પાસેથી મને જે દિવ્યાસ્ત્ર મળ્યાં છે, એ શક્તિના આધારથી હું ઇન્દ્ર સામે પણ યુદ્ધ કરી શકું.
ધ્વજાગ્રે વાનરસ્તિષ્ઠન્ભલ્લેન નિહતો મયા। અદ્યૈવ પતતાં ભૂમૌ વિનદન્ભૈરવાન્રવાન્
આજે મારા બાણથી ધ્વજ પરનો વાનર ઘાયલ થઈ, ભયાનક ગર્જના કરતાં જમીન પર પડી જશે.