અર્જુને ચાપિ સંપ્રીતિમધિકામુપલક્ષયે । તથા દૃષ્ટ્વા હિ બીભત્સુમુપાયાન્તં પ્રશંસતિ । યથા સેના ન ભજ્યેત તથા નીતિર્વિધીયતામ્
મને અર્જુનના મનમાં પણ વિશેષ આનંદ દેખાય છે; ભીમસેનને આવતો જોઈને એ તેની પ્રશંસા કરે છે. એવી રીતે યોજના ગોઠવો કે આપણા સૈન્યમાં ભંગ ન પડે.
અદેશિકા હ્યરણ્યેઽસ્મિન્કૃચ્છ્રે શત્રુવશં ગતા। યથા ન વિભ્રમેત્સેના તથા નીતિર્વિધીયતામ્
આ અનામ માર્ગવાળા જંગલમાં, આપણે દુઃખમાં દુશ્મનના હાથમાં પડી ગયા છીએ; એવી રીતે યોજના ગોઠવો કે આપણા સૈન્યમાં ગડબડ ન થાય.
અશ્વાનાં હેષિતં શ્રુત્વા કા પ્રશંસા ભવેત્પરે । સ્થાને વાઽપિ વ્રજન્તો વા સદા હેષન્તિ વાજિનઃ
ઘોડાઓના હિંચકારનો બીજા લોકો સાંભળે છે, તો એમાં શું પ્રશંસા છે? ઊભા હોય કે ચાલતા હોય, ઘોડાઓ તો હંમેશા હિંચકારે છે.
સદા ચ વાયવો વાન્તિ નિત્યં વર્ષતિ વાસવઃ । સ્તનયિત્નોશ્ચ નિર્ઘોષઃ શ્રૂયતે બહુશસ્તથા
પવન તો હંમેશા ફૂંકાય છે, ઇન્દ્ર હંમેશા વરસાદ વરસાવે છે; વીજળીના ગર્જના પણ વારંવાર સાંભળાય છે.
ભીષયન્પાણ્ડવેયેભ્યો ભવાન્સર્વાનિમાઞ્જનાન્। પ્રમુખે સર્વસૈન્યાનામબદ્ધં બહુ ભાષતે
પાંડુપુત્રોને ડરાવતાં, તમે બધા લોકો અને આખા સૈન્યની સામે ખુલ્લેઆમ ઘણું બોલો છો.
યથૈવાશ્વાન્માર્ગમાણાસ્તાનેવાભિપરીપ્સવઃ । હેષિતાનીવ શૃણ્વન્તિ તદિદં ભવતસ્તથા
જે રીતે ઘોડા શોધતા લોકો હિંચકાર સાંભળવા ઉત્સુક હોય છે, એ જ રીતે આ લોકો પણ તમારી વાતો સાંભળે છે.
કિમત્ર કાર્યં પાર્થસ્ય કથં વા સ પ્રશસ્યતે। અન્યત્ર કામાદ્દ્વેષાદ્વા રોષાદ્વાઽસ્માસુ કેવલમ્
પાર્થ વિશે શું કરવું, કે એને કેવી રીતે વખાવવું? માત્ર ઇચ્છા, દ્વેષ કે રોષથી જ આપણા પર એવુ થાય છે.
આચાર્યા વૈ કારુણિકાઃ પ્રાજ્ઞાશ્ચાપાયદર્શિનઃ । નૈતે મહાહવે ઘોરે સંપ્રષ્ટવ્યાઃ કથંચન
આચાર્યઓ દયાળુ, બુદ્ધિશાળી અને સંકટને ઓળખનારા છે; આ ભયાનક મહાયુદ્ધમાં એમને કશી રીતે પણ પ્રશ્ન ન પૂછવો જોઈએ.
પ્રાસાદેષુ વિચિત્રેષુ ગોષ્ઠીપાનાશનેષુ ચ। કથા વિચિત્રાઃ કુર્વાણાઃ પણ્ડિતાસ્તત્ર સોભનઃ
અલંકૃત મહેલો, સભાઓ અને ભોજનમાં, પંડિતો અનેક રસપ્રદ વાતો કરે છે અને ત્યાં તેઓ ચમકે છે.
બહૂન્યાશ્ચર્યરૂપાણિ કુર્વતે જનસંસદિ । ઇષ્વસ્ત્રે ચાપસંધાને પણ્ડિતાસ્તત્ર શોભનાઃ
લોકોની વચ્ચે તેઓ અનેક અદ્ભુત કાર્યો કરે છે; ધનુષ્ય ચલાવવું અને શસ્ત્રો વાપરવામાં પંડિતો ત્યાં પણ તેજસ્વી છે.
પરેષાં વિવરજ્ઞાને મનુષ્યાચરિતેષુ ચ। અન્નસંસ્કારદોષેષુ પણ્ડિતાસ્તત્ર શોભનાઃ
જેઓ બીજાના દોષ, માણસોના વર્તન અને અન્ન બનાવવામાં ખામીઓ શોધવામાં નિપુણ છે, એવા વિદ્વાનો એ બાબતમાં બહુ માન પામે છે.
પણ્ડિતાન્પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પરેષાં ગુણવાદિનઃ । વિધીયતાં તથા નીતિર્યથા વધ્યેત વૈ પરઃ
બીજાના ગુણ ગાવનારા વિદ્વાનોને પાછળ રાખો અને એવી યોજના બનાવો કે દુશ્મન ખરેખર નાશ પામે.
ગાવશ્ચૈતાઃ પ્રતિષ્ઠન્તાં સેનાં વ્યૂહન્તુ માચિરમ્। આરક્ષાશ્ચ વિધીયન્તાં યત્ર યોત્સ્યામહે પરૈઃ
આ ગાયોને અહીં રાખો અને સેનાને તરત જ ગોઠવો; જ્યાં દુશ્મન સામે યુદ્ધ કરવાનું છે, ત્યાં રક્ષકોની વ્યવસ્થા કરો.
સર્વાનાયુષ્મતો ભીતાન્સંત્રસ્તાનિવ લક્ષયે। અયુદ્ધમનસશ્ચૈવ સર્વાંશ્ચૈવાનવસ્થિતાન્
હું જોઈ રહ્યો છું કે તમારા બધા માણસો ડરેલા છે, કાંપે છે, યુદ્ધ કરવા મનમાં નથી અને બધા અસ્થીર થઈ ગયા છે.
યદ્યેષ જામદગ્ન્યો વા યદિ વેન્દ્રઃ પુરંદરઃ । વાસુદેવેન સહિતો યદિ બીભત્સુરાગતઃ। અહમેનં નિરોત્સ્યામિ વેલેવ વરુણાલયમ્
આ જો જામદગ્ન્યનો પુત્ર હોય, કે ઇન્દ્ર હોય, કે વાસુદેવ સાથે બીભત્સુ આવ્યો હોય, તો પણ હું એને રોકીશ, જેમ દરિયો કિનારે અટકી જાય છે.
રુક્મપુઙ્ખાઃ પ્રસન્નાગ્રા મુક્તા હસ્તવતા મયા। છાદયન્તુ શારઃ સૂર્યં પાર્થસ્યાયુર્નિરોધકાઃ
મારા હાથેથી છૂટેલા સુવર્ણપાંખવાળા તીરો સૂર્યને ઢાંકી દે અને પાર્થનું આયુષ્ય કાપી નાખે.
મમ ચાપપ્રમુક્તાનાં શરાણાં નતપર્વણામ્ । નિવૃત્તિર્ગચ્છતાં નાસ્તિ સર્પાણાં શ્વસતામિવ
મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા વાંકા સાંધાવાળા તીરો પાછા ફરતા નથી, જેમ ફુફકારતા સાપ પાછા નથી આવતાં.
શરાણાં પુઙ્ખસક્તાનાં મૌર્વ્યાઽભિહતયોર્ભૃશમ્ । શ્રૂયતે તલયોઃ શબ્દો ભેર્યોરાહતયોરિવ
પાંખ સાથે મજબૂત રીતે બંધાયેલા અને ધનુષ્યની ડોરીથી જોરથી મારવામાં આવેલા તીરોનો અવાજ ઢોલ વાગે એવો સંભળાય છે.
એકૈકં ચતુરઃ પઞ્ચ ક્વચિત્પષ્ટિં ક્વચિચ્છતમ્। હતાન્પશ્યત માત્સ્યાનામિષુભિર્નિહતાન્રથાન્
જુઓ, મારા તીરો વડે હું એક સાથે ચાર, પાંચ, પચાસ કે સો માટ્સ્યોને અને તેમના રથોને પણ પાડી નાખું છું.
મદ્બાહુમુક્તૈરિષુભિસ્તૈલધૌતૈઃ પતત્રિભિઃ । ખદ્યોતૈરિવ સંપૃક્તમન્તરિક્ષં વિરાજતામ્
મારા હાથેથી છૂટેલા, તેલથી ધોઈને ચમકતા પાંખવાળા તીરો આકાશમાં ઝગમગ કરે, જાણે જ્યોત્સ્ના ફેલાઈ હોય.
ધ્વજાગ્રાદ્વાનરસ્તસ્ય ભલ્લેનાભિહતો મયા। અદ્યૈવ પતતાં ભૂમૌ વિનદન્ભૈરવાન્રવાન્
આજે હું મારા તીરે તેના ધ્વજ પરના વાનરને વાગી પાડીશ, જે ભયાનક અવાજે ધરતી પર પડી જશે.
શત્રોર્મયાભિપન્નાનાં ભૂતાનાં ધ્વજવાસિનામ્ । દિશઃ પ્રતિષ્ઠમાનાનામસ્તુ શબ્દો દિવં ગતઃ
જ્યારે હું દુશ્મન ધ્વજ પર બેઠેલા લોકો પર આક્રમણ કરીશ અને તેઓ દિશા દિશામાં ભાગશે, ત્યારે એ અવાજ આકાશ સુધી પહોંચે.
ક્રુદ્ધેનાસ્ત્રં મયા મુક્તં નિર્દહેત્પૃથિવીમિમામ્ । સ્થિતં સંગ્રામશિરસિ પાર્થમેકાકિનં કિમુ
જો હું ગુસ્સામાં અસ્ત્ર છોડું, તો આ ધરતી પણ સળી જતી રહે; તો પછી યુદ્ધના મેદાનમાં એકલો ઊભેલો પાર્થ શું છે?
સમાહિતશ્ચ બીભત્સુર્વર્ષાણ્યષ્ટૌ ચ પઞ્ચ ચ । જાતસ્નેહશ્ચ યુદ્ધસ્ય મયિ સંદર્શયિષ્યતિ
બીભત્સુ ત્રેળીસ વર્ષથી એકાગ્ર અને સ્થિર રહ્યો છે, યુદ્ધમાં એને લગાવ થયો છે અને એ આજે મને બતાવશે.
પાત્રીભૂતસ્તુ કૌન્તેયો બ્રાહ્મણો ગુણવાનિવ । શરમાલાં સ ગૃહ્ણાતુ મત્પ્રસૃષ્ટાં સ્વધામિવ
કુંતીપુત્ર યોગ્ય પાત્ર છે, જેમ ગુણવાન બ્રાહ્મણ હોય, એ મારા છોડેલા તીરોની માળા પોતાનું ફળ સમજી સ્વીકારી લે.
એષ ચાપિ મહેષ્વાસસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ । અહં ચાપિ નરશ્રેષ્ઠાદર્જુનાન્નાવમઃ ક્વચિત્
આ મહાન ધનુર્ધર ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને હું પણ મનુષ્યોમાં અર્જુનથી ક્યારેય ઓછો નથી.
મમ હસ્તપ્રમુક્તાનાં શરાણાં નતપર્વણામ્। નિવૃત્તિર્ગચ્છતાં નાસ્તિ વૈશ્વાનરશિખાર્ચિષામ્
મારા હાથેથી છૂટેલા વાંકા સાંધાવાળા તીરો પાછા ફરતા નથી, જેમ અગ્નિના જ્વાળાના શिखા પાછી ફરે નહીં.
ઇતશ્ચેતશ્ચ મુક્તાનાં શરાણાં નતપર્વણામ્ । તુગુલઃ શ્રૂયતાં નાદઃ ષટ્પદાં ગાયતામિવ
અહીંથી અને ત્યાંથી છૂટતા વાંકા સાંધાવાળા તીરોનો અવાજ સાંભળો, જાણે મધમાખીઓ ગાઈ રહી હોય.
અન્તરા સંપતદ્ભિસ્તુ ગૃધ્રપત્રૈઃ શિલાશિતૈઃ । શલભાનામિવાકાશે છાયા સંપ્રતિ દૃશ્યતામ્
આકાશમાં ઉડતા ગૃધ્રોના પાંખો વચ્ચે, જે પથ્થર જેટલા તીખા છે, એ છાંયાં આજે એ રીતે દેખાય છે જેમ કે ટોળાંમાં ઉડતાં તીડો હોય.
અદ્ય મત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટાઃ શિતાઃ પાર્થસ્ય મર્મગાઃ। શરીરમુપસર્પન્તુ વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ
આજે મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીખા બાણો, પાર્થેના શરીરમાં એ રીતે ઘૂસી જાય કે જાણે સાપ વાંદળીમાં પ્રવેશતા હોય.