ઉપજીવ્ય ગુરું દ્રોણં શુક્રં વૈશ્રવણં યમમ્। વરુણં પાવકં ચૈવ કૃપં કૃષ્ણં ચ માધવમ્ । પિનાકપાણિનં ચૈવ કથમેતાન્ન યોધયે
ગુરુ દ્રોણ, શુક્ર, કુબેર, યમ, વરુણ, અગ્નિ, કૃપ, કૃષ્ણ અને મહાદેવ પાસેથી શીખ્યા પછી, હું કેમ યુદ્ધ ન કરું?
રથં વાહય મે શીઘ્રં વ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ
મારો રથ ઝડપથી હાંકો, તારા મનનો ભય દૂર થવો જોઈએ.
ઉત્તરં સાંરથિં કૃત્વા શમીં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્। આયુધં સર્વમાદાય તતઃ પ્રાયાદ્ધનઞ્જયઃ
ઉત્તરને રથચાલક બનાવી, શમી વૃક્ષની પરિક્રમા કરીને, ધનંજયે બધા શસ્ત્રો લીધા અને આગળ વધ્યો.
ધ્વજં ચ સિંહં માત્સ્યસ્ય ભ્રાતૄણામાયુધાનિ ચ। પ્રણિધાય શમીમધ્યે પ્રયાતુમુપચક્રમે
માત્સ્ય ધ્વજ上的 સિંહનું ચિહ્ન અને ભાઈઓના શસ્ત્રો શમી વૃક્ષની વચ્ચે રાખી, પછી અર્જુન આગળ જવા તૈયાર થયો.
તતઃ કાઞ્ચનલાઙ્ગૂલં ધ્વજં વાનરલક્ષણમ્ । દિવ્યં માયામયં યુક્તં વિહિતં વિશ્વકર્મણા । મનસા ચિન્તયામાસ પ્રસાદં પાવકસ્ય ચ
પછી તેણે મનમાં સુવર્ણપૂંછવાળું વાનરચિહ્ન ધરાવતું, વિશ્વકર્માએ બનાવેલું અને અગ્નિદેવની કૃપાથી પ્રાપ્ત થયેલું અદ્ભુત ધ્વજ સ્મરણ કર્યું.
સ ચ તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા ધ્વજે ભૂતાન્યયોજયત્। રથે વાનરમુચ્છ્રિત્ય ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ
અગ્નિદેવે અર્જુનના મનની વાત જાણી, ધ્વજમાં દેવતાઓને સ્થાન આપ્યું; અર્જુને રથ પર વાનરધ્વજ ઊંચો કર્યો અને ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
સપતાકં વિચિત્રાઙ્ગં સોપાસઙ્ગં મહાબલમ્। ખાત્પપાત રથે તૂર્ણં દિવ્યરૂપં મનોરમમ્
એ અદ્ભુત, રંગબેરંગી અને શોભાયમાન ધ્વજ, ધ્વજદંડ અને અલંકારોથી યુક્ત, તરત જ રથ પર અવતરીને દિવ્ય અને મોહક લાગતો હતો.
રથમાસ્થાય બીભત્સુઃ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ। બદ્ધાસિઃ સતલત્રાણઃ પ્રગૃહીતશરાસનઃ । તતઃ પ્રાયાદુદીચીં સ કપિપ્રવરકેતનઃ
કુંતીપુત્ર અર્જુન, સફેદ ઘોડાઓવાળા રથમાં ચઢી, તલવાર બાંધેલી, કવચ પહેરેલું અને ધનુષ્ય હાથમાં લઈને, વાનરધ્વજ સાથે ઉત્તર દિશામાં નીકળી પડ્યો.
સૈન્યાભ્યાશં સ સંપ્રાપ્ય ગૃહીત્વા શઙ્ખમુત્તમમ્ । સ્વનવન્તં મહાશબ્દં દેવદત્તં ધનઞ્જયઃ । શશાઙ્કરૂપં બીભત્સુઃ પ્રાધ્માપયદરિંદમઃ
ધનંજયે જયારે સેના પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે તેણે પોતાનું ઉત્તમ શંખ દેવદત્ત હાથમાં લીધો, જેનો અવાજ અતિ પ્રચંડ હતો. શત્રુઓનો વિનાશક બીભત્સુ, ચાંદની જેવો તેજ ધરાવતો, એ શંખ ફૂંકી ઉઠ્યો.
[ શશાઙ્કકુન્દધવલં મુખે નિક્ષિપ્ય વાસવિઃ । ઉચ્છ્વસદ્ગણ્ડયુગલં સિરાલ્યાચિતફાલકમ્
વાસવી એ ચાંદની અને કુન્દના ફૂલ જેવી ધોળી શંખ પોતાના હોઠે રાખી, જોરથી શ્વાસ ખેંચતાં તેના ગાલો ફૂલાઈ ગયા, અને કપાળ પર નસો દેખાઈ આવતી હતી.
આરક્તનિમ્નનયનં હ્રસ્વસ્થૂલશિરોધરમ્। અતિશ્લિષ્ટોદરોરસ્કં તિર્યગાનનશોભિતમ્
તેના આંખો લાલ અને અંદર દટાયેલી, માથું અને ગળું ટૂંકા અને જાડા, પેટ અને છાતી એકબીજાને ચોંટેલા, અને ચહેરો પહોળો અને આકર્ષક હતો.
યાવત્સ્વશક્તિસામગ્ર્યં ત્રૈલોક્યં ક્ષોભયન્નિવ । મરુદ્ભિર્દશભિશ્ચૈવ પ્રાધ્માપયદરિંદમઃ ]
પાર્થ એ પોતાની આખી તાકાતથી, જાણે ત્રણેય લોક ડોલી ઉઠ્યા હોય તેમ, દસ પવન સાથે એ શત્રુવિનાશક શંખ ફૂંકી ઉઠ્યો.
શઙ્ખશબ્દોસ્ય સોત્યર્થં શ્રૂયતે કાલમેઘવત્
એ શંખનો અવાજ ઘેરો અને ગર્જનાભર્યો હતો, જે વાદળના ગાજવા જેવો સંભળાતો હતો.
તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન ધનુપો નિસ્વનેન ચ। વાનરસ્ય નિનાદેન રથનેમિસ્વનેન ચ। જઙ્ગમસ્ય ભયં ઘોરમકરોત્પાકશાસનિઃ
એ શંખના અવાજ, ધનુષ્યના ઝણકાર, વાનરનું બૂમ અને રથના ચકરાંના ગર્જનાથી પાકપુત્રે બધા જીવંત પ્રાણીઓમાં ભય પેદા કરી દીધો.
શઙ્ખશબ્દેન પાર્થસ્ય મુખેનાશ્વાઃ પતન્ક્ષિતૌ । ઉત્તરશ્ચાપિ સંત્રસ્થો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
પાર્થના હોઠેથી નીકળેલા શંખના અવાજથી ઘોડાં જમીન પર પડી ગયા અને ઉત્તર ભયભીત થઈ રથમાં જ બેઠો રહ્યો.
અથાશ્વાન્રશ્મિભિઃ પાર્થઃ સમુદ્યમ્ય પરંતપઃ । અભ્રાજત રથોપસ્થે ભાનુર્મેરાવિવોત્તરે
પછી પાર્થ, દુશ્મનોને હરાવનાર, ઘોડાંની વાછરડીઓ હાથમાં લઈ રથમાં એવું તેજ પાથરતો દેખાયો, જાણે ઉત્તર મેરુ પર સૂર્ય જ ઝળહળી રહ્યો હોય.
શઙ્ખઘોષેણ વિત્રસ્તં જ્યાઘાતેન ચ મૂર્છિતમ્ । ઉત્તરં સંપરિષ્વજ્ય સમાશ્વાસયદર્જુનઃ
શંખના ગર્જનાથી ડરાયેલ અને ધનુષ્યના ઝણકારથી મુંઝાયેલ ઉત્તરને અર્જુને બાહોમાં ભરીને શાંત પાડ્યો.
મા ભૈસ્ત્વં રાજપુત્રાગ્ર્ય ક્ષત્રિયોસિ પરન્તપ । કથં પુરુષશાર્દૂલ શત્રુમધ્યે વિષીદસિ
"ડરતો નહીં, રાજકુમારોમાં શ્રેષ્ઠ, તું ક્ષત્રિય છે, દુશ્મનોને હરાવનાર છે. પુરુષશારદૂલ, દુશ્મનોની વચ્ચે તું કેમ નિરાશ થે છે?"
શ્રુતાસ્તે શઙ્ખશબ્દાશ્ચ ભેરીશબ્દાશ્ચ સર્વશઃ । કુઞ્જરાણાં ચ નિનદા વ્યૂઢાનીકેષુ નિત્યશઃ
"તારે તો શંખ અને ભેરીના અવાજ, અને યુદ્ધભૂમિમાં ગજોના ગર્જનાને વારંવાર સાંભળ્યા છે."
સ ત્વં કથમિવાનેન શઙ્ખશબ્દેન ભીષિતઃ । વિપણ્ણરૂપો વિત્રસ્તઃ પુરુષઃ પ્રાકૃતો યથા
"તો પછી તું આ શંખના અવાજથી કેમ ડરી ગયો છે? તારો ચહેરો ઉદાસ અને ભયભીત દેખાય છે, જાણે કોઈ સામાન્ય માણસ હોય."
શ્રુતા મે શઙ્ખશબ્દાશ્ચ ભેરીશબ્દાશ્ચ નિત્યશઃ। કુઞ્જરાણાં ચ નિનદા વ્યૂઢાનીકેષુ તિષ્ઠતઃ
"હું તો હંમેશાં યુદ્ધની પંક્તિઓમાં ઊભો રહી શંખ, ભેરી અને હાથીઓના અવાજ સાંભળતો આવ્યો છું."
નૈવંવિધાઃ શઙ્ખશબ્દાઃ પુરા જાતુ મયા શ્રુતાઃ। ધ્વજસ્ય ચાપિ રૂપં મે દૃષ્ટપૂર્વં નહીદૃશમ્ । ધનુષશ્ચાપિ ઘોષશ્ચ શ્રુતપૂર્વો ન મે ક્વચિત્
"પણ આવા શંખના અવાજ મેં ક્યારેય સાંભળ્યા નથી; આવો ધ્વજ પણ મેં ક્યારેય જોયો નથી, અને આવું ધનુષ્યનું ઝણકાર પણ ક્યાંય સાંભળ્યું નથી."
અસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન ધનુષો નિસ્વનેન ચ। અમાનુષાણાં શબ્દેન ભૂતાનાં નિસ્વસેન ચ। રથનેમિપ્રણાદેન મનો કમે મુહ્યતે ભૃશમ્
"આ શંખના અવાજ, ધનુષ્યના ઝણકાર, અમાનવી અવાજો, ભૂતપ્રેતના ઉછાસ અને રથના ચકરાંના ગર્જનાથી મારું મન ખૂબ ગુંચવાઈ ગયું છે."
વ્યાકુલાશ્ચ દિશઃ સર્વા હૃદયં વ્યથતીવ ચ। ધ્વજેન પિહિતાઃ સર્વા દિશો ન પ્રતિભાન્તિ મે। ગાણ્ડીવસ્ય ચ શબ્દેન કર્ણૌ મે બધિરીકૃતૌ
"બધી દિશાઓ ગભરાયેલી લાગે છે, હૃદય ધડકતું લાગે છે; ધ્વજથી બધી દિશાઓ ઢંકાઈ ગઈ છે, મને કંઈ દેખાતું નથી. ગાંડીવના અવાજથી મારા કાન બહેરા થઈ ગયા છે."
પુનર્ધ્વજં પુનઃ શઙ્ખં ધનુશ્ચૈવ પુનઃ પુનઃ । સ મૂઢચેતા વૈરાટિરર્જુનં સમુદૈક્ષત
"પછી વારંવાર એ ધ્વજ, શંખ અને ધનુષ્યને જોયા કરે છે; વૈરાટનો રાજા મગજથી ગુંચવાઈ ગયો અને અર્જુનને જોતો રહ્યો."
સ મુહૂર્તં પ્રયાતં તુ પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્
થોડો સમય પસાર થયો ત્યારે પાર્થએ ઉત્તરને કહ્યું.
સ્થિરો ભવ મહાબાહો સંજ્ઞાં ચાત્માનમાનય। એકાન્તે રથમાસ્થાય પદ્ભ્યાં ત્વમવપીડ્ય ચ। દૃઢં ચ રશ્મીન્સંયચ્છ શઙ્ખં ધ્માસ્યામ્યહં પુનઃ
હે મહાબાહુ, તું સ્થિર થા અને પોતાનું મન ફરી મેળવે. રથને એકાંતમાં લઈ જા, પગેથી નીચે ઊતર અને ઘોડાની લગામ મજબૂતીથી પકડી રાખ. હું ફરી શંખ ફૂંકીશ.
એવમુક્ત્વા મહાબાહુઃ સવ્યસાચી પરન્તપઃ। તતઃ શઙ્ખમુપાધ્માસીદ્દારયન્નિવ પર્વતાન્। ગુહા ગિરીણાં ચ તદા દિશઃ શૈલાંસ્તથૈવ ચ
આવી રીતે કહ્યા પછી મહાબાહુ, ડાબા હાથે તીર ચલાવનારો, દુશ્મનોને હરાવનાર, એ પછી શંખ ફૂંક્યો. એ શંખનો અવાજ જાણે પર્વતો ફાટી જાય એવો થયો, ગુફાઓ, પર્વતો અને ચારેય દિશાઓમાં ગુંજી ઉઠ્યો.
જ્યાઘોષં તલઘોષં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયત્। ઉત્તરશ્ચાપિ સંલીનો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્। તં સમાશ્વાસયામાસ પુનરેવ ધનઞ્જયઃ
એણે ધનુષ્યની તાંત અને હાથથી પણ અવાજ કર્યો, જેને કારણે બધાં જીવ અચકાઈ ગયા. ઉત્તર તો છુપાઈને રથમાં જ બેઠો રહ્યો. ધનંજયે તેને ફરી આશ્વાસન આપ્યું.
તસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન રથનેમિસ્વનેન ચ। ગાણ્ડીવસ્ય ચ શબ્દેન પૃથિવી સમકમ્પત
એ શંખનો અવાજ, રથના ચકરાનો ઘોંઘાટ અને ગાંડીવનું તાણ, એ બધાથી ધરતી હલાઈ ઉઠી.