ઇદં તુ ચિન્તયન્નેવ પરિમુહ્યામિ કેવલમ્। નિશ્ચયં નાધિગચ્છામિ નાવગચ્છામિ કિંચન
પણ આ બધું વિચારતાં હું આખો ગૂંચવાઈ ગયો છું; મને કોઈ નિશ્ચય થતો નથી, કંઈ સમજાતું જ નથી.
એવં વરાઙ્ગરૂપસ્ય લક્ષણૈઃ સૂચિતસ્ય ચ। કેન કર્મવિપાકેન ક્લીબત્વં ત્વામુપાગતમ્
તારા સુંદર રૂપ અને શુભ લક્ષણો હોવા છતાં, કયા કર્મફળથી તારે આ અવસ્થામાં આવવું પડ્યું છે?
મન્યે ત્વાં ક્લીબરૂપેણ ચરન્તં શૂલપાણિનમ્। ગન્ધર્વરાજપ્રતિમં દેવં વાઽપિ શતક્રતુમ્
હું તને, ભલે તું ક્લિબ રૂપે ફરતો હોય, પણ શૂલપાણી, ગંધર્વરાજ કે ઇન્દ્ર સમાન દેવ માનું છું.
ભ્રાતુર્નિયોગાઞ્જ્યેષ્ઠસ્ય સંવત્સરમિદં વ્રતમ્। ચરામિ બ્રહ્મચર્યં વૈ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
મારા મોટા ભાઈના આદેશથી હું એક વર્ષ માટે બ્રહ્મચર્યનું વ્રત પાળું છું; આ સાચું છે, જે હું તને કહું છું.
નાસ્મિ ક્લીબો મહાબાહો પરવાન્ધર્મસંયુતઃ । ઉર્વશીશાપસંભૂતં ક્લૈબ્યં સમુપસંસ્થિતમ્
હું ક્લિબ નથી, હે મહાબાહુ, કે બીજાના ધર્મથી બંધાયેલો નથી; ઉર્વશીના શાપથી આ અવસ્થા આવી છે.
પુરાઽહમાજ્ઞયા ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્યાસ્મિ સુરાલયમ્। પ્રાપ્તવાનુર્વશી દૃષ્ટા સુધર્માયાં મયા તદા
એક વખત મારા મોટા ભાઈના આદેશે હું દેવલોક ગયો હતો; ત્યાં સુધર્મા સભામાં મેં ઉર્વશીને જોયી હતી.
નૃત્યન્તીં પરમં રૂપં બિભ્રતીં વજ્રિસન્નિધૌ । અપશ્યં તામનિમિષં કૂટસ્થામન્વયસ્ય મે
તે વખતે હું ઉર્વશીને નૃત્ય કરતાં જોયી, જે અતિ સુંદર હતી અને વજ્રધારી દેવની હાજરીમાં હતી; હું નિરંતર, એકટક જોઈ રહ્યો, મારી વંશની લાજ રાખી.
રાત્રૌ સમાગતા મહ્યં શયનં રન્તુમિચ્છયા। અહં તામભિવાદ્યૈવ માતૃસત્કારમાચરમ્
રાત્રે તે મારી પાસે આવી, મારા શયનસ્થળે આનંદ મેળવવા ઇચ્છી; હું તેને માતા સમાન આદર આપ્યો અને વંદન કર્યું.
સા ચ મામશપત્ક્રુદ્ધા શિખણ્ડી ત્વં ભવેતિ વૈ। શ્રુત્વા તમિન્દ્રો મામાહ મા ભૈસ્ત્વં પાર્થ ષણ્ડતા
તે ક્રોધથી મને શાપ આપ્યો: 'તું શિખંડીની જેમ બનજે'; અને પછી ઇન્દ્રે મને કહ્યું: 'પાર્થ, તું આથી ડરતો નહીં'.
ઉપકારો ભવેત્તુભ્યમજ્ઞાતવસતૌ પુરા। ઇતીન્દ્રો મામનુગ્રાહ્ય તતઃ પ્રેષિતવાન્વૃષા
ઇન્દ્રે મને આશીર્વાદ આપ્યો કે, 'અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન આ તારા માટે લાભદાયક રહેશે', અને પછી મને પાછો મોકલ્યો.
તદિદં સમનુપ્રાપ્તં વ્રતં ચીર્ણં મયાઽનઘ । સમાપ્તવ્રતમુત્તીર્ણં વિદ્ધિ માં ત્વં નૃપાત્મજ
આ રીતે આ વ્રત મારા પર આવ્યું અને મેં તેને પૂર્ણ કર્યું છે, હે નિર્દોષ રાજપુત્ર; હવે જાણ કે હું વ્રત પૂર્ણ કરીને બહાર આવી ગયો છું.
પરમોઽનુગ્રહો મેઽદ્ય યત્પ્રતર્કો ન મે વૃથા। ન હીદૃશાઃ ક્લીબરૂપા ભવન્તિ તુ નરોત્તમાઃ
આજે મને સૌથી મોટો લાભ એ થયો કે, મારી શંકા ખોટી ન હતી; કારણ કે શ્રેષ્ઠ પુરુષોમાં આવી ક્લિબ અવસ્થા આવતી નથી.
સહાયવાનસ્મિ રણે યુદ્ધ્યેયમમરૈરપિ । સાધ્વસં તત્પ્રનષ્ટં મે કિં કરોમિ બ્રવીહિ મે
હવે મારી સાથે સહાય છે, તો હું અમર દેવતાઓ સામે પણ યુદ્ધ કરી શકું. જે ભય હતું, એ હવે દૂર થઈ ગયું છે. હવે મને શું કરવું, એ કહો.
અહં તે સંગ્રહીષ્યામિ હયાઞ્શત્રુનિર્બહણ। શિક્ષિતો હ્યસ્મિ સારથ્યે નિષ્ઠિતઃ પુરુષર્ષભ
હું તારા ઘોડાઓને ભેગા કરીશ, જે દુશ્મનોને હરાવનારા છે. હું રથ ચલાવવાની કળામાં પારંગત છું અને દૃઢ છું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
દારુકો વાસુદેવસ્ય યથા શક્રસ્ય માતલિઃ। તથા માં વિદ્ધિ સારથ્યે શિક્ષિતં નરપુઙ્ગવ
જેમ વાસુદેવના દારુક અને ઇન્દ્રના માતલિ છે, તેમ, હે મહાન પુરુષ, તું મને પણ રથચાલનમાં નિષ્ણાત જાણ.
અશ્વા હ્યેતે મહાબાહો તવૈવાહવદુર્જયાઃ। યોગ્યા રથવરે યુક્તાઃ પ્રાણવન્તો જિતશ્રમાઃ
આ ઘોડાઓ, હે બલવાન ભાઈ, ફક્ત તારા છે અને યુદ્ધમાં અપરાજેય છે. શ્રેષ્ઠ રથ માટે યોગ્ય, જોડાયેલા, જીવંત અને થાક ન માનતા છે.
યસ્ય યાતેન પશ્યન્તિ ભૂમૌ ક્ષિપ્તં પદંપદમ્। દક્ષિણાં યો ધુરં વોઢા સુગ્રીવોણ સમો હયઃ
જેના પગલાં જમીન પર સ્પષ્ટ દેખાય છે, જે જમણી બાજુનું જૂંથ વહે છે, એ સુગ્રીવ નામનો ઘોડો પવન જેવો ઝડપી છે.
યોઽયં હયો ધુર્યવરો વામાં વહતિ શોભનઃ। તં મન્યે મેઘપુષ્પસ્ય જવેન સદૃશં હયમ્
આ ઘોડો, જે શ્રેષ્ઠ છે અને ડાબી બાજુ સુંદર રીતે વહે છે, એ ઝડપમાં મેઘપુષ્પ જેવો છે એમ હું માનું છું.
યોઽયં વહતિ વૈ પાર્ષ્ણિં દક્ષિણામઞ્ચિતોદ્યતઃ । વલાહકાદભિમતસ્તેજસા વીર્યવત્તરઃ
આ ઘોડો, જે પીઠ પાછળ જમણી બાજુ ચડાવેલો અને ચુસ્ત છે, તે તારા મનપસંદ વલાહક કરતા તેજ અને બળમાં વધુ છે.
યોઽયં કાઞ્ચનસન્નાહો વામં વહતિ શોભનઃ । ધુર્યં શૈબ્યસ્ય તં મન્યે જવેન બલવત્તરમ્
આ ઘોડો, સોનાની સજાવટવાળો અને ડાબી બાજુ સુંદર રીતે વહે છે, એ શૈબ્યના જૂંથનો છે અને ઝડપ તથા બળમાં વધુ છે એમ હું માનું છું.
ત્વામેવાયં રથો વોઢું સંગ્રામેઽર્હતિ ધન્વિનમ્ । ત્વં ચે.. રથમાસ્થાય યોદ્ધુમર્હો મતો મમ। શર્વશત્રુભિરાયાતો દેવરાજ ઇવાસુરૈઃ
આ રથ ફક્ત તને જ યુદ્ધમાં લઈ જવા યોગ્ય છે, હે ધનુર્ધર. તું રથ પર બેસી યુદ્ધ કરવા યોગ્ય છે, એ મારી માન્યતા છે. તું બધા શત્રુઓ સામે દેવરાજ ઇન્દ્ર જેવો છે.
તતો રથાદવસ્કન્દ્ય વીર્યવાનરિમર્દનઃ। પ્રણમ્ય દેવાન્ગાણ્ડીવમાદાય રુરુચે શ્રિયા
પછી, બલવાન દુશ્મનવિનાશક રથમાંથી નીચે ઉતર્યો, દેવતાઓને વંદન કર્યું, ગાંડીવ ધરીને તેજથી ઝગમગ્યો.
તતો વિમુચ્ય બાહુભ્યાં સઙ્ખચૂડાનિ પાણ્ડવઃ । તૌ ચ દુન્દુભિસન્નાદૌ પ્રતિબદ્ધ્ય તલાવુભૌ
પછી પાંડવે પોતાના હાથથી શંખના કડાં ઉતારીને બંને ઢોલ જેવા અવાજ કરતી તાળી પર બાંધી દીધા.
ઇન્દ્રદત્તે ચ તે દિવ્યે ઉદ્ધૃત્યામુચ્ય કુણ્ડલે । શ્લક્ષ્ણાન્કેશાન્મૃદૂન્સ્નિગ્ધાઞ્શ્વેતેનોદ્ગ્રથ્ય વાસસા
પછી, ઇન્દ્રે આપેલા દિવ્ય કુંડળ ઉતારીને, સફેદ વસ્ત્રથી પોતાના નરમ, મૃદુ અને ચમકતા વાળ ઊંચા કરીને બાજુએ મૂકી દીધા.
અથાસૌ પ્રાઙ્મુખો ભૂત્વા શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ। અભિદધ્યૌ મહાબાહુઃ સર્વાસ્ત્રાણિ રથોત્તમે
પછી, પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, શુદ્ધ અને એકાગ્ર મનથી, મહાબાહુએ શ્રેષ્ઠ રથમાં બધી અસ્ત્રોનું સ્મરણ કર્યું.
ઊચુશ્ચ પાર્થં સર્વાણિ પ્રાઞ્જલીનિ નૃપાત્મજમ્। ઇમાનિ સ્મો મહોદાર કિઙ્કરાણીન્દ્રનન્દન
બધી અસ્ત્રોએ હાથ જોડીને, રાજપુત્ર પાર્થને કહ્યું: 'હે મહાન, હે ઇન્દ્રપુત્ર, અમે તારા સેવક છીએ.'
પ્રણિપત્ય તતઃ પાર્થઃ સમાલભ્ય ચ પાણિના। સર્વાણિ માનસાનીહ ભવતેત્યભ્યભાષત
પછી પાર્થે નમન કરીને, હાથથી સ્પર્શ કરીને કહ્યું: 'તમામ અસ્ત્રો, તમે મારા માટે હંમેશા મનથી હાજર રહો.'
પ્રતિગૃહ્ય તતોઽસ્ત્રાણિ પ્રહ્લષ્ટવદનોઽભવત્ । અધિજ્યં તરસા કૃત્વા ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ
પછી, અસ્ત્રો સ્વીકારીને, તેજસ્વી મુખવાળો થયો. તેણે ઝડપથી ગાંડીવમાં ડોરી ચડાવી અને ધનુષ ખેંચ્યું.
તસ્ય વિક્ષિપ્યમાણસ્ય ધનુષોઽભૂન્મહાસ્વનઃ । યથા શૈલસ્ય મહતઃ શૈલાનાક્ષિપ્ય જઘ્રુષઃ
જ્યારે તેણે ધનુષ ખેંચ્યું, ત્યારે મોટો અવાજ થયો, જેમ કોઈ વિશાળ પર્વતને આંચકો આવે ત્યારે ધડાકો થાય.
સનિર્ઘાતાઽભવદ્ભૂમિર્દિક્ષુ વાયુર્વવૌ ભૃશમ્। ભ્રાન્તદ્વિજં ખમભવત્પ્રાકમ્પન્ત મહાદ્રુમાઃ
ભૂમિ પર ધડાકા સાથે કંપન થયું, ચારેય બાજુ જોરદાર પવન ફૂંકાયો, આકાશમાં પક્ષીઓ ભટકાયા અને મોટા વૃક્ષો હલવા લાગ્યા.