મૂર્ધ્ના હિ પ્રણતં ભૂમૌ તૌ દેવૌ વરદૌ વરૌ। કૃષ્ણેત્યેકાદશં નામ પ્રીત્યા મે ચક્રતુસ્તદા। તુષ્ટૌ ચ મમ વીર્યેણ કર્મણા ચાભિરાધિતૌ
જ્યારે હું જમીન પર માથું નમાવીને પડ્યો હતો, ત્યારે એ બંને વરદાન આપનાર દેવોએ પ્રસન્ન થઈને મને એકાદશમું નામ 'કૃષ્ણ' આપ્યું અને મારા પરાક્રમથી અને કાર્યોથી ખુશ થયા.
સર્વદેવૈઃ પરિવૃતૌ ભૂયો માં સ્વયમૂચતુઃ। વરં તાત વૃણીષ્વેતિ યં પ્રાર્થયસિ પાણ્ડવ
બધા દેવો વચ્ચે એ બંને દેવોએ મને ફરી કહ્યું: 'પુત્ર, તું જે ઇચ્છે છે તે વર માંગ.'
તતોઽહમસ્ત્રાણ્યલભં દિવ્યાનિ ચ દૃઢાનિ ચ। બ્રાહ્મં પાશુપતં ચૈવ સ્થૂણાકર્ણં ચ દુર્જયમ્ । ઐન્દ્રં વારુણમાગ્નેયં વાયવ્યમથ વૈષ્ણવમ્
પછી મેં દિવ્ય અને શક્તિશાળી શસ્ત્રો મેળવ્યા: બ્રહ્મ, પાશુપત, સ્થૂણાકર્ણ, ઇન્દ્ર, વરુણ, અગ્નિ, વાયુ અને વૈષ્ણવ શસ્ત્રો.
તતોઽહમજયં ભૂયો રથેનૈન્દ્રેણ દુર્જયાન્। માતલિં સારથિં કૃત્વા નિવાતકવચાન્રણે । અવધ્યકવચાંન્દેવૈર્વરદૃપ્તાન્મહાસુરાન્
પછી મેં ઇન્દ્રના રથમાં બેઠો અને માતલિને સારથી બનાવી, દેવો દ્વારા રક્ષિત અને વરદાનથી અભય થયેલા નિવાતકવચ દાનવોને યુદ્ધમાં હરાવ્યા.
તિસ્રઃ કોટીર્દાનવાનાં સંયુગેષ્વનિવર્તિનામ્। એકો નિર્જિત્ય સંગ્રામે ભૂયો દેવાનતોષયમ્
યુદ્ધમાં પાછા ન ફરતા ત્રણ કરોડ દાનવોને મેં એકલો જ હરાવ્યા અને ફરીથી દેવોને પ્રસન્ન કર્યા.
તતો મે ભગવાનિન્દ્રઃ કિરીટમદદાત્સ્વયમ્। દેવાશ્ચ શઙ્ખમદદુઃ શત્રુસૈન્યનિવારણમ્
પછી ભગવાન ઇન્દ્રે પોતે મને મુગટ આપ્યું અને દેવોએ શત્રુ સેનાને પરાસ્ત કરવા માટે શંખ આપ્યો.
અહં પારે સમુદ્રસ્ય હિરણ્યપુરવાસિનામ્। હત્વા ષષ્ટિં સહસ્રાણિ જયં સંપ્રાપ્તવાન્રણે
હું દરિયાની પાર પહોંચી અને હિરણ્યપુરના સાડા સાઠ હજાર રહેવાસીઓને માર્યા પછી યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો હતો.
અસંભ્રાન્તો રથે તિષ્ઠન્સહસ્રેષુ શતેષુ ચ। શત્રુમધ્યે દુરાધર્ષો ન મુહ્યન્તિ ચ મે દિશઃ
હું રથ પર અડગ ઊભો રહીને, લાખો દુશ્મનો વચ્ચે પણ અપરાજિત રહ્યો છું; મારી ઇન્દ્રિયો ક્યારેય ડગતી નથી.
અહં ગન્ધર્વરાજેન હ્રિયમાણં સુયોધનમ્। ભ્રાતૃભિઃ સહિતં તાત ગન્ધર્વૈઃ સમરે જિતમ્। ચતુર્દશ સહસ્રાણિ હત્વા ચૈનમમોચયમ્
ગંધર્વરાજે જયારે સુયોધનને તેના ભાઈઓ સાથે યુદ્ધમાં હરાવીને પકડી લીધો હતો, ત્યારે મેં ચૌદ હજાર ગંધર્વોને માર્યા અને તેને મુક્ત કર્યો હતો, પ્રિય.
એતાનિ મમ નામાનિ યોઽહન્યહનિ કીર્તયેત્। તં ન પશ્યન્તિ સત્ત્વાનિ ન તં નિઘ્નન્તિ શત્રવઃ
જે વ્યક્તિ રોજ મારા આ નામોનું સ્મરણ કરે છે, તેને જીવાતો દેખાતા નથી અને દુશ્મનો તેને નુકસાન પહોંચાડી શકતા નથી.
અદ્ય પશ્ય મહાબાહો મમ વીર્યં સુદુઃસહમ્। મા ભૈર્વિગતસંત્રાસઃ કુરૂનેતાન્સમાગતાન્
આજે, મહાબાહુ, મારા અસહ્ય પરાક્રમને જોઈ લે; ડરતો નહીં, તારો ભય દૂર થવા દે, ભલે કુરુઓના નેતાઓ અહીં એકઠા થયા હોય.
સુયોધનસ્ય મિષતઃ કર્ણસ્ય ચ કૃપસ્ય ચ। પિતામહસ્ય ભીષ્મસ્ય દ્રૌણેર્દ્રોણસ્ય ચ સ્વયમ્। સર્વાનેવ કુરૂઞ્જિત્વા પ્રત્યાનેષ્યામિ તે પશૂન્]
સુયોધન, કર્ણ, કૃપ, પિતામહ ભીષ્મ, દ્રૌણિ અને દ્રોણ—allની સામે, હું બધા કુરુઓને હરાવીને તારા પશુઓ પાછા લાવીશ.
તતઃ પાર્થં સ વૈરાટિઃ પ્રાઞ્જલિસ્ત્વભ્યવાદયત્। અહં ભૂમિંજયો નામ પ્રણતોસ્મિ ધનંજય
પછી વૈરાટનો પુત્ર હાથ જોડીને પાર્થને વંદન કરીને બોલ્યો: 'મારું નામ ભૂમિજય છે, ધનંજય, હું તને વંદન કરું છું.'
દિષ્ટ્યા ત્વાં પાર્થ પશ્યામિ સ્વાગતં તે ધનંજય । લોહિતાક્ષ મહાબાહો નાગરાજવરોપમ
'સૌભાગ્યથી હું તને જોઈ શક્યો, પાર્થ; તારો સ્વાગત છે, ધનંજય, લાલ આંખોવાળો, મહાબાહુ, શ્રેષ્ઠ નાગરાજ જેવો.'
યદજ્ઞાનાદવોચં ત્વાં પ્રમાદેન નરોત્તમ। અકૃત્વા હૃદયે સર્વં ક્ષન્તુમર્હસિ તન્મમ
'હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, અજ્ઞાન અને અવિનયથી મેં તને જે કંઈ કહ્યું, તે હું જાણ્યા વિના બોલ્યું—મારે તે માટે ક્ષમા કરજે.'
યતસ્ત્વયા કૃતં પૂર્વં ચિત્રં કર્મ સુદુષ્કરમ્। અતો ભયં વ્યપેતં મે પ્રીતિશ્ચ પરમા ત્વયિ
'તારે અગાઉ જે અદ્ભુત અને મુશ્કેલ કાર્યો કર્યા છે, તેના કારણે મારું બધું ભય દૂર થયું છે અને તારા માટે મારી પ્રીતિ વધેલી છે.'
દાસોઽહં તે ભવિષ્યામિ પશ્ય મામનુકમ્પયા
'હું તારો દાસ બનીશ—મારે દયા દૃષ્ટિથી જોઈ લે.'
યા પ્રતિજ્ઞા કૃતા પૂર્વં તવ સારથ્યકારણાત્। સેયં પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણા મે હર્ષશ્ચાર્જુન જાયતે
'તારે પહેલાં જે પ્રતિજ્ઞા કરી હતી કે તું મારું સારથ્ય કરશે, એ હવે પૂર્ણ થઈ છે, અર્જુન, અને મને આનંદ થયો છે.'
દેવેન્દ્રતનયસ્યેહ સારથિઃ સ્યાં મહામૃધે । ઇતિ પૂર્વં કૃતાઽસ્માભિઃ પ્રતિજ્ઞા યુદ્ધદુર્મદ
'હે યુદ્ધમાં પરાક્રમી, અમે પહેલેથી જ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે દેવેન્દ્રપુત્રના સારથ્ય માટે હું તૈયાર રહીશ.'
પ્રતિજ્ઞા મમ સંપૂર્ણા તવ સારથ્યકારણાત્ । મનસ્સ્વાસ્થ્યં ચ મે જાતં જાતં ભાગ્યં ચ મે મહત્
'મારી પ્રતિજ્ઞા તારા સારથ્યથી પૂર્ણ થઈ છે; હવે મારું મન શાંત છે અને મને મોટું ભાગ્ય મળ્યું છે.'
આસ્થાય વિપુલં વીર રથં સારથિના મયા। દુર્યોધનં ચ જિત્વાઽઽજૌ નિવર્તય પશૂન્મમ
'હે વીર, હું સારથ્ય કરીશ, તું વિશાળ રથ પર ચડીને યુદ્ધમાં દુર્યોધનને હરાવ અને મારા પશુઓ પાછા લાવ.'
પ્રીતોસ્મિ રાજપુત્રાદ્ય ન ભયં વિદ્યતે તવ। સર્વાન્નુદામિ તે શત્રૂન્રણે રણવિશારદ
'હું આજે તારા પર પ્રસન્ન છું, રાજકુમાર; તારે હવે કોઈ ભય રાખવું નહીં. હે યુદ્ધકુશળ, હું તારા બધા દુશ્મનોને યુદ્ધમાં દૂર કરી દઈશ.'
સ્વસ્થો ભવ મહાન્યુદ્ધે પશ્ય માં શત્રુભિઃ સહ । યુધ્યમાનં વિમર્દેઽસ્મિન્કુર્વાણં ભૈરવં રવમ્
'મહાન યુદ્ધમાં નિર્ભય રહીને જોઈ લે, હું દુશ્મનો સામે યુદ્ધમાં ભયાનક ધ્વનિ સાથે લડીશ.'
ગાણ્ડીવં દેવદત્તં ચ શરાન્કનકભૂષણાન્। એતાન્સર્વાનુપાસઙ્ગાન્ક્ષિપ્રં બધ્નીહિ મે રથે । એકં ચાહર નિસ્ત્રિંશં જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્
'ગાંડીવ, દેવદત્ત, સોનાથી શોભિત બાણો અને બીજા બધા શસ્ત્રો ઝડપથી મારા રથ પર બાંધી દે; અને એક શુદ્ધ સોનાથી શોભિત તલવાર પણ લાવી દે.'
અહં વૈ કુરુભિર્યોત્સ્યે મોક્ષયિષ્યામિ તે પશૂન્ । તોષયિષ્યામિ રાજાનં પ્રવેક્ષ્યામિ પુરં પુનઃ
હું ખરેખર કુરુઓ સાથે યુદ્ધ કરીશ, તારા ગાયો પાછી લાવીશ, રાજાને ખુશ કરીશ અને ફરીથી શહેરમાં પ્રવેશીશ.
સંકલ્પાગાધપરિધં બાહુપ્રાકારતોરણમ્। ત્રિદણ્ડતૂણસંબાધં નૈકધ્વજસમાકુલમ્
આ શહેર મજબૂત સંકલ્પથી ઘેરાયેલું છે, બાહુઓ એના કિલ્લા અને દરવાજા છે, ત્રણ પ્રકારની અવરોધોથી ભરેલું છે અને અનેક ધ્વજોથી શોભાયમાન છે.
જ્યાક્ષેપનિનદારાવં નેમીનિનદદુન્દુભિઃ । શરજાલવિતાનાઢ્યમાક્ષ્વેડિતમહાસ્વનમ્ । નગરં તે મયા ગુપ્તં રથોપસ્થં ભવિષ્યતિ
ધનુષની તાણથી ઊઠતો ગર્જન, રથના ચકરાં અને ઢોલનો ધમાકો, બાણોથી છવાયેલું આકાશ અને ઘોડાઓના ઊંચા હણકારથી ગૂંજતું, તું જોશે કે મારાથી રક્ષાયેલું તું શહેર રથયાત્રાનું કેન્દ્ર બની જશે.
અધિષ્ઠિતો મયા સઙ્ખ્યે રથો ગાણ્ડીવધન્વિના । અજય્યઃ શત્રુસૈન્યાનાં વૈરાટે વ્યેતુ તે ભયમ્
મારા દ્વારા સંભાળવામાં આવતો, ગાંડીવધારી રથ યુદ્ધમાં દુશ્મન સેના માટે અપરાજેય રહેશે; વિરાટમાં તારો ડર હવે દૂર થઈ જાય.
બહુના કિં પ્રલાપેન શૃણુ મે પરમં વચઃ। નાહં બિભેમિ કૌન્તેય સાક્ષાદપિ શતક્રતોઃ
વધારે બોલવાથી શું ફાયદો? મારા મુખ્ય શબ્દો સાંભળ: હે કુંતીપુત્ર, હું તો ઇન્દ્ર જેવા મહાન દેવથી પણ ડરતો નથી.
યમવાયુકુબેરેભ્યો દ્રોણભીષ્મશતાદપિ । બિભેમિ નાહમેતેભ્યો જાનામિ ત્વાં સ્થિરં યુધિ । કેશવેનાપિ સંગ્રામે સાક્ષાદિન્દ્રેણ વા સમમ્
હું યમ, વાયુ, કુબેર કે દ્રોણ-ભીષ્મ જેવા સો યોદ્ધાઓથી પણ ડરતો નથી; હું જાણું છું કે યુદ્ધમાં તું અડગ છે, પછી ભલે તારી સાથે કેશવ હોય કે ઇન્દ્ર જ કેમ ન હોય.