અતિસૂક્ષ્માણિ હ્રસ્વાનિ સર્વાણિ ચ મૃદૂનિ ચ। આયુધાનિ મહાબાહો તવૈતાનિ મહાબલ
મહાબલી, આ બધાં શસ્ત્રો તો બહુ નાજુક, નાના અને કોમળ છે, તારી તાકાત માટે યોગ્ય નથી.
તસ્માદ્ભૂમિંજયારુહ્ય શમીમેતાં પલાશિનીમ્ । અસ્યાં હિ પાણ્ડુપુત્રાણાં ધનૂંષિ નિહિતાત્યુત
એથી, ભૂમિન્જય, આ પાંદડાવાળી શમી પર ચઢો, કારણ કે પાંડુપુત્રોના ધનુષો ખરેખર એ પર જ રાખેલા છે.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા । ધ્વજા શરાશ્ચ શૂરાણાં દિવ્યાનિ કવચાનિ ચ
અહીં યુધિષ્ઠિર, ભીમ, બીભત્સુ અને જમલાઓના ધ્વજ, બાણો અને દેવો જેવા કવચો પણ છે.
અત્રૈવ તુ મહાવીર્યં ધનુઃ પાર્થસ્ય ગાણ્ડિવમ્ । એકં શતસહસ્રેણ સંમિતં રાષ્ટ્રવર્ધનમ્
અહીં પાર્થનું મહાન ગાંડીવ ધનુષ પણ છે, જે એકલું જ લાખ ધનુષો જેટલું બળવાન છે અને રાજ્યનું વરધક છે.
વ્યાયામસહમત્યર્થં તૃણરાજસમં મહત્ । સર્વાયુધમહામાત્રં સર્વારિક્ષયકારકમ્
તે ધનુષ ભારે મહેનત સહન કરે છે, ઘાસના ગાંઠ જેટલું મોટું છે, બધા શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બધા દુશ્મનોનો નાશક છે.
સુવર્ણવિકૃતં દિવ્યં શ્લક્ષ્ણમાયતમવ્રણમ્। અલં ભારં ગુરું સોઢું વારુણં ચ સુદર્શનમ્
તે સોનાથી બનેલું, દિવ્ય, મસૃણ, લાંબું, નિર્દોષ, ભારે ભાર સહન કરવા યોગ્ય, વારુણ અને સુંદર છે.
તાદૃશાન્યેવ સર્વાણિ બલવન્તિ દૃઢાનિ ચ। યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા । પ્રથિતાનિ વિશિષ્ટાનિ દુર્દશાનિ ભવન્ત્યુત
યુધિષ્ઠિર, ભીમ, બીભત્સુ અને જમલાઓના બધા શસ્ત્રો પણ એવા જ બળવાન, મજબૂત, પ્રસિદ્ધ, વિશિષ્ટ અને જોવામાં પણ કઠણ છે.
શરીરમિહ ચાસક્તં શમ્યાં શુષ્કં પુરા કિલ। તદહં રાજપુત્રઃ સન્સ્પૃશેયં પાણિના કથમ્
અહીં પણ, ઘણા સમય પહેલા, એક સુકું શમી વૃક્ષ શરીર સાથે જોડાયું હતું; તો, રાજકુમાર, હું તેને હાથથી કેવી રીતે સ્પર્શી શકું?
ન મામેવંવિધં કર્મ કારયસ્વ બૃહન્નલે । કથં વા શક્યતે કર્તું બુદ્ધ્યા ત્વં મન્યસે કથં
બૃહન્નલા, મને આવી કામગીરી માટે મજબૂર ન કર. આવી રીતે આ કાર્ય કેવી રીતે થઈ શકે? તું શું વિચારે છે કે સમજદારીથી એ શક્ય છે?
નૈવંવિધં મયા યુક્તમાલબ્ધું ક્ષત્રયોનિના । મહતા રાજપુત્રેણ મન્ત્રયજ્ઞવિદા સતા
હું ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો, રાજકુમાર અને યજ્ઞ-મંત્રમાં નિષ્ણાત છું; આવું કામ કરવું મારા માટે યોગ્ય નથી.
સ્પૃષ્ટવન્તં શરીરં માં શવવાહમિવાશુચિમ્। કથં વા વ્યવહાર્યં વૈ કુર્વીથાસ્ત્વં બૃહન્નલે
મારા શરીરને સ્પર્શ કરીને, જાણે હું મૃતદેહ લઈ જનાર અશુદ્ધ માણસ હોઉં, એવી રીતે તું મારા સાથે વ્યવહાર કેવી રીતે કરી શકે, બૃહન્નલા?
તમુવાચ તતઃ શૂરઃ પાર્થં પરપુંરજયઃ। દાયાદં સર્વમત્સ્યાનાં કુલે જાતં વિશારદમ્
પછી શૂરવીર શત્રુવિજયે પાર્થને કહ્યું: 'તુ બધા મત્સ્ય વંશનો વારસદાર, રાજકુળમાં જન્મેલો અને કુશળ છે.'
જાનામિ ત્વાં મહાપ્રાજ્ઞ શુભં જાત્યા કુલેન ચ । કથં નુ પાપકં કર્મ બ્રૂયાં ત્વાઽહં પરન્તપ
હું તને ઓળખું છું, મહાપંડિત, તારો જન્મ અને કુળ બંને પવિત્ર છે. હે શત્રુઓને દહન કરનાર, હું તને પાપનું કામ કેવી રીતે શીખવાડું?
વ્યવહાર્યશ્ચ રાજેન્દ્ર શુદ્ધશ્ચૈવ ભવિષ્યસિ । ધનૂંષ્યેતાનિ મા ભૈસ્ત્વં શરીરં નાત્ર વિદ્યતે
હે રાજા, તું વ્યવહાર માટે યોગ્ય અને શુદ્ધ રહેશે. આ ધનુષ્યોને જોઈને ડરતો નહીં; અહીં કોઈ શરીર નથી.
દાયાદં મત્સ્યરાજસ્ય કુલે જાતં મનસ્વિનમ્ । કથં વા નન્દિતં કર્મ કારયે ત્વાં નૃપાત્મજ
હે રાજકુમાર, તું મત્સ્યરાજનો વારસદાર, રાજકુળમાં જન્મેલો અને ઉદાર મનવાળો છે; હું તને આનંદદાયક કાર્ય કેવી રીતે કરાવું?
એવમુક્તઃ સ પાર્થેન રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય કુણ્ડલી। આરુરોહ શમીવૃક્ષં વૈરાટિરવશસ્તદા
પાર્થના આવા શબ્દો સાંભળીને, કુંડલધારી રાજકુમાર રથમાંથી ઉતર્યો અને મજબૂરીથી શમી વૃક્ષ પર ચઢ્યો, હે વિરાટરાજ.
તમન્વશાસચ્છત્રુઘ્નો રથે તિષ્ઠન્ધનઞ્જયઃ । અવરોપય વૃક્ષાગ્રાદ્ધનૂંષ્યેતાનિ માચિરમ્
રથ પર ઊભા રહીને ધનંજયે, શત્રુવિજયે, તેને આજ્ઞા આપી: 'ઝલદી વૃક્ષની ટોચ પરથી આ ધનુષ્યો નીચે લાવ.'
સોપહૃત્ય મહાર્હાણિ ધનૂંષિ પૃથુવક્ષસામ્ । પરિવેષ્ટનપત્રાણિ વિમુચ્ય સમુપાનયત્
પછી તેણે વિશાળ છાતી ધરાવતાં મહાવીરોનાં કિંમતી ધનુષ્યો નીચે લાવ્યાં, તેમનાં આવરણો ખોલ્યાં અને તે ધનુષ્યો અર્પણ કર્યા.
પરિવેષ્ટનમેતેષાં સર્વં મુઞ્ચસ્વ માચિરમ્ । તેષાં સંનહનીયાનિ પરિમુચ્ય પરન્તપઃ। અપશ્યત્તત્ર ગાણ્ડીવં ચતુર્ભિરપરૈઃ સહ
આ બધાં ધનુષ્યોનાં આવરણો તું તરત જ ખોલી નાખ. શત્રુઓને દહન કરનારએ તેમનાં આવરણો ખોલ્યા પછી ત્યાં ગાંડીવ અને ચાર બીજાં ધનુષ્યો જોયાં.
તેષાં વિમુચ્યમાનાનાં ધનુષામર્કવર્ચસામ્। વિનિશ્ચેરુઃ પ્રભા દિવ્યા ગ્રહાણામુદયેષ્વિવ
જ્યારે અમરતુલ્યા તેજસ્વી ધનુષ્યોના આવરણો ખુલવા લાગ્યા, ત્યારે તેમમાંથી દિવ્ય પ્રકાશ નીકળ્યો, જાણે ગ્રહો ઉગે ત્યારે પ્રકાશ ફેલાય.
સ તેષાં રૂપમાલેક્ય ભોગિનામિવ દૃમ્ભતામ્ । હૃષ્ટરોમા ભયોદ્વિગ્રઃ પ્રવેપિતતનુસ્તદા
તેમની આકૃતિ અને તેજ જોઈ, જાણે મહાન સાપો હોય, ત્યારે તેના રોમ ઊભા થઈ ગયા, ભયથી કંપતો શરીર અને મનમાં ગભરાટ છવાઈ ગયો.
અર્જુનેન સમાશ્વસ્તઃ કિંચિદ્ધૃષ્ટો નૃપાત્મજઃ। તેષાં સંદર્શનાભ્યાસં સ્પર્શાભ્યાસં પુનઃ પુનઃ ।। 58
અર્જુને તેને આશ્વાસન આપ્યું, તો રાજકુમાર થોડી હિંમતવાન બન્યો; તે વારંવાર તેમને જોઈને અને સ્પર્શ કરીને અભ્યાસ કરવા લાગ્યો.
આમીલ્ય પુનરુન્મીલ્ય સ્પૃષ્ટ્વાસ્પૃષ્ટ્વા ચકાર સઃ। સમ્યગ્ઘુણ્ટસ્તદાઽઽશ્વસ્તઃ ક્ષણેન સમપદ્યત ।। 59
ક્યારેક આંખો મીંચી, ક્યારેક ખોલી, ક્યારેક સ્પર્શી, ક્યારેક દૂર કરી, એ રીતે ફરી ફરી કરતો રહ્યો; પછી યોગ્ય રીતે સમજાવ્યા અને આશ્વસ્ત થયા પછી, થોડા જ સમયમાં તૈયાર થઈ ગયો.
સંસ્પૃશ્ય તાનિ ચાપાનિ ભાનુમન્તિ બૃહન્તિ ચ। વૈરાટિરર્જુનં રાજન્નિદં વચનમબ્રવીત્ ।। 60
પછી તેણે તે તેજસ્વી અને વિશાળ ધનુષ્યોને સ્પર્શ કર્યા અને વિરાટરાજે અર્જુનને પૂછ્યું: 'હે અર્જુન, આ શું છે?'
સારથે કિમિદં દિવ્યં નાગો વા યદિ વા ધનુઃ। સૌવર્ણાન્યત્ર પદ્માનિ શતપત્રાણિ ભાગશઃ । કુશાગ્નિપ્રતિતપ્તાનિ ભાનુમન્તિ બૃહન્તિ ચ
હે સારથિ, આ શું દિવ્ય વસ્તુ છે? આ હાથી છે કે ધનુષ્ય? અહીં સુવર્ણના કમળો, અનેક પાંખડીઓવાળા, કુશાગ્નિથી તપાયેલા, તેજસ્વી અને વિશાળ દેખાય છે.
બિન્દવશ્ચાત્ર સૌવર્ણા મણિપ્રોતાઃ સમન્તતઃ। શશિસૂર્યપ્રભાઃ પૃષ્ઠે ભાન્તિ રુક્મપરિષ્કૃતાઃ
અહીં સુવર્ણના બિંદુઓ છે, ચારેય બાજુ રત્નોથી જડિત; પાછળ ચાંદ્ર અને સૌર પ્રકાશમાં, સોનાથી શોભાયમાન છે.
પુષ્પાણ્યત્ર સુવર્ણાનિ શતપત્રાણિ ભાગશઃ । વિસ્માપનીયરૂપં ચ ભીમં ભીમપ્રદર્શનમ્
અહીં સુવર્ણના ફૂલો, શતપત્ર કમળો બહુજ છે; તેમનું રૂપ જોઈને આશ્ચર્ય થાય એવું છે, અને તે ભયજનક તથા ભયપ્રદ દેખાય છે.
નીલોત્પલનિભં કસ્ય શાતકુમ્ભપરિષ્કૃતમ્। ઋષભા યસ્ય સૌવર્ણાઃ પૃષ્ઠે તિષ્ઠન્તિ શૃઙ્ગિણઃ
આ કોનું છે, જે સોનેરી શોભાથી શોભિત છે અને નીલકમળ જેવું દેખાય છે? જેના પીઠ પર સોનાના શૃંગવાળા ઋષભો ઊભા છે.
તાલપ્રમાણં કસ્યેદં મણિરુક્મવિભૂષિતમ્ હાટકસ્ય સુવર્ણસ્ય યસ્મિઞ્શાખામૃગા દશ
આ તાડના વૃક્ષ જેટલું મોટું, મણિ અને સોનાથી શોભિત ધનુષ્ય કોનું છે, જેના પર દસ સોનાના શાખાવાળા મૃગો છે?
દુરાનમં મહાદીર્ઘં સુરૂપં દુષ્પ્રધર્ષણમ્ । કસ્યેદમીદૃશં ચિત્રં ધનુઃ સર્વે ચ દંશિતાઃ
આ વિશિષ્ટ, લાંબું, સુંદર અને અપરાજિત એવું ધનુષ્ય કોનું છે, અને આ બધા તીરો કોના છે?