મહાદેવોપિ પાર્થેન શ્રૂયતે યુદ્ધતોષિતઃ । કિરાતવેષપ્રચ્છન્નો ગિરૌ હિમવતિ પ્રભુઃ
એવું કહેવાય છે કે મહાદેવજી પણ, કિરાતનું રૂપ ધારણ કરીને હિમાલય પર્વત પર, પાર્થ દ્વારા યુદ્ધમાં પ્રસન્ન થયા હતા.
ઇત્યેવંવાદિનં દ્રોણં કર્ણઃ ક્રુદ્ધોઽભ્યભાષત
દ્રોણે આ રીતે બોલ્યા ત્યારે કર્ણ ગુસ્સામાં બોલ્યો.
સદા ભવાન્ફલ્ગુનસ્ય ગુણાનસ્માસુ કત્થસે। ન ચાર્જુનઃ કલાપૂર્ણો મમ દુર્યોધનસ્ય વા
તમે હંમેશાં અમને ફલ્ગુનના ગુણો વિશે વખાણો છો, પણ ન તો અર્જુન, ન હું, કે ન દુર્યોધન, આપણામાંથી કોઈની તૂણીઓ પૂરી નથી.
યદ્યેષ પાર્થો રાધેય કૃતં કાર્યં ભવેન્મમ । જ્ઞાતાઃ પુનશ્ચરિષ્યન્તિ દ્વાદશાન્યાંશ્ચ વત્સરાન્
રાધેય, જો આ પાર્થ મારું કામ પૂરું કરશે, તો ઓળખાયેલા લોકો ફરીથી બાર વર્ષ વધુ વિતાવશે.
અથવા કશ્ચિદેવાન્યઃ ક્લીબરૂપેણ દેવરાટ્ । શરૈરેનં સુનિશિતૈઃ પાતયિષ્યામિ ભૂતલે
કેવી રીતે, દેવરાજ, કદાચ બીજું કોઈ જ્ઞાતિરૂપે આવે તો પણ, હું તેને તીખા બાણોથી ધરતી પર પાડી દઈશ.
તસ્મિન્વદતિ તાં વાચં ધાર્તરાષ્ટ્રે પરન્તપે। ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપો દ્રૌણિઃ પૌરુષં તદપૂજયન્
જ્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોમાં દુશ્મનને હરાવનાર એ વાત બોલતો હતો, ત્યારે ભીષ્મ, ડ્રોણ, કૃપાચાર્ય અને અશ્વત્થામાએ એ પુરુષાર્થનું માન કર્યું.
તાં શમીમભિસંગમ્ય પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્। સુખસંવર્ધિતં પિત્રા સમરાણામકોવિદમ્
પાર્થ એ શમી વૃક્ષ પાસે જઈને, પોતાના પિતાએ સુખથી ઉછેરેલા અને યુદ્ધવિદ્યામાં નિપુણ એવા વૈરાટના રાજકુમારને કહ્યું.
એહિ ભૂમિંજયારુહ્ય વૈરાટે મહતીં શમીમ્। સમાદિષ્ટો મયા ક્ષિપ્રં ધનુર્ગાણ્ડીવમાનય
ભૂમિન્જય, આવો, વૈરાટના દેશમાં આ મહાન શમી વૃક્ષ પર ચઢો અને મારી આજ્ઞાથી તરત જ ગાંડીવ ધનુષ લાવો.
નેમાનીષ્વાસનાનીહ સોઢું શક્ષ્યન્તિ મે બલમ્ । નાલં ભારં ગુરું ભેત્તું કુઞ્જરં વા પ્રમર્દિતુમ્
મારી તાકાત આ ધનુષો સહન કરી શકશે નહીં; ન તો હું ભારે ભાર ઉઠાવી શકું, કે ન હાથીને દબાવી શકું.
મમ વા બાહુવિક્ષેપં શત્રૂનિહ વિજેષ્યતઃ। નેચ્છામિ તૈરહં કર્તું કર્મ વૈજયિકં ત્વિહ
અને હું એ શસ્ત્રોથી અહીં વિજયનું કામ કરવું પણ નથી ઈચ્છતો, કારણ કે હું તો મારા હાથના જોરથી દુશ્મનોને હરાવી શકું છું.
અતિસૂક્ષ્માણિ હ્રસ્વાનિ સર્વાણિ ચ મૃદૂનિ ચ। આયુધાનિ મહાબાહો તવૈતાનિ મહાબલ
મહાબલી, આ બધાં શસ્ત્રો તો બહુ નાજુક, નાના અને કોમળ છે, તારી તાકાત માટે યોગ્ય નથી.
તસ્માદ્ભૂમિંજયારુહ્ય શમીમેતાં પલાશિનીમ્ । અસ્યાં હિ પાણ્ડુપુત્રાણાં ધનૂંષિ નિહિતાત્યુત
એથી, ભૂમિન્જય, આ પાંદડાવાળી શમી પર ચઢો, કારણ કે પાંડુપુત્રોના ધનુષો ખરેખર એ પર જ રાખેલા છે.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા । ધ્વજા શરાશ્ચ શૂરાણાં દિવ્યાનિ કવચાનિ ચ
અહીં યુધિષ્ઠિર, ભીમ, બીભત્સુ અને જમલાઓના ધ્વજ, બાણો અને દેવો જેવા કવચો પણ છે.
અત્રૈવ તુ મહાવીર્યં ધનુઃ પાર્થસ્ય ગાણ્ડિવમ્ । એકં શતસહસ્રેણ સંમિતં રાષ્ટ્રવર્ધનમ્
અહીં પાર્થનું મહાન ગાંડીવ ધનુષ પણ છે, જે એકલું જ લાખ ધનુષો જેટલું બળવાન છે અને રાજ્યનું વરધક છે.
વ્યાયામસહમત્યર્થં તૃણરાજસમં મહત્ । સર્વાયુધમહામાત્રં સર્વારિક્ષયકારકમ્
તે ધનુષ ભારે મહેનત સહન કરે છે, ઘાસના ગાંઠ જેટલું મોટું છે, બધા શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બધા દુશ્મનોનો નાશક છે.
સુવર્ણવિકૃતં દિવ્યં શ્લક્ષ્ણમાયતમવ્રણમ્। અલં ભારં ગુરું સોઢું વારુણં ચ સુદર્શનમ્
તે સોનાથી બનેલું, દિવ્ય, મસૃણ, લાંબું, નિર્દોષ, ભારે ભાર સહન કરવા યોગ્ય, વારુણ અને સુંદર છે.
તાદૃશાન્યેવ સર્વાણિ બલવન્તિ દૃઢાનિ ચ। યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા । પ્રથિતાનિ વિશિષ્ટાનિ દુર્દશાનિ ભવન્ત્યુત
યુધિષ્ઠિર, ભીમ, બીભત્સુ અને જમલાઓના બધા શસ્ત્રો પણ એવા જ બળવાન, મજબૂત, પ્રસિદ્ધ, વિશિષ્ટ અને જોવામાં પણ કઠણ છે.
શરીરમિહ ચાસક્તં શમ્યાં શુષ્કં પુરા કિલ। તદહં રાજપુત્રઃ સન્સ્પૃશેયં પાણિના કથમ્
અહીં પણ, ઘણા સમય પહેલા, એક સુકું શમી વૃક્ષ શરીર સાથે જોડાયું હતું; તો, રાજકુમાર, હું તેને હાથથી કેવી રીતે સ્પર્શી શકું?
ન મામેવંવિધં કર્મ કારયસ્વ બૃહન્નલે । કથં વા શક્યતે કર્તું બુદ્ધ્યા ત્વં મન્યસે કથં
બૃહન્નલા, મને આવી કામગીરી માટે મજબૂર ન કર. આવી રીતે આ કાર્ય કેવી રીતે થઈ શકે? તું શું વિચારે છે કે સમજદારીથી એ શક્ય છે?
નૈવંવિધં મયા યુક્તમાલબ્ધું ક્ષત્રયોનિના । મહતા રાજપુત્રેણ મન્ત્રયજ્ઞવિદા સતા
હું ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો, રાજકુમાર અને યજ્ઞ-મંત્રમાં નિષ્ણાત છું; આવું કામ કરવું મારા માટે યોગ્ય નથી.
સ્પૃષ્ટવન્તં શરીરં માં શવવાહમિવાશુચિમ્। કથં વા વ્યવહાર્યં વૈ કુર્વીથાસ્ત્વં બૃહન્નલે
મારા શરીરને સ્પર્શ કરીને, જાણે હું મૃતદેહ લઈ જનાર અશુદ્ધ માણસ હોઉં, એવી રીતે તું મારા સાથે વ્યવહાર કેવી રીતે કરી શકે, બૃહન્નલા?
તમુવાચ તતઃ શૂરઃ પાર્થં પરપુંરજયઃ। દાયાદં સર્વમત્સ્યાનાં કુલે જાતં વિશારદમ્
પછી શૂરવીર શત્રુવિજયે પાર્થને કહ્યું: 'તુ બધા મત્સ્ય વંશનો વારસદાર, રાજકુળમાં જન્મેલો અને કુશળ છે.'
જાનામિ ત્વાં મહાપ્રાજ્ઞ શુભં જાત્યા કુલેન ચ । કથં નુ પાપકં કર્મ બ્રૂયાં ત્વાઽહં પરન્તપ
હું તને ઓળખું છું, મહાપંડિત, તારો જન્મ અને કુળ બંને પવિત્ર છે. હે શત્રુઓને દહન કરનાર, હું તને પાપનું કામ કેવી રીતે શીખવાડું?
વ્યવહાર્યશ્ચ રાજેન્દ્ર શુદ્ધશ્ચૈવ ભવિષ્યસિ । ધનૂંષ્યેતાનિ મા ભૈસ્ત્વં શરીરં નાત્ર વિદ્યતે
હે રાજા, તું વ્યવહાર માટે યોગ્ય અને શુદ્ધ રહેશે. આ ધનુષ્યોને જોઈને ડરતો નહીં; અહીં કોઈ શરીર નથી.
દાયાદં મત્સ્યરાજસ્ય કુલે જાતં મનસ્વિનમ્ । કથં વા નન્દિતં કર્મ કારયે ત્વાં નૃપાત્મજ
હે રાજકુમાર, તું મત્સ્યરાજનો વારસદાર, રાજકુળમાં જન્મેલો અને ઉદાર મનવાળો છે; હું તને આનંદદાયક કાર્ય કેવી રીતે કરાવું?
એવમુક્તઃ સ પાર્થેન રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય કુણ્ડલી। આરુરોહ શમીવૃક્ષં વૈરાટિરવશસ્તદા
પાર્થના આવા શબ્દો સાંભળીને, કુંડલધારી રાજકુમાર રથમાંથી ઉતર્યો અને મજબૂરીથી શમી વૃક્ષ પર ચઢ્યો, હે વિરાટરાજ.
તમન્વશાસચ્છત્રુઘ્નો રથે તિષ્ઠન્ધનઞ્જયઃ । અવરોપય વૃક્ષાગ્રાદ્ધનૂંષ્યેતાનિ માચિરમ્
રથ પર ઊભા રહીને ધનંજયે, શત્રુવિજયે, તેને આજ્ઞા આપી: 'ઝલદી વૃક્ષની ટોચ પરથી આ ધનુષ્યો નીચે લાવ.'
સોપહૃત્ય મહાર્હાણિ ધનૂંષિ પૃથુવક્ષસામ્ । પરિવેષ્ટનપત્રાણિ વિમુચ્ય સમુપાનયત્
પછી તેણે વિશાળ છાતી ધરાવતાં મહાવીરોનાં કિંમતી ધનુષ્યો નીચે લાવ્યાં, તેમનાં આવરણો ખોલ્યાં અને તે ધનુષ્યો અર્પણ કર્યા.
પરિવેષ્ટનમેતેષાં સર્વં મુઞ્ચસ્વ માચિરમ્ । તેષાં સંનહનીયાનિ પરિમુચ્ય પરન્તપઃ। અપશ્યત્તત્ર ગાણ્ડીવં ચતુર્ભિરપરૈઃ સહ
આ બધાં ધનુષ્યોનાં આવરણો તું તરત જ ખોલી નાખ. શત્રુઓને દહન કરનારએ તેમનાં આવરણો ખોલ્યા પછી ત્યાં ગાંડીવ અને ચાર બીજાં ધનુષ્યો જોયાં.
તેષાં વિમુચ્યમાનાનાં ધનુષામર્કવર્ચસામ્। વિનિશ્ચેરુઃ પ્રભા દિવ્યા ગ્રહાણામુદયેષ્વિવ
જ્યારે અમરતુલ્યા તેજસ્વી ધનુષ્યોના આવરણો ખુલવા લાગ્યા, ત્યારે તેમમાંથી દિવ્ય પ્રકાશ નીકળ્યો, જાણે ગ્રહો ઉગે ત્યારે પ્રકાશ ફેલાય.