યસ્મિઞ્જાતે મહી કૃત્સ્ના નિર્ભરોચ્છ્વાસિતાઽભવત્। યેન મે દક્ષિણા દત્તા બદ્ધ્વા દ્રુપદમોજસા
જ્યારે એ જન્મ્યો ત્યારે આખી ધરતીએ હળવો શ્વાસ લીધો હતો; એના બળે દ્રુપદને બાંધીને મને દક્ષિણાદાનમાં આપ્યો હતો.
વિદ્ધ્વા વિયદ્ગતં લક્ષ્યં વિનિર્જિત્ય ચ પાર્થિવાન્ । નિર્જિતા યેન પાઞ્ચાલી પુરા યેન સ્વયંવરે
જેણે આકાશમાં લક્ષ્ય ભેદ્યું, રાજાઓને હરાવ્યા અને એના દ્વારા પાંચાલી પ્રાચીન સ્વયંવરમાં જીતાઈ.
ખાણ્ડવે યેન સંતૃપ્તો વહ્નિર્જિત્વા સુરાસુરાન્ । પરિણીતા સુભદ્રા ચ યેન નિર્જિત્ય યાદવાન્
ખાંડવ વનમાં જેના દ્વારા અગ્નિ તૃપ્ત થયો, દેવ-દૈત્યને જીત્યા; અને યાદવોને હરાવીને સુભદ્રાને પણ વિવાહ કરી.
નિર્જિતો યેન યુદ્ધેન ત્રિપુરારિઃ સ્મરાર્દનઃ
જેણે યુદ્ધમાં ત્રિપુરારી, કામદહન કરનારને પણ હરાવ્યો.
ગત્વા ત્રિવિષ્ટપં યેન જિતેન્દ્રા દાનવા યુધિ । નિવાતકવચા રાજન્દાનવાનાં ત્રિકોટયઃ। નિર્જિતાઃ કાલકેયાશ્ચ હિરણ્યપુરવાસિનઃ
જેણે સ્વર્ગ જઈને દેવો અને દાનવોને યુદ્ધમાં જીત્યા; રાજા, નિવાતકવચ દાનવોની ત્રણ કરોડ સેના અને હિરણ્યપુરના કાલકેયો પણ એના દ્વારા હરાવાયા.
યેન ત્વં મોચિતો બદ્ધશ્ચિત્રસેનેન તદ્વને
જેણે તને, ચિત્રસેન દ્વારા વનમાં બાંધાયેલા, મુક્ત કર્યો હતો.
યેન ગત્વોત્તરં મેરોરાનિનાય મહદ્ધનમ્ । યાજિતો ધર્મસૂનુશ્ચ નૃપાન્સર્વાન્વિજિત્ય ચ
જેણે ઉત્તર તરફના મેરુ પાર જઈને ઘણું ધન લાવ્યું; અને ધર્મપુત્રે બધા રાજાઓને જીતીને યજ્ઞ કર્યો.
યસ્મિઞ્શૌર્યં ચ વીર્યં ચ તેજો ધૈર્યં પરાક્રમઃ । ઔદાર્યં ચૈવ ગામ્ભીર્યં શ્રીર્હ્રીર્ધર્મો દયાઽઽર્જવમ્ । એવમાદિગુણોપેતઃ સોયં પાર્થો ન સંશયઃ
જેમા શૌર્ય, બળ, તેજ, ધીરજ, પરાક્રમ, ઉદારતા, ગંભીરતા, સમૃદ્ધિ, લાજ, ધર્મ, દયા અને સચ્ચાઈ જેવા ગુણો છે—એવો ગુણવાન પાર્થ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
નાજિત્વા વિનિવર્તેત સર્વાનપિ મરુદ્ગણાન્
એ બધા મારુતોને પણ ન જીતી વિના પાછો ફરતો નથી.
ક્લેશિતશ્ચ વને શૂરો વાસવેન ચ શિક્ષિતઃ। અમર્ષવશમાપન્નો યોત્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ । ન હ્યસ્ય પ્રતિયોદ્ધારમન્યં પશ્યામિ કૌરવ
એ વનમાં બહુ દુઃખ ભોગવી ચૂક્યો છે, વાસવ દ્વારા શિક્ષિત થયો છે; હવે ક્રોધથી ભરેલો છે, ચોક્કસ યુદ્ધ કરશે—આમાં શંકા નથી; અને, કૌરવ, હું એને મુકાબલો કરી શકે એવો બીજો કોઈ નથી જોઈતો.
મહાદેવોપિ પાર્થેન શ્રૂયતે યુદ્ધતોષિતઃ । કિરાતવેષપ્રચ્છન્નો ગિરૌ હિમવતિ પ્રભુઃ
એવું કહેવાય છે કે મહાદેવજી પણ, કિરાતનું રૂપ ધારણ કરીને હિમાલય પર્વત પર, પાર્થ દ્વારા યુદ્ધમાં પ્રસન્ન થયા હતા.
ઇત્યેવંવાદિનં દ્રોણં કર્ણઃ ક્રુદ્ધોઽભ્યભાષત
દ્રોણે આ રીતે બોલ્યા ત્યારે કર્ણ ગુસ્સામાં બોલ્યો.
સદા ભવાન્ફલ્ગુનસ્ય ગુણાનસ્માસુ કત્થસે। ન ચાર્જુનઃ કલાપૂર્ણો મમ દુર્યોધનસ્ય વા
તમે હંમેશાં અમને ફલ્ગુનના ગુણો વિશે વખાણો છો, પણ ન તો અર્જુન, ન હું, કે ન દુર્યોધન, આપણામાંથી કોઈની તૂણીઓ પૂરી નથી.
યદ્યેષ પાર્થો રાધેય કૃતં કાર્યં ભવેન્મમ । જ્ઞાતાઃ પુનશ્ચરિષ્યન્તિ દ્વાદશાન્યાંશ્ચ વત્સરાન્
રાધેય, જો આ પાર્થ મારું કામ પૂરું કરશે, તો ઓળખાયેલા લોકો ફરીથી બાર વર્ષ વધુ વિતાવશે.
અથવા કશ્ચિદેવાન્યઃ ક્લીબરૂપેણ દેવરાટ્ । શરૈરેનં સુનિશિતૈઃ પાતયિષ્યામિ ભૂતલે
કેવી રીતે, દેવરાજ, કદાચ બીજું કોઈ જ્ઞાતિરૂપે આવે તો પણ, હું તેને તીખા બાણોથી ધરતી પર પાડી દઈશ.
તસ્મિન્વદતિ તાં વાચં ધાર્તરાષ્ટ્રે પરન્તપે। ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપો દ્રૌણિઃ પૌરુષં તદપૂજયન્
જ્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોમાં દુશ્મનને હરાવનાર એ વાત બોલતો હતો, ત્યારે ભીષ્મ, ડ્રોણ, કૃપાચાર્ય અને અશ્વત્થામાએ એ પુરુષાર્થનું માન કર્યું.
તાં શમીમભિસંગમ્ય પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્। સુખસંવર્ધિતં પિત્રા સમરાણામકોવિદમ્
પાર્થ એ શમી વૃક્ષ પાસે જઈને, પોતાના પિતાએ સુખથી ઉછેરેલા અને યુદ્ધવિદ્યામાં નિપુણ એવા વૈરાટના રાજકુમારને કહ્યું.
એહિ ભૂમિંજયારુહ્ય વૈરાટે મહતીં શમીમ્। સમાદિષ્ટો મયા ક્ષિપ્રં ધનુર્ગાણ્ડીવમાનય
ભૂમિન્જય, આવો, વૈરાટના દેશમાં આ મહાન શમી વૃક્ષ પર ચઢો અને મારી આજ્ઞાથી તરત જ ગાંડીવ ધનુષ લાવો.
નેમાનીષ્વાસનાનીહ સોઢું શક્ષ્યન્તિ મે બલમ્ । નાલં ભારં ગુરું ભેત્તું કુઞ્જરં વા પ્રમર્દિતુમ્
મારી તાકાત આ ધનુષો સહન કરી શકશે નહીં; ન તો હું ભારે ભાર ઉઠાવી શકું, કે ન હાથીને દબાવી શકું.
મમ વા બાહુવિક્ષેપં શત્રૂનિહ વિજેષ્યતઃ। નેચ્છામિ તૈરહં કર્તું કર્મ વૈજયિકં ત્વિહ
અને હું એ શસ્ત્રોથી અહીં વિજયનું કામ કરવું પણ નથી ઈચ્છતો, કારણ કે હું તો મારા હાથના જોરથી દુશ્મનોને હરાવી શકું છું.
અતિસૂક્ષ્માણિ હ્રસ્વાનિ સર્વાણિ ચ મૃદૂનિ ચ। આયુધાનિ મહાબાહો તવૈતાનિ મહાબલ
મહાબલી, આ બધાં શસ્ત્રો તો બહુ નાજુક, નાના અને કોમળ છે, તારી તાકાત માટે યોગ્ય નથી.
તસ્માદ્ભૂમિંજયારુહ્ય શમીમેતાં પલાશિનીમ્ । અસ્યાં હિ પાણ્ડુપુત્રાણાં ધનૂંષિ નિહિતાત્યુત
એથી, ભૂમિન્જય, આ પાંદડાવાળી શમી પર ચઢો, કારણ કે પાંડુપુત્રોના ધનુષો ખરેખર એ પર જ રાખેલા છે.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા । ધ્વજા શરાશ્ચ શૂરાણાં દિવ્યાનિ કવચાનિ ચ
અહીં યુધિષ્ઠિર, ભીમ, બીભત્સુ અને જમલાઓના ધ્વજ, બાણો અને દેવો જેવા કવચો પણ છે.
અત્રૈવ તુ મહાવીર્યં ધનુઃ પાર્થસ્ય ગાણ્ડિવમ્ । એકં શતસહસ્રેણ સંમિતં રાષ્ટ્રવર્ધનમ્
અહીં પાર્થનું મહાન ગાંડીવ ધનુષ પણ છે, જે એકલું જ લાખ ધનુષો જેટલું બળવાન છે અને રાજ્યનું વરધક છે.
વ્યાયામસહમત્યર્થં તૃણરાજસમં મહત્ । સર્વાયુધમહામાત્રં સર્વારિક્ષયકારકમ્
તે ધનુષ ભારે મહેનત સહન કરે છે, ઘાસના ગાંઠ જેટલું મોટું છે, બધા શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બધા દુશ્મનોનો નાશક છે.
સુવર્ણવિકૃતં દિવ્યં શ્લક્ષ્ણમાયતમવ્રણમ્। અલં ભારં ગુરું સોઢું વારુણં ચ સુદર્શનમ્
તે સોનાથી બનેલું, દિવ્ય, મસૃણ, લાંબું, નિર્દોષ, ભારે ભાર સહન કરવા યોગ્ય, વારુણ અને સુંદર છે.
તાદૃશાન્યેવ સર્વાણિ બલવન્તિ દૃઢાનિ ચ। યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા । પ્રથિતાનિ વિશિષ્ટાનિ દુર્દશાનિ ભવન્ત્યુત
યુધિષ્ઠિર, ભીમ, બીભત્સુ અને જમલાઓના બધા શસ્ત્રો પણ એવા જ બળવાન, મજબૂત, પ્રસિદ્ધ, વિશિષ્ટ અને જોવામાં પણ કઠણ છે.
શરીરમિહ ચાસક્તં શમ્યાં શુષ્કં પુરા કિલ। તદહં રાજપુત્રઃ સન્સ્પૃશેયં પાણિના કથમ્
અહીં પણ, ઘણા સમય પહેલા, એક સુકું શમી વૃક્ષ શરીર સાથે જોડાયું હતું; તો, રાજકુમાર, હું તેને હાથથી કેવી રીતે સ્પર્શી શકું?
ન મામેવંવિધં કર્મ કારયસ્વ બૃહન્નલે । કથં વા શક્યતે કર્તું બુદ્ધ્યા ત્વં મન્યસે કથં
બૃહન્નલા, મને આવી કામગીરી માટે મજબૂર ન કર. આવી રીતે આ કાર્ય કેવી રીતે થઈ શકે? તું શું વિચારે છે કે સમજદારીથી એ શક્ય છે?
નૈવંવિધં મયા યુક્તમાલબ્ધું ક્ષત્રયોનિના । મહતા રાજપુત્રેણ મન્ત્રયજ્ઞવિદા સતા
હું ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો, રાજકુમાર અને યજ્ઞ-મંત્રમાં નિષ્ણાત છું; આવું કામ કરવું મારા માટે યોગ્ય નથી.