એવં બ્રુવાણો વૈરાટિં બીભત્સુરપરાજિતઃ। સમાશ્વાસ્ય ભયાર્તં તમુત્તરં ભરતર્ષભઃ ।। 78
આ રીતે ભયથી વ્યાકુળ અને દુઃખી ઉત્તરાને, અપરાજિત બીભત્સુએ, જે ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, આશ્વાસન આપ્યું.
ઇતસ્તતો વિવેષ્ટન્તમકામં ભયપીડિતમ્ । રથમારોપમાયાસ પાર્થઃ પરપુરંજયઃ ।। 79
જ્યારે પાર્થે જોયું કે ઉત્તર ડરથી કાંઈક કરવા માંગતો નથી અને અચાનક અહીં-ત્યાં ફરતો રહ્યો, ત્યારે તેણે તેને રથ પર ચઢાડી દીધો.
તમારોપ્ય રથોપસ્થે વિલપન્તં ધનઞ્જયઃ। ગાણ્ડીવં ધનુરાદાતુમુપાયાત્તાં શમીં પ્રતિ
ઉત્તર રથ પર ચઢીને રડતો હતો, ત્યારે ધનંજય એ શમી વૃક્ષ પાસે પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્ય લેવા ગયો.
ઉત્તરં તં સમાશ્વાસ્ય કૃત્વા યન્તારમર્જુનઃ ।। 80
અર્જુને ઉત્તરાને આશ્વાસન આપીને તેને રથચાલક બનાવ્યો—
તં દૃષ્ટ્વા ક્લીબરૂપેણ રથસ્થં રથિપુઙ્ગવમ્। શમીમભિમુખં યાન્તં રથમારોપ્ય ચોત્તરમ્
જ્યારે કૌરવોના શ્રેષ્ઠ રથયોદ્ધાઓએ જોયું કે અર્જુન, જે હવે ક્લિબ રૂપે રથ પર ઊભો છે અને શમી વૃક્ષ તરફ જઈ રહ્યો છે, અને ઉત્તરાને પણ રથ પર ચઢાડી દીધો છે—
દ્રોણભીષ્માદયઃ શૂરાઃ કુરૂણાં રથિસત્તમાઃ । વિત્રસ્તમનસશ્ચાસન્ધનઞ્જયકૃતાદ્ભયાત્
ત્યારે દ્રોણ, ભીષ્મ અને અન્ય કૌરવોના મહાન યોદ્ધાઓ ધનંજયના ભયથી મનમાં ડરી ગયા.
તાનવેક્ષ્ય હતોત્સાહાનુત્પાતાનપિ ચાદ્ભુતાન્। ગુરુઃ શસ્ત્રભૃતાંશ્રેષ્ઠો ભારદ્વાજોઽભ્યભાષત
જ્યારે ભારદ્વાજમુનિ, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ યોદ્ધાઓને ઉત્સાહહીન અને અનેક અદભુત અપશકુન જોઈને બોલ્યા—
સ્વરાશ્ચ વાતાઃ સંયાન્તિ રૂક્ષાઃ પરુષનિસ્વનાઃ । ભસ્મવર્ષપ્રકાશેન તમસા સંવૃતં નભઃ
હવામા કઠોર અને કર્કશ અવાજ સાથે પવન ફૂંકાય છે; આકાશ અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું છે અને બરફ જેવો રાખ વરસે છે.
રૂક્ષવર્ણાશ્ચ જલદા દૃશ્યન્તેઽદ્ભુતદર્શનાઃ । નિઃસરન્તિ ચ કોશેભ્યઃ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
અહીં કઠોર રંગના અને અદભુત દેખાતા વાદળો દેખાય છે; અને વિવિધ શસ્ત્રો પણ પોતાના ખોળમાંથી બહાર આવે છે.
શિવાશ્ચ વિનદન્ત્યેતા દીપ્તાયાં દિશિ દારુણાઃ । હયાશ્ચાશ્રૂણિ મુઞ્ચન્તિ ધ્વજાઃ કમ્પન્ત્યકમ્પિતાઃ
આ ભયાનક શિયાળાઓ જોરથી બૂંસે છે, ઘોડાઓના આંખમાંથી આંસુ વહે છે, અને ધ્વજાઓ પણ હલવા લાગે છે.
યાદૃશાન્યત્ર દૃશ્યન્તે રૂપાણિ વિવિધાનિ ચ। યત્તા ભવન્તસ્તિષ્ઠન્તુ યુદ્ધં સ્યાત્સમુપસ્થિતમ્
જેવા અદભુત રૂપો અહી-તહીં દેખાય છે, એવા અહીં પણ દેખાય છે; તમારા લોકો સ્થિર રહે, કારણ કે યુદ્ધ નજીક છે.
રક્ષધ્વમપિ રાજાનં વ્યૂહધ્વં વાહિનીમપિ । વૈશસં ચ પ્રતીક્ષધ્વં રક્ષધ્વં ચાપિ ગોધનમ્
રાજાને સુરક્ષિત રાખો, સેના ગોઠવો, કોઈ પણ આપત્તિ માટે તૈયાર રહો અને પશુઓની પણ રક્ષા કરો.
એષ વીરો મહેષ્વાસઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ। આગતઃ ક્લીબવેષેણ પાર્થો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ
આ મહાન શૂરવીર, બધા શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં હિજડાની વેશમાં આવ્યો છે—આ પાર્થ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
એતાવદુક્ત્વા વચનં ભીષ્મમાલોક્ય ચાબ્રવીત્
આવું કહીને, તેણે ભીષ્મ તરફ જોયું અને તેને સંબોધન કર્યું.
નદીજ લઙ્કેશવનારિકેતુર્નગાહ્વયો નામ નગારિસૂનુઃ । ગત્યા સુરેશઃ ક્વચિદઙ્ગનેવ ગુરુર્બભાષે વચનં તદાનીમ્
શહેરના પુત્ર, નદિજા નામે ઓળખાતા, લંકાના વનોના સ્વામી, તુરગાહ્વય તરીકે પ્રસિદ્ધ, તેની ચાલે ક્યારેક દેવોના રાજા જેવી લાગતી અને ક્યારેક સ્ત્રી જેવી પણ, ત્યારે ગુરુએ આ રીતે વાત કરી.
ઇત્યુક્ત્વા સંજ્ઞયા દ્રોણસ્તૂષ્ણીમાસીદ્વિશાંપતે। ભારદ્વાજવચઃ શ્રુત્વા ગાઙ્ગેયઃ સંજ્ઞયાઽબ્રવીત્
આ રીતે સંકેતથી કહીને, દ્રોણ શાંત રહી ગયા; ભરદ્વાજના વચન સાંભળી, ગંગાપુત્ર ભીષ્મે પણ સંકેતથી જવાબ આપ્યો.
અતીતં ચક્રમસ્માકં વિષયાન્તરમાગતાઃ । અતીતઃ સમયશ્ચોક્ત અસ્માભિર્યઃ સભાતલે। ન ભયં શત્રુતઃ કાર્યં શઙ્કાં ત્યજ નરર્ષભ
હમારો સમય પૂરો થયો છે અને હવે આપણે બીજાના પ્રદેશમાં આવી ગયા છીએ; સભામાં જે વચન આપ્યું હતું, તેનું પણ અંત આવી ગયું છે; દુશ્મનથી ડરવાની જરૂર નથી—શંકા છોડો, પુરુષશ્રેષ્ઠ.
દેવવ્રતેનૈવમુક્તે વચને હિતકારિણા । દુર્યોધનમથાલોક્ય સંજ્ઞયા દ્રોણ અબ્રવીત્
દેવવ્રતે, હંમેશાં તમારું કલ્યાણ ઈચ્છે છે, એવાં હિતના વચન કહ્યા પછી, દ્રોણે દુર્યોધન તરફ જોઈને સંકેતથી કહ્યું.
એષ વીરો મહેષ્વાસઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ । આગતઃ ક્લીબરૂપેણ પાર્થો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ
આ મહાન શૂરવીર, બધા શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં હિજડાના રૂપમાં આવ્યો છે—આ પાર્થ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
એષ પાર્થો હિ વિક્રાન્તઃ સવ્યસાચી પરન્તપઃ। યે જેતારો મહીપાનામમુના કુરવો હતાઃ
આ ખરેખર પાર્થ છે, બહાદુર, બંને હાથથી સમાન રીતે લડનાર, દુશ્મનોને દહાડનાર; જેના હાથે રાજાઓને જીતનારા કૌરવો પણ માર્યા ગયા.
યસ્મિઞ્જાતે મહી કૃત્સ્ના નિર્ભરોચ્છ્વાસિતાઽભવત્। યેન મે દક્ષિણા દત્તા બદ્ધ્વા દ્રુપદમોજસા
જ્યારે એ જન્મ્યો ત્યારે આખી ધરતીએ હળવો શ્વાસ લીધો હતો; એના બળે દ્રુપદને બાંધીને મને દક્ષિણાદાનમાં આપ્યો હતો.
વિદ્ધ્વા વિયદ્ગતં લક્ષ્યં વિનિર્જિત્ય ચ પાર્થિવાન્ । નિર્જિતા યેન પાઞ્ચાલી પુરા યેન સ્વયંવરે
જેણે આકાશમાં લક્ષ્ય ભેદ્યું, રાજાઓને હરાવ્યા અને એના દ્વારા પાંચાલી પ્રાચીન સ્વયંવરમાં જીતાઈ.
ખાણ્ડવે યેન સંતૃપ્તો વહ્નિર્જિત્વા સુરાસુરાન્ । પરિણીતા સુભદ્રા ચ યેન નિર્જિત્ય યાદવાન્
ખાંડવ વનમાં જેના દ્વારા અગ્નિ તૃપ્ત થયો, દેવ-દૈત્યને જીત્યા; અને યાદવોને હરાવીને સુભદ્રાને પણ વિવાહ કરી.
નિર્જિતો યેન યુદ્ધેન ત્રિપુરારિઃ સ્મરાર્દનઃ
જેણે યુદ્ધમાં ત્રિપુરારી, કામદહન કરનારને પણ હરાવ્યો.
ગત્વા ત્રિવિષ્ટપં યેન જિતેન્દ્રા દાનવા યુધિ । નિવાતકવચા રાજન્દાનવાનાં ત્રિકોટયઃ। નિર્જિતાઃ કાલકેયાશ્ચ હિરણ્યપુરવાસિનઃ
જેણે સ્વર્ગ જઈને દેવો અને દાનવોને યુદ્ધમાં જીત્યા; રાજા, નિવાતકવચ દાનવોની ત્રણ કરોડ સેના અને હિરણ્યપુરના કાલકેયો પણ એના દ્વારા હરાવાયા.
યેન ત્વં મોચિતો બદ્ધશ્ચિત્રસેનેન તદ્વને
જેણે તને, ચિત્રસેન દ્વારા વનમાં બાંધાયેલા, મુક્ત કર્યો હતો.
યેન ગત્વોત્તરં મેરોરાનિનાય મહદ્ધનમ્ । યાજિતો ધર્મસૂનુશ્ચ નૃપાન્સર્વાન્વિજિત્ય ચ
જેણે ઉત્તર તરફના મેરુ પાર જઈને ઘણું ધન લાવ્યું; અને ધર્મપુત્રે બધા રાજાઓને જીતીને યજ્ઞ કર્યો.
યસ્મિઞ્શૌર્યં ચ વીર્યં ચ તેજો ધૈર્યં પરાક્રમઃ । ઔદાર્યં ચૈવ ગામ્ભીર્યં શ્રીર્હ્રીર્ધર્મો દયાઽઽર્જવમ્ । એવમાદિગુણોપેતઃ સોયં પાર્થો ન સંશયઃ
જેમા શૌર્ય, બળ, તેજ, ધીરજ, પરાક્રમ, ઉદારતા, ગંભીરતા, સમૃદ્ધિ, લાજ, ધર્મ, દયા અને સચ્ચાઈ જેવા ગુણો છે—એવો ગુણવાન પાર્થ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
નાજિત્વા વિનિવર્તેત સર્વાનપિ મરુદ્ગણાન્
એ બધા મારુતોને પણ ન જીતી વિના પાછો ફરતો નથી.
ક્લેશિતશ્ચ વને શૂરો વાસવેન ચ શિક્ષિતઃ। અમર્ષવશમાપન્નો યોત્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ । ન હ્યસ્ય પ્રતિયોદ્ધારમન્યં પશ્યામિ કૌરવ
એ વનમાં બહુ દુઃખ ભોગવી ચૂક્યો છે, વાસવ દ્વારા શિક્ષિત થયો છે; હવે ક્રોધથી ભરેલો છે, ચોક્કસ યુદ્ધ કરશે—આમાં શંકા નથી; અને, કૌરવ, હું એને મુકાબલો કરી શકે એવો બીજો કોઈ નથી જોઈતો.