યેયં કુમારી સુશ્રોણી ભગિની તે યવીયસી। અસ્યાસ્તુ વચનં વીર કરિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। 31
આ તારી નાની બહેન, સુંદર નિતંબવાળી કન્યા — વીર, એ નિશ્ચિતપણે જે કહેશ તે કરશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
યદિ તે સારથિઃ સા સ્યાત્કુરૂન્સર્વાન્ન સંશયઃ। જિત્વા ગાશ્ચ સમાદાય ધ્રુવમાગમનં ભવેત્ ।। 32
જો એ તારી રથચાલક બને તો, કોઈ શંકા વગર, તું બધા કૌરવોને જીતશે, ગાયો પાછી લાવશે અને નિશ્ચિતપણે પરત ફરશે.
એવમુક્તઃ સ સૈરન્ધ્ર્યા ભગિનીં પ્રત્યભાષત। ગચ્છ ત્વમનવદ્યાઙ્ગિ તામાનય બૃહન્નલામ્ ।। 33
સૈરંધ્રીએ આવું કહ્યું ત્યારે તેણે પોતાની બહેનને કહ્યું: 'હે નિર્દોષ અંગવાળી, તું જા અને બૃહન્નલાને અહીં લાવ.'
સા પ્રાદ્રવત્કાઞ્ચનમાલ્યધારિણી જ્યેષ્ઠેન ભ્રાત્રા પ્રહિતા યશસ્વિની । ભ્રાતુર્નિયોગં તુ નિશમ્ય સુભ્રુઃ શુભાનના હાટકવજ્રભૂષિતા ।। 34
પોતાના મોટા ભાઈ દ્વારા મોકલાયેલી, સુવર્ણમાળાથી શોભાયમાન, યશસ્વિ, સુંદર ભ્રૂવાળી અને મુખવાળી, સોનાના અને વજ્રના આભૂષણોથી સજ્જ, એ ભાઈની આજ્ઞા સાંભળી તરત જ દોડી ગઈ.
સા વજ્રમુક્તામણિહેમકુણ્ડલા મૃદુક્રમા ભ્રાતૃનિયોગચોદિતા। પ્રદક્ષિણાવર્તતનુઃ શિખણ્ડિની પદ્માનના પદ્મદલાયતાક્ષી ।। 35
સોનાની, વજ્ર અને મુક્તાની કાંટીઓ પહેરેલી, મૃદુ પગવાળી, ભાઈની આજ્ઞાથી પ્રેરાયેલી, પાતળી કાયાવાળી, શિખાવાળી, કમળમુખવાળી અને કમળપાંખ જેવી આંખો ધરાવતી એ બહાર નીકળી.
તન્વી સમાઙ્ગી મૃદુમન્દ્રલોચના માત્સ્યસ્ય રાજ્ઞો દુહિતા વિલાસિની । સા નર્તનાગારમરાલપક્ષ્મા શતહ્રદા મેઘમિવાન્વપદ્યત ।। 36
પાતળી, સુમેળવાળી, મૃદુ અને મંદ આંખો ધરાવતી, મચ્છરાજાની રમણીય પુત્રી, વાળ વળાંકડાવાળી, નૃત્યગૃહમાં એવી પ્રવેશી જેમ મેઘને જોઈ મોર દોડી જાય.
સા નાગનાસોપમસંહિતોરૂરનિન્દિતા વેદિવિલગ્નમધ્યા। આસાદ્ય તસ્થૌ વરમાલ્યધારિણી પાર્થં શુભા નાગવધૂરિવ દ્વિપમ્ ।। 37
એ સુંદર સ્ત્રી, જેની જાંઘો સાપની જેમ જોડાયેલી હતી, અવ્યાજ રૂપવાળી અને કમર પર વેદના ચિહ્નોથી શોભતી હતી, સુંદર માળા પહેરીને પાર્થે સામે આવીને ઊભી રહી, જાણે સાપની વહુ હાથી સામે ઊભી હોય.
તામાગતામાયતતામ્રલોચનામવેક્ષ્ય પાર્થઃ સમયેઽભ્યભાષત ।। 38
પાર્થે એ લાંબા, તાંબાં જેવી આંખોવાળી સ્ત્રીને યોગ્ય સમયે આવતી જોઈને તેની સાથે વાત કરી.
કિમાગતા કાઞ્ચનમાલ્યધારિણી સુગાત્રિ કિંચિત્ત્વરિતાઽસિ સુભ્રુ । કિં તે મુખં સુન્દરિ ન પ્રસન્નમાચક્ષ્વ શીઘ્રં મમ ચારુહાસિનિ ।। 39
સુનયના, સુગઠિત અંગવાળી, સુવર્ણમાળાધારી, તું કેમ આવી છે? કેમ તારે થોડી ઉતાવળ છે? સુંદર ભ્રૂવાળી, તારો ચહેરો ખુશ કેમ નથી? વહેલી તકે કહો, હસતી મુખવાળી.
સા વજ્રવૈડૂર્યવિકારકુણ્ડલા વિનિદ્રપદ્મોત્પલપન્નગન્ધિની । પ્રસન્નતારાધિપસંનિભાનના પાર્થે કુમારી વચનં બભાષે ।। 40
વજ્ર અને વૈડૂર્યના કુંડળ પહેરેલી, કમળ, ઉટપળ અને સાપ જેવી સુગંધ ધરાવતી, ચાંદની જેવી તેજસ્વી ચહેરાવાળી કન્યાએ પાર્થેને મીઠા શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.
હરન્તિ વિત્તં કુરવાઃ પિતુર્મે શતં સહસ્રાણિ ગવાં બૃહન્નલે। સા ભ્રાતુરશ્વાન્મમ સંયમસ્વ પુરા પરે દૂરતરં હરન્તિ ગાઃ ।। 41
કુરુઓ મારા પિતાની લાખ ગાયોનું ધન મોટાં ચરોતરમાંથી ચોરી રહ્યા છે. તો મારા ભાઈના ઘોડાઓને રોક, નહિતર બીજા લોકો ગાયોને દૂર લઈ જશે.
સૈરન્ધ્રિરાખ્યાતિ બૃહન્નલે ત્વાં સુશિક્ષિતા સંગ્રહણે રથાશ્વયોઃ । અહં મરિષ્યામિ ન મેઽત્ર સંશયો મયા વૃતા તત્ર ન ચેદ્ગમિષ્યસિ ।। 42
સૈરંધ્રી કહે છે કે તું બૃહન્નલામાં રથ અને ઘોડા સંભાળવામાં કુશળ છે. જો તું મારા કહ્યા પ્રમાણે ત્યાં નહીં જાય, તો હું મરી જઈશ, એમાં શંકા નથી.
તથા નિયુક્તો નરદેવકન્યયા નરોત્તમઃ પ્રીતમના ધનઞ્જયઃ। ઉવાચ પાર્થઃ શુભમન્દ્રયા ગિરા શુભાનનાં શુક્લદતીં શુચિસ્મિતામ્ ।। 43
રાજકુમારીના આદેશથી મનમાં આનંદ પામેલા ધનંજયે, સૌમ્ય વાણીથી સુંદર ચહેરાવાળી, સફેદ દાંતવાળી, નિર્મળ હાસ્યવાળી કન્યાને કહ્યું.
ગચ્છામિ યત્રેચ્છસિ ચારુહાસિનિ હુતાશનં પ્રજ્વલિતં વિશામિ વા। ઇચ્છામિ તેઽહં વરગાત્રિ જીવિતં કરોમિ કિં તે પ્રિયમદ્ય સુન્દરિ। ન મત્કૃતે દ્રક્ષ્યસિ તત્પુરં પ્રિયે વૈવસ્વતં પ્રેતપતેર્મહાભયમ્ ।। 44
હસતી મુખવાળી, તું જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં હું જઈશ, ભલે અગ્નિમાં જવું પડે. સુંદર અંગવાળી, હું તારો જીવ બચાવવાનો ઈચ્છું છું. આજે તારે માટે શું કરું? મારા કારણે તારે યમરાજનું ભયાનક શહેર ક્યારેય જોવા નહીં મળે.
એતાવદુક્ત્વા કુરુવીરપુઙ્ગવો વિલાસિનીં શુક્લદતીં શુચિસ્મિતામ્। બૃહન્નલારૂપવિભૂષિતાનનો વિરાટપુત્રસ્ય સમીપમાવ્રજત્ ।। 45
આ રીતે કહીને, કુરુવીરોમાં શ્રેષ્ઠ પાર્થે, બૃહન્નલાનું રૂપ ધારણ કરીને, સફેદ દાંતવાળી, નિર્મળ હાસ્યવાળી કન્યાને સાથે લઈને વિરાટપુત્ર પાસે ગયો.
તથા વ્રજન્તં વરભૂષણૈર્વૃતં મહાપ્રભં વારણયૂથપોપમમ્। ગજેન્દ્રબાહું કમલાયતેક્ષણં કવાટવક્ષસ્થલમુન્નતાંસમ્ ।। 46
તે સમયે, સુંદર આભૂષણોથી શોભિત, તેજસ્વી, હાથીના સમૂહના નેતા જેવો, હાથી જેવી બાંય, કમળ જેવી વિશાળ આંખો, પહોળું છાતી અને ઊંચા ખભાવાળો પાર્થે આગળ વધ્યો.
તમાગતં પાર્થમમિત્રકર્શનં મહાબલં નાગમિવ પ્રમાથિનમ્। વૈરાટિરામન્ત્ર્ય તતો બૃહન્નલાં ગવાં નિનીષન્પદમુત્તરોઽબ્રવીત્ ।। 47
શત્રુઓને હરાવનાર, મહાબલી પાર્થે, જાણે તોફાની સાપ જેવો, ત્યાં પહોંચ્યો ત્યારે વિરાટપુત્રએ ગાયો લઈ જવાની ઈચ્છા સાથે બૃહન્નલાને સંબોધી કહ્યું.
તમાવ્રજન્તં ત્વરિતં પ્રભિન્નમિવ કુઞ્જરમ્। અન્વગચ્છદ્વિશાલાક્ષી ગજં ગજવધૂરિવ ।। 48
તે ઝડપથી, જાણે તોફાની હાથી આવે તેમ, આગળ વધતો હતો. વિશાળ આંખોવાળી કન્યા, જાણે હાથીની પત્ની પોતાના પતિને અનુસરે તેમ, તેની પાછળ ગઈ.
દૂરાદેવ તુ સંપ્રેક્ષ્ય રાજપુત્રોઽભ્યભાષત । ત્વયા સારથિના પાર્થઃ ખાણ્ડવેઽગ્નિમતર્પયત્ ।। 49
દૂરથી જોઈને રાજકુમારે કહ્યું: તારા જેવા સારથી સાથે પાર્થે ખાંડવ વનમાં અગ્નિ તૃપ્ત કર્યો હતો.
પૃથિવીં ચાજયત્કૃત્સ્નાં કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ। સૈરન્ધ્રી ત્વાં મમાચષ્ટ સા હિ જાનાતિ પાણ્ડવાન્ ।। 50
કુંતીપુત્ર ધનંજયે આખી પૃથ્વી જીતેલી છે; સૈરંધ્રીએ મને તારા વિષે કહ્યું છે, કેમ કે તે પાંડવોને ઓળખે છે.
દેવેન્દ્રસારથિર્વીરો માતલિઃ ખ્યાતવિક્રમઃ । સુમહો જામદગ્નેશ્ચ વિષ્ણોર્યન્તા ચ દારુકઃ ।। 51
ઇન્દ્રના સારથી વિરૂ માતલિ, જેની વિક્રમની ખ્યાતિ છે; જમદગ્નિના મહાન સારથી અને વિષ્ણુના સારથી દારુક પણ.
સુમન્ત્રો વા દાશરથેઃ સૂર્યયન્તા તથાઽરુણઃ। સર્વે સારથયઃ ખ્યાતા ન બૃહન્નલયા સમાઃ ।। 52
દશરથના સારથી સુમંત્ર અને સૂર્યના સારથી અરુણ પણ પ્રસિદ્ધ છે; પણ એ બધા સારથીઓ બૃહન્નલા જેટલા સમાન નથી.
ઇત્યુક્તોઽહં ચ સૈરન્ધ્ર્યા તેન ત્વામાહ્વયામિ વૈ । આહુતા ત્વં મયા સાર્ધં યોદ્ધું યાહિ બૃહન્નલે ।। 53
સૈરંધ્રીએ એમ કહીને મને તને બોલાવવાનું કહ્યું છે; હવે હું તને બોલાવું છું, મારી સાથે યુદ્ધ કરવા આવો, બૃહન્નલા.
દૂરાદ્દૂરતરં ગાવો ભવન્તિ કુરુભિર્હૃતાઃ। તથોક્તા પ્રત્યુવાચેદં રાજપુત્રં બૃહન્નલા ।। 54
દૂરથી જ કુરુઓ ગાયોને વધુ દૂર લઈ જઈ રહ્યા છે; એમ કહીને બૃહન્નલાએ રાજકુમારને ઉત્તર આપ્યો.
કા શક્તિર્મમ સારથ્યં કર્તું સંગ્રામમૂર્ધનિ । નૃત્તં વા યદિ વા ગીતં વાદિત્રં વા પૃથગ્વિધમ્ । તત્કરિષ્યામિ ભદ્રં તે સારથ્યં તુ કુતો મમ ।। 55
મારે યુદ્ધના میدانમાં રથ ચલાવવાની કઈ શક્તિ છે? નૃત્ય, ગીત કે વાદ્ય વગાડવું હોય તો હું એ બધું કરીશ, પણ રથચાલક બનવું મારા માટે શક્ય નથી.
ત્વં નર્તકો વા યદિ વાઽપિ ગાયકઃ ક્ષિપ્રં તનુત્રં પરિધત્સ્વ ભાનુમત્। અભીક્ષ્ણમાહુસ્તવ કર્મ પૌરુષં સ્ત્રિયઃ પ્રશંસન્તિ મમાદ્ય ચાન્તિકે ।। 56
તમે નૃત્યકાર કે ગાયક હોવ તો તરત તેજસ્વી વસ્ત્રો પહેરી લો; સ્ત્રીઓ સતત તમારા પરાક્રમ અને કૃત્યોની પ્રશંસા કરે છે, આજે તો મારા સામે પણ તમારી વખાણ કરે છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા નૃપસૂનુસત્તમસ્તદા સ્મયિત્વાઽર્જુનમભ્યનન્દયત્। અથોત્તરઃ પારશવં શતાક્ષિમત્સુવર્ણચિત્રં પરિગૃહ્ય ભાનુમત્ ।। 57
આવી રીતે બોલીને રાજપુત્રે સ્મિત સાથે અર્જુનનું સ્વાગત કર્યું; પછી ઉત્તરાએ તેજસ્વી, સોનાથી શોભાયમાન અને અનેક આંખો ધરાવતું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.
બૃહન્નલાયૈ પ્રદદૌ સ્વયં તદા વિરાટપુત્રઃ પરવીરઘાતિને। તદાજ્ઞયા માત્સ્યસુતસ્ય વીર્યવાનકર્તુકામેવ સમાદદે તદા ।। 58
એ સમયે વિરાટપુત્ર, દુશ્મન વીરોને પરાજિત કરનાર, એ ધનુષ્ય પોતે બૃહન્નલાને આપ્યું; માછ્યપુત્રના આદેશથી વીર બૃહન્નલાએ તે ઉત્સાહપૂર્વક સ્વીકારી લીધું.
યદ્યસ્તિ ચ રણે શૌર્યં શક્યઃ સ્યાદ્દ્વિષતાં વધઃ। અહં ત્વામભિગચ્છામિ યત્ર ત્વં યાસિ તત્ર ભો ।। 59
યુદ્ધમાં જો સાહસ હોય તો દુશ્મનોનો નાશ શક્ય છે; હું જ્યાં તમે જશો ત્યાં તમારી સાથે જઇશ, હે મહાનુભાવ.
તતઃ સ નર્મસંયુક્તમકરોત્પાણ્ડવો બહુ। ઉત્તરાયાઃ પ્રમુખતઃ સર્વં જાનન્નરિન્દમઃ ।। 60
પછી પાંડવે, બધું જાણતા, ઉત્તરાની સામે રમૂજી વાતો કરી અને આનંદ આપ્યો.