એતેન વા સારથિના તદાઽર્જુનઃ સદેવગન્ધર્વમહાસુરોરગાન્ । સર્વાણિ ભૂતાન્યજયસ્તસ વીર્યવાનતર્પયચ્ચાપિ હિરણ્યરેતસમ્ ।। 21
આ જ રથચાલક સાથે અર્જુને એક વખત દેવો, ગંધર્વો, મહાન અસુરો અને સાપો સહિત બધા જીવોને જીત્યા હતા અને પોતાની શૂરવીરતાથી હિરણ્યગર્ભને પ્રસન્ન કર્યો હતો.
યદસ્ય સંસ્થામપિ તસ્ય સંયુગે જાનામિ વીર્યં પરવીરમધ્યગમ્ । સંગૃહ્ય રશ્મીનપિ ચાસ્ય વીર્યવાનાદાય ચાપં પ્રયયૌ રથે સ્થિતઃ ।। 22
મને તેની યુદ્ધકુશળતા ખબર છે, કારણ કે મેં તેને પરાક્રમી વીરોમાં જોયો છે; એ રશ્મિ પકડીને અને ધનુષ્ય ઉઠાવીને રથ પર મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો હતો.
ન સર્વભૂતાનિ ન દેવદાનવા ન ચાપિ સર્વે કુરવઃ સમાગતાઃ। ધનં હરેયુસ્તવ જાતુ ધન્વિનો બૃહન્નલા તૂત્તરસારથિર્યદિ ।। 23
જો બૃહન્નલા, ઉત્તરાનો રથચાલક, તારા ઘોડાં સંભાળે છે તો બધા જીવ, દેવો-દૈત્યો કે એકઠા થયેલા બધા કૌરવો પણ તારો ધન ક્યારેય લઈ શકશે નહીં.
ધનુષ્યનવમશ્ચાસીત્તસ્ય શિષ્યો મહાત્મનઃ । સુદૃષ્ટપૂર્વો હિ મયા ચરન્ત્યા પાણ્ડવાલયે ।। 24
તે ધનુષ્ય ચલાવવામાં ક્યારેય પછાતો નહોતો અને એ મહાન આત્માના શિષ્ય હતો; મેં તેને પાંડવોના ઘરમાં ફરતી વખતે પહેલેથી જ જોયો છે.
સ ચાનેન સહાયેન ખાણ્ડવં ચાદહત્પુરા । અર્જુનસ્ય તદાઽનેન સંગૃહીતા હયોત્તમાઃ ।। 25
આ જ સાથી સાથે તેણે ક્યારેક ખાંડવ વન સળગાવ્યું હતું; ત્યારે અર્જુન માટે આ જ વ્યક્તિએ ઉત્તમ ઘોડાં પકડી રાખ્યા હતા.
તેન સારથિના પાર્થઃ સર્વભૂતાનિ સર્વશઃ। અજયત્ખાણ્ડવપ્રસ્થે ન હિ યન્તાઽસ્તિ તાદૃશઃ ।। 26
આ રથચાલક સાથે પાર્થએ ખાંડવપ્રસ્થમાં બધા જીવોને સંપૂર્ણ રીતે જીત્યા હતા; આવો રથચાલક બીજો કોઈ નથી.
તતઃ સૈરન્ધ્રિસહિતા ઉત્તરા ભ્રાતુરબ્રવીત્। અભ્યર્થયૈનાં સારથ્યે વીર શીઘ્રં બૃહન્નલામ્ ।। 27
પછી સૈરંધ્રી સાથે ઉત્તરાએ પોતાના ભાઈને કહ્યું: 'વીર, તું જલદી બૃહન્નલાને રથચાલક બનવા વિનંતી કર.'
શિક્ષિતૈષા હિ સારથ્યે નર્તને ગીતવાદિતે । સૈરન્ધ્ય્રાહ મહાપ્રાજ્ઞા સ્તુવન્તી વૈ બૃહન્નલામ્ ।। 28
તે રથ ચલાવવામાં, નૃત્યમાં અને ગીત-વાદ્યમાં નિપુણ છે; સૈરંધ્રી, જે બુદ્ધિશાળી છે, એ બૃહન્નલાની પ્રશંસા કરતી હતી.
સૈરન્ધ્રિ જાનાસિ મમ વ્રતં હિ ક્લીબેન પુંસા ન હિ સંવદામ્યહમ્। સોહં ન શક્ષ્યામિ બૃહન્નલાં શુભે વક્તું સ્વયં યચ્છ હયાન્મમેતિ ।। 29
સૈરંધ્રી, તને ખબર છે કે મારું વ્રત છે: હું હિજડા પુરુષ સાથે ક્યારેય વાત કરતો નથી; તેથી, સુંદરે, હું પોતે બૃહન્નલાને મારા માટે ઘોડાં પકડવા કહી શકીશ નહીં.
ભયકાલે તુ સંપ્રાપ્તે ન વ્રતં નાવ્રતં પુનઃ। યથા દુઃખં પ્રતરતિ કર્તું યુક્તં ચરેદ્બુધઃ । ઇતિ ધર્મવિદઃ પ્રાહુસ્તસ્માદ્વાચ્યા બૃહન્નલા ।। 30
પણ જ્યારે મુશ્કેલી આવે ત્યારે વ્રત કે અવ્રત કંઈ જ મહત્ત્વનું રહેતું નથી; દુઃખમાંથી બહાર આવવા યોગ્ય જે હોય તે કરવું જોઈએ — એમ ધર્મ જાણનારા કહે છે. એટલે બૃહન્નલાને કહેવું જોઈએ.
યેયં કુમારી સુશ્રોણી ભગિની તે યવીયસી। અસ્યાસ્તુ વચનં વીર કરિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। 31
આ તારી નાની બહેન, સુંદર નિતંબવાળી કન્યા — વીર, એ નિશ્ચિતપણે જે કહેશ તે કરશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
યદિ તે સારથિઃ સા સ્યાત્કુરૂન્સર્વાન્ન સંશયઃ। જિત્વા ગાશ્ચ સમાદાય ધ્રુવમાગમનં ભવેત્ ।। 32
જો એ તારી રથચાલક બને તો, કોઈ શંકા વગર, તું બધા કૌરવોને જીતશે, ગાયો પાછી લાવશે અને નિશ્ચિતપણે પરત ફરશે.
એવમુક્તઃ સ સૈરન્ધ્ર્યા ભગિનીં પ્રત્યભાષત। ગચ્છ ત્વમનવદ્યાઙ્ગિ તામાનય બૃહન્નલામ્ ।। 33
સૈરંધ્રીએ આવું કહ્યું ત્યારે તેણે પોતાની બહેનને કહ્યું: 'હે નિર્દોષ અંગવાળી, તું જા અને બૃહન્નલાને અહીં લાવ.'
સા પ્રાદ્રવત્કાઞ્ચનમાલ્યધારિણી જ્યેષ્ઠેન ભ્રાત્રા પ્રહિતા યશસ્વિની । ભ્રાતુર્નિયોગં તુ નિશમ્ય સુભ્રુઃ શુભાનના હાટકવજ્રભૂષિતા ।। 34
પોતાના મોટા ભાઈ દ્વારા મોકલાયેલી, સુવર્ણમાળાથી શોભાયમાન, યશસ્વિ, સુંદર ભ્રૂવાળી અને મુખવાળી, સોનાના અને વજ્રના આભૂષણોથી સજ્જ, એ ભાઈની આજ્ઞા સાંભળી તરત જ દોડી ગઈ.
સા વજ્રમુક્તામણિહેમકુણ્ડલા મૃદુક્રમા ભ્રાતૃનિયોગચોદિતા। પ્રદક્ષિણાવર્તતનુઃ શિખણ્ડિની પદ્માનના પદ્મદલાયતાક્ષી ।। 35
સોનાની, વજ્ર અને મુક્તાની કાંટીઓ પહેરેલી, મૃદુ પગવાળી, ભાઈની આજ્ઞાથી પ્રેરાયેલી, પાતળી કાયાવાળી, શિખાવાળી, કમળમુખવાળી અને કમળપાંખ જેવી આંખો ધરાવતી એ બહાર નીકળી.
તન્વી સમાઙ્ગી મૃદુમન્દ્રલોચના માત્સ્યસ્ય રાજ્ઞો દુહિતા વિલાસિની । સા નર્તનાગારમરાલપક્ષ્મા શતહ્રદા મેઘમિવાન્વપદ્યત ।। 36
પાતળી, સુમેળવાળી, મૃદુ અને મંદ આંખો ધરાવતી, મચ્છરાજાની રમણીય પુત્રી, વાળ વળાંકડાવાળી, નૃત્યગૃહમાં એવી પ્રવેશી જેમ મેઘને જોઈ મોર દોડી જાય.
સા નાગનાસોપમસંહિતોરૂરનિન્દિતા વેદિવિલગ્નમધ્યા। આસાદ્ય તસ્થૌ વરમાલ્યધારિણી પાર્થં શુભા નાગવધૂરિવ દ્વિપમ્ ।। 37
એ સુંદર સ્ત્રી, જેની જાંઘો સાપની જેમ જોડાયેલી હતી, અવ્યાજ રૂપવાળી અને કમર પર વેદના ચિહ્નોથી શોભતી હતી, સુંદર માળા પહેરીને પાર્થે સામે આવીને ઊભી રહી, જાણે સાપની વહુ હાથી સામે ઊભી હોય.
તામાગતામાયતતામ્રલોચનામવેક્ષ્ય પાર્થઃ સમયેઽભ્યભાષત ।। 38
પાર્થે એ લાંબા, તાંબાં જેવી આંખોવાળી સ્ત્રીને યોગ્ય સમયે આવતી જોઈને તેની સાથે વાત કરી.
કિમાગતા કાઞ્ચનમાલ્યધારિણી સુગાત્રિ કિંચિત્ત્વરિતાઽસિ સુભ્રુ । કિં તે મુખં સુન્દરિ ન પ્રસન્નમાચક્ષ્વ શીઘ્રં મમ ચારુહાસિનિ ।। 39
સુનયના, સુગઠિત અંગવાળી, સુવર્ણમાળાધારી, તું કેમ આવી છે? કેમ તારે થોડી ઉતાવળ છે? સુંદર ભ્રૂવાળી, તારો ચહેરો ખુશ કેમ નથી? વહેલી તકે કહો, હસતી મુખવાળી.
સા વજ્રવૈડૂર્યવિકારકુણ્ડલા વિનિદ્રપદ્મોત્પલપન્નગન્ધિની । પ્રસન્નતારાધિપસંનિભાનના પાર્થે કુમારી વચનં બભાષે ।। 40
વજ્ર અને વૈડૂર્યના કુંડળ પહેરેલી, કમળ, ઉટપળ અને સાપ જેવી સુગંધ ધરાવતી, ચાંદની જેવી તેજસ્વી ચહેરાવાળી કન્યાએ પાર્થેને મીઠા શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.
હરન્તિ વિત્તં કુરવાઃ પિતુર્મે શતં સહસ્રાણિ ગવાં બૃહન્નલે। સા ભ્રાતુરશ્વાન્મમ સંયમસ્વ પુરા પરે દૂરતરં હરન્તિ ગાઃ ।। 41
કુરુઓ મારા પિતાની લાખ ગાયોનું ધન મોટાં ચરોતરમાંથી ચોરી રહ્યા છે. તો મારા ભાઈના ઘોડાઓને રોક, નહિતર બીજા લોકો ગાયોને દૂર લઈ જશે.
સૈરન્ધ્રિરાખ્યાતિ બૃહન્નલે ત્વાં સુશિક્ષિતા સંગ્રહણે રથાશ્વયોઃ । અહં મરિષ્યામિ ન મેઽત્ર સંશયો મયા વૃતા તત્ર ન ચેદ્ગમિષ્યસિ ।। 42
સૈરંધ્રી કહે છે કે તું બૃહન્નલામાં રથ અને ઘોડા સંભાળવામાં કુશળ છે. જો તું મારા કહ્યા પ્રમાણે ત્યાં નહીં જાય, તો હું મરી જઈશ, એમાં શંકા નથી.
તથા નિયુક્તો નરદેવકન્યયા નરોત્તમઃ પ્રીતમના ધનઞ્જયઃ। ઉવાચ પાર્થઃ શુભમન્દ્રયા ગિરા શુભાનનાં શુક્લદતીં શુચિસ્મિતામ્ ।। 43
રાજકુમારીના આદેશથી મનમાં આનંદ પામેલા ધનંજયે, સૌમ્ય વાણીથી સુંદર ચહેરાવાળી, સફેદ દાંતવાળી, નિર્મળ હાસ્યવાળી કન્યાને કહ્યું.
ગચ્છામિ યત્રેચ્છસિ ચારુહાસિનિ હુતાશનં પ્રજ્વલિતં વિશામિ વા। ઇચ્છામિ તેઽહં વરગાત્રિ જીવિતં કરોમિ કિં તે પ્રિયમદ્ય સુન્દરિ। ન મત્કૃતે દ્રક્ષ્યસિ તત્પુરં પ્રિયે વૈવસ્વતં પ્રેતપતેર્મહાભયમ્ ।। 44
હસતી મુખવાળી, તું જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં હું જઈશ, ભલે અગ્નિમાં જવું પડે. સુંદર અંગવાળી, હું તારો જીવ બચાવવાનો ઈચ્છું છું. આજે તારે માટે શું કરું? મારા કારણે તારે યમરાજનું ભયાનક શહેર ક્યારેય જોવા નહીં મળે.
એતાવદુક્ત્વા કુરુવીરપુઙ્ગવો વિલાસિનીં શુક્લદતીં શુચિસ્મિતામ્। બૃહન્નલારૂપવિભૂષિતાનનો વિરાટપુત્રસ્ય સમીપમાવ્રજત્ ।। 45
આ રીતે કહીને, કુરુવીરોમાં શ્રેષ્ઠ પાર્થે, બૃહન્નલાનું રૂપ ધારણ કરીને, સફેદ દાંતવાળી, નિર્મળ હાસ્યવાળી કન્યાને સાથે લઈને વિરાટપુત્ર પાસે ગયો.
તથા વ્રજન્તં વરભૂષણૈર્વૃતં મહાપ્રભં વારણયૂથપોપમમ્। ગજેન્દ્રબાહું કમલાયતેક્ષણં કવાટવક્ષસ્થલમુન્નતાંસમ્ ।। 46
તે સમયે, સુંદર આભૂષણોથી શોભિત, તેજસ્વી, હાથીના સમૂહના નેતા જેવો, હાથી જેવી બાંય, કમળ જેવી વિશાળ આંખો, પહોળું છાતી અને ઊંચા ખભાવાળો પાર્થે આગળ વધ્યો.
તમાગતં પાર્થમમિત્રકર્શનં મહાબલં નાગમિવ પ્રમાથિનમ્। વૈરાટિરામન્ત્ર્ય તતો બૃહન્નલાં ગવાં નિનીષન્પદમુત્તરોઽબ્રવીત્ ।। 47
શત્રુઓને હરાવનાર, મહાબલી પાર્થે, જાણે તોફાની સાપ જેવો, ત્યાં પહોંચ્યો ત્યારે વિરાટપુત્રએ ગાયો લઈ જવાની ઈચ્છા સાથે બૃહન્નલાને સંબોધી કહ્યું.
તમાવ્રજન્તં ત્વરિતં પ્રભિન્નમિવ કુઞ્જરમ્। અન્વગચ્છદ્વિશાલાક્ષી ગજં ગજવધૂરિવ ।। 48
તે ઝડપથી, જાણે તોફાની હાથી આવે તેમ, આગળ વધતો હતો. વિશાળ આંખોવાળી કન્યા, જાણે હાથીની પત્ની પોતાના પતિને અનુસરે તેમ, તેની પાછળ ગઈ.
દૂરાદેવ તુ સંપ્રેક્ષ્ય રાજપુત્રોઽભ્યભાષત । ત્વયા સારથિના પાર્થઃ ખાણ્ડવેઽગ્નિમતર્પયત્ ।। 49
દૂરથી જોઈને રાજકુમારે કહ્યું: તારા જેવા સારથી સાથે પાર્થે ખાંડવ વનમાં અગ્નિ તૃપ્ત કર્યો હતો.
પૃથિવીં ચાજયત્કૃત્સ્નાં કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ। સૈરન્ધ્રી ત્વાં મમાચષ્ટ સા હિ જાનાતિ પાણ્ડવાન્ ।। 50
કુંતીપુત્ર ધનંજયે આખી પૃથ્વી જીતેલી છે; સૈરંધ્રીએ મને તારા વિષે કહ્યું છે, કેમ કે તે પાંડવોને ઓળખે છે.