વિવિંશતિર્વિકર્ણશ્ચ ચિત્રસેનશ્ચ વીર્યવાન્ । દુઃસહો દુર્મુખશ્ચૈવ એતે ચાન્યે મહારથાઃ ।। 3
વિવિંશતિ, વિકર્ણ, પરાક્રમી ચિત્રસેન, દુઃસહ, દુર્મુખ અને બીજા મહાન રથીઓ પણ હતા.
સર્વે મત્સ્યાનુપાગમ્ય વિરાટસ્ય મહીપતેઃ । ગોપાન્વિદ્રાવ્ય તરસા ગોધનં જહ્રુરોજસા ।। 4
એ બધા મળીને રાજા વિરાટના માછ્ય દેશમાં આવ્યા, ગોપાળોને દુર દોરીને જોરથી ગાયો છીનવી લીધી.
ગવાં શતસહસ્રાણિ કુરવઃ કાલયન્તિ ચ । મહતા રથવંશેન પરિગૃહ્ય સમન્તતઃ ।। 5
કુરુઓએ લાખો ગાયો ચારેય બાજુથી રથોની મોટી ટોળકી સાથે હાંકી રહી છે.
ગોપાલાનાં તુ ઘોષેષુ હન્યતાં તૈર્મહારથૈઃ । આરાવઃ સુમહાનાસીત્સંપ્રહારે ભયંકરે ।। 6
ગોપાળાઓના વસવાટમાં, એ મહારથીઓએ હત્યા શરૂ કરી, અને ભયાનક યુદ્ધમાં ભયજનક ગોજારો ઊઠ્યો.
ગવાધ્યક્ષસ્તુ સંત્રસ્તો રથમાસ્થાય સત્વરઃ। જગામ નગરાયૈવ પરિક્રોશંસ્તદાઽઽર્તવત્ ।। 7
ગાયોના મુખ્ય અધિકારી ડરાઈને તરત જ રથમાં બેસી, દુઃખથી ચીસો પાડતો સીધો શહેર તરફ દોડ્યો.
સ પ્રવિશ્ય પુરં રાજ્ઞો નૃપવેશ્માભ્યયાત્તતઃ। અવતીર્ય રથાત્તૂર્ણમાખ્યાતું પ્રવિવેશ હ ।। 8
શહેરમાં પ્રવેશીને, એ રાજાના મહેલમાં ગયો અને તરત જ રથમાંથી નીચે ઊતરીને આખી વાત જણાવવા અંદર ગયો.
દૃષ્ટ્વા ભૂમિંજયં નામ પુત્રં માત્સ્યસ્ય માનિનમ્ । તસ્મૈ ચ સર્વમાચષ્ટ રાષ્ટ્રસ્ય પશુકર્ષણમ્ ।। 9
માત્સ્ય રાજાના ગર્વીલા પુત્ર ભૂમિજયને જોઈ, તેણે રાજ્યની ગાયો હાંકી જવાની વાત બધું કહી દીધું.
ગવાં શતસહસ્રાણિ કુરબઃ કાલયન્તિ તે। પ્રતિજેતું સમુત્તિષ્ઠ ગોધનં રાષ્ટ્રવર્ધન ।। 10
કુરુઓ લાખો ગાયો હાંકી લઈ જાય છે—રાજ્યના ધન વધારનારા, ઊઠો અને તેમનો સામનો કરો!
રાજપુત્ર હિતપ્રેપ્સુઃ ક્ષિપ્રં નિર્યાહિ વૈ સ્વયમ્ । ત્વાં હિ મત્સ્યો મહીપાલઃ શૂન્યપાલમિહાકરોત્ ।। 11
રાજકુમાર, તમારી ભલાઈ ઈચ્છીને, તમે જ તરત બહાર જાઓ; કારણ કે માત્સ્ય રાજાએ અહીં તમારી જ રક્ષા માટે રાખ્યા છો.
ત્વાં વૈ પરિષદો મધ્યે શ્લાઘતે સ નરાધિપઃ । પુત્રો મમાનુરૂપશ્ચ શૂરશ્ચેતિ કુલોદ્વહઃ ।। 12
સભામાં એ રાજા કહે છે, 'મારો પુત્ર યોગ્ય છે, વીર છે અને કુળનું ગૌરવ છે,' એમ તમારી પ્રશંસા કરે છે.
ઇષ્વસ્ત્રનિપુણો યોધઃ સદા વીરશ્ચ મે સુતઃ। સમર્થઃ સમરે યોદ્ધું કૌરવૈઃ સહ તાદૃશૈ ।। 13
મારો પુત્ર હંમેશા ધનુષ્ય ચલાવવામાં કુશળ, યુદ્ધમાં નિષ્ણાત અને વીર છે; એ કુરુઓ સામે યુદ્ધ કરવા સક્ષમ છે.
તસ્ય તત્સત્યમેવાસ્તુ મનુષ્યેન્દ્રસ્ય ભાષિતમ્ । જયશ્ચ નિયતો યુદ્ધે કૌરવાશ્ચ ધ્રુવં હતાઃ ।। 14
એ મનુષ્યરાજાએ જે કહ્યું છે, એ સાચું સાબિત થવું જોઈએ—યુદ્ધમાં વિજય નિશ્ચિત છે અને કુરુઓ ચોક્કસ હારશે.
આવર્તય કુરૂઞ્જિત્વા પશૂન્પશુપતિર્યથા। નિર્દર્હષામનીકાનિ ભીમેન શરતેજસા ।। 15
કુરુઓને હરાવીને, ભીમના તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમનાં દળોને તોડી, પશુપતિ જેવું ગાયો પાછી લાવો.
ધનુશ્ચ્યુતૈ રુક્મપુઙ્ખૈશ્ચિત્રૈઃ સંનતપર્વભિઃ । દ્વિષતાં ભિન્ધ્યનીકાનિ ગજાનામિવ યૂથપઃ ।। 16
તમારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા સોનાની પાંખવાળા અને વાંકાં સાંધાવાળા તીરો દુશ્મનના દળોને એ રીતે ભેદે કે જેમ હાથીઓનો વડો ટોળકી ફાડી નાખે.
પાશોપધાનાં જ્યાતન્ત્રીં ચાપદણ્ડાં મહાસ્વનામ્ । શરવર્ણાં ધનુર્વીણાં શત્રુમધ્યે પ્રવાદય ।। 17
પાશ અને તાંતડીથી બંધાયેલું, તીરોની વરસાદ કરતી, મહા ધ્વનિ કરતી તમારી ધનુષ્યવીણા દુશ્મન વચ્ચે વગાડો.
નિર્યાહિ નગરાચ્છીઘ્રં રાજપુત્ર કિમાસ્યતે । શ્વેતાઃ કાઞ્ચનસંનાહા રથે યુજ્યન્તુ તે હયાઃ । ધ્વજં ચ સિહં સૌવર્ણમુચ્છ્રયસ્વ તથા વિભો ।। 18
રાજકુમાર, શહેરમાંથી તરત જ બહાર નીકળો—શું માટે વિલંબ કરો છો? સોનાથી શોભતા સફેદ ઘોડાઓને તમારા રથમાં જોતો, અને સોનાનો સિંહધ્વજ ઊંચો લહેરાવો.
રુક્મપુઙ્ખાઃ પ્રસન્નાગ્રા મુક્તા હસ્તવતા ત્વયા। છાદયન્તુ શરાઃ સૂર્યં રાજ્ઞમાયુર્નિરોધકાઃ ।। 19
તમારા બળવાન હાથથી છોડેલા સોનાની પાંખવાળા અને તેજસ્વી તીરો સૂર્યને ઢાંકી દે અને રાજાઓનું આયુષ્ય ટૂંકાવે.
રણે જિત્વા કુરૂન્સર્વાન્વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ । યશો મહદવાપ્ય ત્વં પ્રવિરોદં પુરં પુનઃ ।। 20
યુદ્ધમાં બધા કુરુઓને હરાવી, જેમ વજ્રધારી ઈન્દ્રે અસુરોને હરાવ્યા, તેમ મહાન યશ મેળવો અને ફરીથી શહેરમાં પરત ફરો.
ત્વં હિ રાષ્ટ્રસ્ય પરમા ગતિર્માત્સ્યપતેઃ સુતઃ। ગતિમન્તો ભવન્ત્વદ્ય સર્વે વિષયવાસિનઃ ।। 21
માત્સ્યપતિના પુત્ર, તમે રાજ્યના મુખ્ય આશ્રય છો; આજે રાજ્યના બધા લોકો તમારી પાસે જ આશા રાખે છે.
યથા હિ પાણ્ડુપુત્રાણામર્જુનો જયતાંવરઃ । એવમેવ ગતિર્નૂનં ભવાન્વિપયવાસિનામ્ ।। 22
જેમ પાંડુપુત્રો માટે અર્જુન વિજયમાં શ્રેષ્ઠ અને આશ્રય છે, તેમ તમે પણ નિશ્ચયે આ રાજ્યના લોકોના આશ્રય છો.
મહાજનસમક્ષં તુ સ્ત્રીણાં મધ્યે વિશેષતઃ । ગવાધ્યક્ષેણ સંપ્રોક્તો વિરાટતનયસ્તદા ।। 1
પછી, મહાન સભામાં, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓની વચ્ચે, ગૌઓના મુખ્ય, વિરાટના પુત્રએ આ રીતે વાત કરી.
સ્ત્રીમધ્ય ઉક્તસ્તેનાસૌ વાક્યં તેજઃપ્રવર્ધનમ્। અન્તઃપુરે શ્લાઘમાન ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।। 2
સ્ત્રીઓની વચ્ચે, પોતાનું યશ વધારતું, અંતઃપુરમાં ગર્વથી તેણે આ શબ્દો કહ્યા.
અદ્યાહમનુગચ્છેયં દૃઢધન્વા ગવાં પદમ્। યદિ મે સારથિઃ કશ્ચિદ્ભવેદશ્વેષુ કોવિદઃ ।। 3
આજે હું મજબૂત ધનુષ્ય લઈને ગૌશાળાએ જાઉં, જો મને ઘોડાઓ ચલાવવામાં નિપુણ કોઈ સારથી મળે તો.
તમેવ નાધિગચ્છામિ યો મે યન્તા સમો ભવેત્ । પશ્યધ્વં સારથિં શીઘ્રં મમ યુક્તં પ્રયાસ્યતઃ ।। 4
પણ, મને એવો કોઈ સારથી મળતો નથી જે મારી બરાબરી કરી શકે; તમે જુઓ, જલદીથી મને યોગ્ય સારથી શોધી આપો, કારણ કે હું જવા તૈયાર છું.
અષ્ટાવિંશતિરાત્રં વા માસં વા નૂનમન્તતઃ । યત્તદાસીન્મહાયુદ્ધં તત્ર મે સારથિર્હતઃ ।। 5
અઠ્ઠાવીસ રાત કે મહિનો ભર, એ મહાયુદ્ધમાં, મારો સારથી મારાયો હતો.
યદ્યહં ત્વધિગચ્છેયં યો મે યન્તા ભવેદ્યુધિ । ત્વરાવાનદ્ય યાસ્યામિ સમુચ્છ્રિતમહાધ્વજઃ ।। 6
જો મને યુદ્ધમાં સારથી મળે, તો આજે હું ઊંચો ધ્વજ લઈ ઝડપથી જઇશ.
વિગાહ્ય તત્પરાનીકં ગજવાજિરથાકુલમ્ । શસ્ત્રપ્રતાપાન્નિર્વીર્યાન્કુરૂઞ્જિત્વાઽઽનયે પશૂન્ ।। 7
હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલા દુશ્મનના સેના વચ્ચે ઘૂસી, હું મારા શસ્ત્રોની તાકાતથી કુરુઓને હારી, ગૌઓ પાછી લાવીશ.
દુર્યોધનં વિકર્ણં ચ કર્ણં વૈકર્તનં કૃપમ્। દ્રોણં ચ સહ પુત્રેણ મહેષ્વાસાન્સમાગતાન્ ।। 8
દુર્યોધન, વિકર્ણ, કર્ણ (વૈકર્તનપુત્ર), કૃપ, અને દ્રોણ પોતાના પુત્ર સાથે—આ બધા મહાન ધનુર્ધર ત્યાં ભેગા થયા છે.
વિદ્રાવયિત્વા સંગ્રામે દાનવાન્મઘવાનિવ । અનેનૈવ મુહૂર્તેન પુનઃ પ્રત્યાનયે પશૂન્ ।। 9
યુદ્ધમાં હું તેમને એમ જ હાંકી દઈશ જેમ મઘવાને દાનવોને હરાવ્યા હતા, અને આ જ ક્ષણે ગૌઓ પાછી લાવીશ.
શૂન્યમાજ્ઞાય કુરવઃ પ્રયાન્ત્યાદાય ગોધનમ્ । કિં ન શક્યં ચ તૈઃ કર્તું યદહં તત્ર નાભવમ્ ।। 10
કુરુઓએ, જગ્યા ખાલી જોઈ, ગૌઓ લઈ ગઈ; હું ત્યાં ન હતો એટલે તેઓ શું નહિ કરી શકે?