પ્રતીતશ્ચેત્પુરં તુષ્ટઃ પ્રવિશાદ્ય પરંતપ। દારૈઃ પુત્રૈશ્ચ સંશ્લિષ્ય સા હિ પ્રીતિર્મમાતુલા ।। 20
હે શત્રુઓને હરાવનાર, જો તું ખુશ અને સંતોષિત હોય તો તારા પત્ની અને પુત્રોને ભેટી તું શહેરમાં પ્રવેશ કર; એ જ મારી સૌથી મોટી ખુશી છે.
સુશર્માણં તુ રાજેન્દ્ર સભૃત્યબલવાહનમ્ । વિસર્જય નરશ્રેષ્ઠં વરમેતદહં વૃણે ।। 21
પણ હે રાજા, સુશર્મા અને તેના સેવક, સૈન્ય અને વાહનોને તું છોડી દે; હું એ જ વર માગું છું, હે મહાન પુરુષ.
એવમુક્તે તુ કઙ્કેન વિરાટો રાજસત્તમઃ । પ્રત્યુવાચ તતઃ કઙ્કં સુશર્મા યાતુ ચેષ્ટતઃ ।। 22
કંકાએ આમ કહ્યું ત્યારે શ્રેષ્ઠ રાજા વિરાટે કંકાને ઉત્તર આપ્યો: 'સુશર્મા તેની ઈચ્છા પ્રમાણે જવા દે.'
ગચ્છન્તુ દૂતાસ્ત્વરિતા નગરં તવ પાર્થિવ। સુહૃદાં પ્રિયમાખ્યાતું ઘોષયન્તુ ચ તે જયમ્ ।। 23
હે રાજા, તારા દૂતોએ ઝડપથી શહેરમાં જઈને તારા મિત્રોને આનંદના સમાચાર આપો અને તારી વિજયની ઘોષણા કરો.
તતસ્તદ્વચનાન્માત્સ્યો દૂતાન્રાજા સમાદિશત્। આચક્ષધ્વં પુરં સત્વા સંગ્રામે વિજયં મમ ।। 24
પછી એ વાત સાંભળી માછ્ય રાજાએ દૂતોને આદેશ આપ્યો: 'શહેરમાં જઈને મારા યુદ્ધવિજયની ઘોષણા કરો.'
કુમાર્યઃ સમલંકૃત્ય પ્રયાગચ્છન્તુ મે પુરાત્ । વાદિત્રાણિ ચ સર્વાણિ ગણિકાશ્ચ સ્વલંકૃતાઃ । પ્રત્યાયાન્તુ ચ મે શીઘ્રં નાગરાઃ સર્વ એવ તે ।। 25
મારી શહેરમાંથી શણગારેલી કન્યાઓ બહાર જાવ, બધા વાદ્યયંત્રો અને શણગારેલી નૃત્યગણિકાઓ પણ નીકળી જાવ, અને મારા બધા નાગરિકો પણ વહેલી વેળાએ પાછા આવી જાય.
એવમુક્તાસ્તથા દૂતા રાત્રૌ યાત્વા તુ કેવલમ્ । તતોઽન્તરે ચાનુષિતા દૂતાઃ શીઘ્રાનુયાયિનઃ ।। 26
આ રીતે આદેશ મળતાં દૂતોએ રાત્રે જ જઈને કામ કર્યું; અને એ વચ્ચે બીજા ઝડપી દૂતોએ પણ તેમનો પીછો કર્યો.
નગરં પ્રાવિશંસ્તે વૈ સૂર્યે સમ્યગથોદિતે। વિરાટનગરં પ્રાપ્ય શીઘ્રં નાન્દીમઘોષયન્ । પતાકોચ્છ્રયમાલ્યાઢ્યં પુરમપ્રતિમં યથા ।। 27
સૂર્ય ઊગતાં જ દૂતોએ શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો; વિરાટનગરીમાં પહોંચી તેઓએ તરત જ વિજયોત્સવની ઘોષણા કરી, અને ધ્વજ-માળાથી શોભાયમાન એ શહેર અનન્ય હતું.
યાતે ત્રિગર્તાન્માત્સ્યે તુ પશૂંસ્તાન્વૈ પરીપ્સતિ। દુર્યોધનઃ સહામાત્યૈર્વિરાટ પુરમભ્યગાત્ ।। 1
જ્યારે ત્રિગર્તો માછ્ય દેશ છોડીને ગયા, ત્યારે દુર્યોધનને એ ગાયો મેળવવાની ઇચ્છા થઈ અને પોતાના મંત્રીઓ સાથે વિરાટનગરી તરફ આવ્યો.
ભીષ્મદ્રોણૌ ચ કર્ણશ્ચ કૃપશ્ચ પરમાસ્ત્રવિત્ । દ્રૌણિશ્ચ સૌબલશ્ચૈવ તથા દુઃશાસનઃ શલઃ ।। 2
ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા કૃપ, દ્રોણપુત્ર, સૌબલ, દુશાસન અને શલ પણ સાથે હતા.
વિવિંશતિર્વિકર્ણશ્ચ ચિત્રસેનશ્ચ વીર્યવાન્ । દુઃસહો દુર્મુખશ્ચૈવ એતે ચાન્યે મહારથાઃ ।। 3
વિવિંશતિ, વિકર્ણ, પરાક્રમી ચિત્રસેન, દુઃસહ, દુર્મુખ અને બીજા મહાન રથીઓ પણ હતા.
સર્વે મત્સ્યાનુપાગમ્ય વિરાટસ્ય મહીપતેઃ । ગોપાન્વિદ્રાવ્ય તરસા ગોધનં જહ્રુરોજસા ।। 4
એ બધા મળીને રાજા વિરાટના માછ્ય દેશમાં આવ્યા, ગોપાળોને દુર દોરીને જોરથી ગાયો છીનવી લીધી.
ગવાં શતસહસ્રાણિ કુરવઃ કાલયન્તિ ચ । મહતા રથવંશેન પરિગૃહ્ય સમન્તતઃ ।। 5
કુરુઓએ લાખો ગાયો ચારેય બાજુથી રથોની મોટી ટોળકી સાથે હાંકી રહી છે.
ગોપાલાનાં તુ ઘોષેષુ હન્યતાં તૈર્મહારથૈઃ । આરાવઃ સુમહાનાસીત્સંપ્રહારે ભયંકરે ।। 6
ગોપાળાઓના વસવાટમાં, એ મહારથીઓએ હત્યા શરૂ કરી, અને ભયાનક યુદ્ધમાં ભયજનક ગોજારો ઊઠ્યો.
ગવાધ્યક્ષસ્તુ સંત્રસ્તો રથમાસ્થાય સત્વરઃ। જગામ નગરાયૈવ પરિક્રોશંસ્તદાઽઽર્તવત્ ।। 7
ગાયોના મુખ્ય અધિકારી ડરાઈને તરત જ રથમાં બેસી, દુઃખથી ચીસો પાડતો સીધો શહેર તરફ દોડ્યો.
સ પ્રવિશ્ય પુરં રાજ્ઞો નૃપવેશ્માભ્યયાત્તતઃ। અવતીર્ય રથાત્તૂર્ણમાખ્યાતું પ્રવિવેશ હ ।। 8
શહેરમાં પ્રવેશીને, એ રાજાના મહેલમાં ગયો અને તરત જ રથમાંથી નીચે ઊતરીને આખી વાત જણાવવા અંદર ગયો.
દૃષ્ટ્વા ભૂમિંજયં નામ પુત્રં માત્સ્યસ્ય માનિનમ્ । તસ્મૈ ચ સર્વમાચષ્ટ રાષ્ટ્રસ્ય પશુકર્ષણમ્ ।। 9
માત્સ્ય રાજાના ગર્વીલા પુત્ર ભૂમિજયને જોઈ, તેણે રાજ્યની ગાયો હાંકી જવાની વાત બધું કહી દીધું.
ગવાં શતસહસ્રાણિ કુરબઃ કાલયન્તિ તે। પ્રતિજેતું સમુત્તિષ્ઠ ગોધનં રાષ્ટ્રવર્ધન ।। 10
કુરુઓ લાખો ગાયો હાંકી લઈ જાય છે—રાજ્યના ધન વધારનારા, ઊઠો અને તેમનો સામનો કરો!
રાજપુત્ર હિતપ્રેપ્સુઃ ક્ષિપ્રં નિર્યાહિ વૈ સ્વયમ્ । ત્વાં હિ મત્સ્યો મહીપાલઃ શૂન્યપાલમિહાકરોત્ ।। 11
રાજકુમાર, તમારી ભલાઈ ઈચ્છીને, તમે જ તરત બહાર જાઓ; કારણ કે માત્સ્ય રાજાએ અહીં તમારી જ રક્ષા માટે રાખ્યા છો.
ત્વાં વૈ પરિષદો મધ્યે શ્લાઘતે સ નરાધિપઃ । પુત્રો મમાનુરૂપશ્ચ શૂરશ્ચેતિ કુલોદ્વહઃ ।। 12
સભામાં એ રાજા કહે છે, 'મારો પુત્ર યોગ્ય છે, વીર છે અને કુળનું ગૌરવ છે,' એમ તમારી પ્રશંસા કરે છે.
ઇષ્વસ્ત્રનિપુણો યોધઃ સદા વીરશ્ચ મે સુતઃ। સમર્થઃ સમરે યોદ્ધું કૌરવૈઃ સહ તાદૃશૈ ।। 13
મારો પુત્ર હંમેશા ધનુષ્ય ચલાવવામાં કુશળ, યુદ્ધમાં નિષ્ણાત અને વીર છે; એ કુરુઓ સામે યુદ્ધ કરવા સક્ષમ છે.
તસ્ય તત્સત્યમેવાસ્તુ મનુષ્યેન્દ્રસ્ય ભાષિતમ્ । જયશ્ચ નિયતો યુદ્ધે કૌરવાશ્ચ ધ્રુવં હતાઃ ।। 14
એ મનુષ્યરાજાએ જે કહ્યું છે, એ સાચું સાબિત થવું જોઈએ—યુદ્ધમાં વિજય નિશ્ચિત છે અને કુરુઓ ચોક્કસ હારશે.
આવર્તય કુરૂઞ્જિત્વા પશૂન્પશુપતિર્યથા। નિર્દર્હષામનીકાનિ ભીમેન શરતેજસા ।। 15
કુરુઓને હરાવીને, ભીમના તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમનાં દળોને તોડી, પશુપતિ જેવું ગાયો પાછી લાવો.
ધનુશ્ચ્યુતૈ રુક્મપુઙ્ખૈશ્ચિત્રૈઃ સંનતપર્વભિઃ । દ્વિષતાં ભિન્ધ્યનીકાનિ ગજાનામિવ યૂથપઃ ।। 16
તમારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા સોનાની પાંખવાળા અને વાંકાં સાંધાવાળા તીરો દુશ્મનના દળોને એ રીતે ભેદે કે જેમ હાથીઓનો વડો ટોળકી ફાડી નાખે.
પાશોપધાનાં જ્યાતન્ત્રીં ચાપદણ્ડાં મહાસ્વનામ્ । શરવર્ણાં ધનુર્વીણાં શત્રુમધ્યે પ્રવાદય ।। 17
પાશ અને તાંતડીથી બંધાયેલું, તીરોની વરસાદ કરતી, મહા ધ્વનિ કરતી તમારી ધનુષ્યવીણા દુશ્મન વચ્ચે વગાડો.
નિર્યાહિ નગરાચ્છીઘ્રં રાજપુત્ર કિમાસ્યતે । શ્વેતાઃ કાઞ્ચનસંનાહા રથે યુજ્યન્તુ તે હયાઃ । ધ્વજં ચ સિહં સૌવર્ણમુચ્છ્રયસ્વ તથા વિભો ।। 18
રાજકુમાર, શહેરમાંથી તરત જ બહાર નીકળો—શું માટે વિલંબ કરો છો? સોનાથી શોભતા સફેદ ઘોડાઓને તમારા રથમાં જોતો, અને સોનાનો સિંહધ્વજ ઊંચો લહેરાવો.
રુક્મપુઙ્ખાઃ પ્રસન્નાગ્રા મુક્તા હસ્તવતા ત્વયા। છાદયન્તુ શરાઃ સૂર્યં રાજ્ઞમાયુર્નિરોધકાઃ ।। 19
તમારા બળવાન હાથથી છોડેલા સોનાની પાંખવાળા અને તેજસ્વી તીરો સૂર્યને ઢાંકી દે અને રાજાઓનું આયુષ્ય ટૂંકાવે.
રણે જિત્વા કુરૂન્સર્વાન્વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ । યશો મહદવાપ્ય ત્વં પ્રવિરોદં પુરં પુનઃ ।। 20
યુદ્ધમાં બધા કુરુઓને હરાવી, જેમ વજ્રધારી ઈન્દ્રે અસુરોને હરાવ્યા, તેમ મહાન યશ મેળવો અને ફરીથી શહેરમાં પરત ફરો.
ત્વં હિ રાષ્ટ્રસ્ય પરમા ગતિર્માત્સ્યપતેઃ સુતઃ। ગતિમન્તો ભવન્ત્વદ્ય સર્વે વિષયવાસિનઃ ।। 21
માત્સ્યપતિના પુત્ર, તમે રાજ્યના મુખ્ય આશ્રય છો; આજે રાજ્યના બધા લોકો તમારી પાસે જ આશા રાખે છે.
યથા હિ પાણ્ડુપુત્રાણામર્જુનો જયતાંવરઃ । એવમેવ ગતિર્નૂનં ભવાન્વિપયવાસિનામ્ ।। 22
જેમ પાંડુપુત્રો માટે અર્જુન વિજયમાં શ્રેષ્ઠ અને આશ્રય છે, તેમ તમે પણ નિશ્ચયે આ રાજ્યના લોકોના આશ્રય છો.