સુશર્મા પરવીરઘ્નો બલવાન્વીર્યવાન્ગદી। વિરથં મત્સ્યરાજાનં જીવગ્રાહમથાગ્રહીત્ ।। 11
શત્રુવીરોના વિનાશક, શક્તિશાળી અને ગદાધારી સુશર્માએ, રથવિહિન માત્સ્ય રાજાને જીવતો પકડી લીધો.
તમુન્મથ્ય સુશર્મા તુ યુવતીમિવ કામુકઃ। સ્યન્દનં સ્વં સમારોપ્ય પ્રયયૌ ભીમવિક્રમઃ ।। 12
પછી સુશર્માએ, પ્રેમી જે રીતે યુવતીને વશ કરે તેમ, તેને પોતાના રથ પર બેસાડ્યો અને ભયાનક પરાક્રમ દર્શાવતા ત્યાંથી નીકળી ગયો.
તસ્મિન્ગૃહીતે વિરથે વિરાટે બલવત્તરે। બલં સર્વં વિભગ્નં તન્નિરુત્સાહં નિરાશકમ્ ।। 13
જ્યારે શક્તિશાળી વિરાટને પકડાયો અને તેની રથ પણ છીનવાઈ ગઈ, ત્યારે આખી સેના તૂટી પડી, નિરાશ થઈ ગઈ અને હિંમત ગુમાવી બેઠી.
પ્રાદ્રવન્ત ભયાન્માત્સ્યાસ્ત્રિગર્તૈરર્દિતા રણે । વિદિક્ષુઃ દિક્ષુ સર્વાસુ પલાયન્તિ ચ યાન્તિ ચ ।। 14
યુદ્ધમાં ત્રિગર્તો દ્વારા હેરાન થયેલા માછ્યાઓ ડરથી ભાગવા લાગ્યા, દરેક દિશામાં વિખૂટી ગયા અને જે દિશામાં શક્ય હતું ત્યાંથી પલાયન કરવા લાગ્યા.
તેષુ વિદ્રાંવ્યમાણેષુ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। અભ્યભાષત ધર્માત્મા ભિમસેનમરિન્દમમ્ ।। 15
જ્યારે બધા ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે કુન્તીપુત્ર અને ધર્મપ્રિય યુધિષ્ઠિરે પોતાના શત્રુઓને હરાવનારા ભીમસેનને કહ્યું.
માત્સ્યરાજસ્ત્રિગર્તેન પરામૃષ્ટઃ સુશર્મણા। તં મોક્ષય મહાબાહી મા ગમદ્દ્વિષતાં વશમ્ ।। 16
માછ્યરાજ સુશર્મા ત્રિગર્ત દ્વારા પકડાઈ ગયા છે; હે મહાબાહુ, તેમને છોડાવી લે, દુશ્મનના હાથમાં ન પડવા દે.
ભીમસેનઃ મહાબાહો ગૃહીતં તુ સુશર્મણા। ત્રાયસ્વ મોચય ક્ષિપ્રમસ્મત્પ્રીતિકરં નૃપમ્ ।। 17
ભીમસેન, મહાબાહુ, રાજાને સુશર્માએ પકડી લીધા છે; તું તરત જ તેમને બચાવીને મુક્ત કર, એથી અમને ખૂબ આનંદ મળશે.
ઉષિતાઃ સ્મ સુખં સર્વે સર્વકામૈઃ સુપૂજિતાઃ। ભીમસેન ત્વયા કાર્યા તસ્ય વાતસ્ય નિષ્કૃતિઃ ।। 18
અમે બધા અહીં આનંદથી અને સર્વસુવિધાઓ સાથે સન્માનિત થઈને રહ્યા છીએ; ભીમસેન, હવે તારે એ વાદનું ઋણ ચૂકવવું જોઈએ.
તં તથાવાદિનં તત્ર ભીમસેનો મહાબલઃ। અભ્યભાષત દુર્ધર્ષો રણમધ્યે યુધિષ્ઠિરમ્ ।। 19
એવી રીતે બોલનાર યુધિષ્ઠિરને યુદ્ધના મેદાનમાં મહાબલવાન અને અપરાજિત ભીમસેને જવાબ આપ્યો.
અહમેનં પરિત્રાસ્યે શાસનાત્તવ પાર્થિવ। પશ્યેદં સુમહત્કર્મ યુધ્યતો મમ શત્રુભિઃ ।। 20
હે રાજા, આપના આદેશથી હું તેમને બચાવીશ; હવે તમે જુઓ, હું દુશ્મનો સામે કેવી મહાન કૃત્ય કરું છું.
સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય પરેષામસમં રણે। એકાન્તમાશ્રિતો રાજંસ્તિષ્ઠ ત્વં ભ્રાતૃભિઃ સહ ।। 21
મારે મારા પોતાના બળ પર વિશ્વાસ છે, જે યુદ્ધમાં બીજાઓ કરતાં અદ્વિતીય છે; હું એકલો જ જઈશ, તમે તમારા ભાઈઓ સાથે અહીં જ રહો.
અયં વૃક્ષો મહાશાખો ગિરિમાત્રો વનસ્પતિઃ। અહમેનં સમારુજ્ય પોથયિષ્યામિ શાત્રવાન્ ।। 22
અહીં એક મોટો વૃક્ષ છે, જે પહાડ જેટલો વિશાળ અને ફેલાયેલો છે; હું એ વૃક્ષને ઉખાડી દુશ્મનોને મારું છું.
તં મત્તમિવ માતઙ્ગં વીક્ષમાણં વનસ્પતિમ્। અબ્રવીદ્ભ્રાતરં વીરં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।। 23
ભીમને એ વૃક્ષ તરફ ઉગ્ર દ્રષ્ટિથી જોતા જોઈને, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના વીર ભાઈને કહ્યું.
ભીમ મા સાહસં કાર્ષીસ્તિષ્ઠત્વેષ વનસ્પતિઃ ।। 24
ભીમ, તું આવું ઉતાવળું કામ ન કર; આ વૃક્ષને એ જ રીતે રહેવા દે.
મા ત્વાં વૃક્ષેણ કર્માણિ કુર્વન્તમતિમાનુષમ્ । જનાઃ સમવબુધ્યેરન્ભીમોઽયમિતિ ભારત ।। 25
હે ભીમ, તું વૃક્ષથી અસાધારણ કામ કરે તો લોકો સમજી જશે કે આ ભીમ છે.
મા ગ્રહીસ્ત્વમિમં વૃક્ષં સિંહનાદં ચ મા નદ। કર્મણા સિંહનાદેન વિજ્ઞાસ્યન્તિ જના ધ્રુવમ્ ।। 26
તું એ વૃક્ષ ન પકડ અને સિંહની જેમ ગર્જના પણ ન કર; આવું કરવાથી અને ગર્જના કરવાથી લોકો ચોક્કસ ઓળખી જશે.
ઇમં વૃક્ષં ગૃહીત્વા ત્વં નેમાં સેનામભિદ્રવ । વૃક્ષં ચ ત્વાં રુજન્તં વૈ વિજ્ઞાસ્યતિ જનો ધ્રુવં ।। 27
જો તું એ વૃક્ષ પકડીને સેના પર હુમલો કરશે, તો લોકો તને એ વૃક્ષ સાથે જોઈને નિશ્ચિત ઓળખી જશે.
અન્યદેવાયુધં ગૃહ્ય પ્રતિપદ્યસ્વ માનુષમ્। ચાપં વા યદિ વા શક્તિં નિસ્ત્રિંશં વા પરશ્વથમ્ ।। 28
કોઈ બીજું માનવિય શસ્ત્ર લઈ, જેમ કે ધનુષ્ય, ભાલો, તલવાર કે કુહાડી, એમાંથી કંઈક ઉપાડી.
યદેવ માનુષં ભીમ ભવેદન્યૈરલક્ષિતમ્ । તદેવાયુધમાદાય મોચયાશુ મહીતિમ્ ।। 29
હે ભીમ, જેવું માનવ શસ્ત્ર હોય અને બીજાને સરળતાથી ઓળખાય નહીં, એવું જ ઉપાડી અને રાજાને ઝડપથી છોડાવી લે.
યમૌ ચ ચક્રરક્ષૌ તે ભવિતારૌ મહાબલૌ। વ્યાયચ્છતસ્તે સમરે મત્સ્યરાજં પરીપ્સ્રતઃ ।। 30
માદ્રીના બંને પુત્રો, જેઓ મહાબલવાન અને રથયુદ્ધમાં કુશળ છે, તેઓ યુદ્ધમાં તને રક્ષા કરશે, જ્યારે તું માછ્યરાજને છોડાવવાનો પ્રયાસ કરશો.
ભ્રાતુર્વચનમાદાય ભીમો વૃક્ષં વિસૃજ્ય ચ। ચાપમાદાય સંપ્રાપ્તો રથમાસ્થાય પાણ્ડવઃ ।। 31
ભીમએ પોતાના ભાઈનું કહેલું માન્યું, વૃક્ષને છોડી ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, રથમાં બેસી આગળ વધ્યો.
વ્યમુઞ્ચચ્છરવર્ષાણિ સતોય ઇવ તોયદઃ । તં ભીમો ભીમકર્માણં શુશર્માણમથાઽઽદ્રવત્ ।। 32
એણે વરસાદી વાદળ જેવો તીક્ષ્ણ બાણોનો વરસાદ કર્યો; પછી ભયંકર પરાક્રમી ભીમ સુશર્મા પર તૂટી પડ્યો.
વિરાટમભિવીક્ષ્યૈનં તિષ્ઠિતિષ્ઠેતિ ચાવદત્ ।। 33
ભીમે વિરાટને જોઈને બોલાવ્યો: 'થેમ, થેમ!'
સુશર્મા ચિન્તયામાસ કાલાન્તકયમોપમમ્ । તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ભાષન્તં પૃષ્ઠતો રથપુઙ્ગવઃ ।। 34
મૃત્યુ જેવો ભયાનક સુશર્મા, પાછળથી 'થેમ, થેમ!' બોલતો રથસ્વામી સાંભળી વિચારી રહ્યો હતો.
પશ્યતાં સુમહત્કર્મ મહદ્યુદ્ધમુપસ્થિતમ્ । પરાવૃત્તો ધનુર્ગૃહ્ય સુશર્મા ભ્રાતૃભિઃ સહ ।। 35
એ મહાન કૃત્ય અને ભયાનક યુદ્ધ સામે જોઈ, સુશર્મા પોતાના ભાઈઓ સાથે ધનુષ્ય લઈને વળી ઊભો રહ્યો.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભીમસેનેન તે રથાઃ । રથાનાં ચ ગજાનાં ચ વાજિનાં ચ સસાદિનાં ।। 36
ભીમસેને પળમાં જ રથ, હાથી અને ઘોડા સહિતના યોદ્ધાઓને તોડી નાખ્યા.
સહસ્રશતસંઘાતાઃ શૂરાણામુગ્રધન્વિનામ્ । પાતિતા ભીમસેનેન વિરાટસ્ય સમીપતઃ ।। 37
વિરાટની નજીક ભીમસેને હજારો બહાદુર અને ભયંકર ધનુર્ધારીઓના ટોળા ધરાશાયી કર્યા.
પત્તયો નિહતાસ્તેષાં ગદાં ગૃહ્ય મહાત્મના ।। 38
એમના પદાતિઓને મહાન આત્માવાળા ભીમે ગદા લઈને માર્યા.
તદ્દૃષ્ટ્વા તાદૃશં યુદ્ધં સુશર્મા યુદ્ધદુર્મદઃ। ચિન્તયામાસ મનસા કિં શેષં હિ બલસ્ય મે ।। 39
આવું યુદ્ધ જોઈને યુદ્ધમાં મસ્ત સુશર્મા મનમાં વિચારતો રહ્યો: 'હવે મારી સેના માં શું બચ્યું છે?'
અપરો દૃશ્યતે સૈન્યે પુરા મગ્નો મહાબલે। આકર્ણપૂર્ણેન તદા ધનુષા પ્રત્યદૃશ્યત ।। 40
સેનામાં બીજું એક મહાબલી previously bow to ear, standing firm. (context: another warrior is seen, bow drawn to ear, standing firm)