શતસૂર્યં શતાવર્તં શતબિન્દુ શતાક્ષિમત્। અભેદ્યકલ્પં મત્સ્યાનાં રાજા કવચમાહરત્ ।। 23
મત્સ્ય રાજાએ મચ્છીઓના શતસૂર્ય, શતાવર્ત, શતબિંદુ, શતાક્ષિ અને અભેદ્ય રૂપ ધરાવનાર યોદ્ધાઓ માટે કવચ લાવ્યા.
તતો નાનાતનુત્રાણિ સ્વાનિસ્વાનિ મહાબલાઃ। યુયુત્સવોઽભ્યનહ્યન્ત દેવકલ્પાઃ પ્રહારિણઃ ।। 24
પછી, મહાબળવાન અને દેવ જેવા દેખાતા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક યોદ્ધાઓએ પોતપોતાનું કવચ પહેર્યું.
સોપસ્કરેષુ શુભ્રેષુ મહત્સુ ચ મહારથાઃ । પૃથક્કાઞ્ચનસન્નાહાન્રથેષ્વશ્વાનયોજયન્ ।। 25
મહાન રથયોદ્ધાઓએ પોતાના વિશાળ અને સુંદર રથોમાં અલગ અલગ સોનેરી પટ્ટા અને ઘોડાઓ જોડ્યા.
સૂર્યચન્દ્રપ્રતીકાશે મણિહેમવિભૂષિતે। મહાપ્રમાણં મત્સ્યસ્ય ધ્વજમુચ્છ્રિયતે રથે ।। 26
મત્સ્યના રથ પર, રત્નો અને સોનાથી સજેલ, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી એક વિશાળ ધ્વજ ઊંચો કરવામાં આવ્યો.
ધ્વજાન્બહુવિધાકારાન્સૌવર્ણાન્હેમમાલિનઃ। યથાસ્વં ક્ષત્રિયાઃ શૂરા રથેષુ સમયોજયન્ ।। 27
શૂરવીર ક્ષત્રિયોએ પોતાના રથ પર વિવિધ આકારના, સોનાથી બનેલા અને સોનાની માળા વડે સજેલા ધ્વજ લગાડ્યા.
રથેષુ યુજ્યમાનેષુ કઙ્કો રાજાનમબ્રવીત્ । મયા હ્યસ્રં ચતુર્વર્ગમવાપ્તમૃષિસત્તમાત્ ।। 28
રથો જોડાતા સમયે કંકાએ રાજાને કહ્યું: 'હે ઋષિ શ્રેષ્ઠ, મેં ચાર પ્રકારના ધર્મને પ્રાપ્ત કર્યો છે.'
દંશિતો રથમાસ્થાય પદં નિર્યામ્યહં ગવામ્। અયં ચ બલવાઞ્છરો વલલો દૃશ્યતેઽનઘ ।। 29
મને પડકાર મળતાં, હું રથ પર ચડીને ગાયો માટે પગે જ જાઉં છું; અને અહીં એક શક્તિશાળી, વળાંક ધરાવતો તીરો દેખાય છે, હે નિર્દોષ.
ગોસઙ્ખ્યમશ્વબન્ધં ચ સંયોજય રથેષુ વૈઃ। નૈતેન જાતુ યુધ્દ્યેયુર્ગવાર્થમિતિ મે મતિઃ ।। 30
ગાયોની ગણતરી અને ઘોડાની જોડાણ રથમાં જોડો; મારા વિચાર પ્રમાણે, તેઓ ક્યારેય ગાયોની خاطر યુદ્ધ નહીં કરે.
અથ માત્સ્યોઽબ્રવીદ્રાજા શતાનીકં જઘન્યજમ્। કઙ્કશ્ચ વલલઃ સૂદો દામગ્રન્થિશ્ચ વીર્યવાન્ ।। 31
પછી મત્સ્ય રાજાએ શતાનિકાને, જે સૌથી નાના હતા, કંકા, વલલ, રથચાલક અને દામગ્રંથિ, જે શક્તિશાળી હતા,ને બોલાવ્યા.
તન્ત્રિપાલશ્ચ ગોસઙ્ખ્યો યથા તે પુરુષર્ષભાઃ । શૂરાઃ સુવીરાઃ પુરુષા નાગરાજવરોપમાઃ । યુદ્ધ્યેયુરિતિ મે બુદ્ધિર્વર્તતે નાત્ર સંશયઃ ।। 32
તંત્રિપાલ અને ગોસંખ્ય, તેમજ એ પુરુષ શ્રેષ્ઠ—શૂરવીર, ઉત્તમ યોદ્ધા, મહાન નાગરાજ જેવા પુરુષો—મને વિશ્વાસ છે કે તેઓ યુદ્ધ કરશે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.
એતેપામપિ દીયન્તાં રથા ધ્વજપતાકિનઃ। કવચાનિ વિચિત્રાણિ દૃઢાનિ ચ લઘૂનિ ચ ।। 33
આ પુરુષોને ધ્વજવાળા રથ અને વિવિધ, મજબૂત અને હલકાં કવચ આપવામાં આવે.
પ્રતિમુઞ્ચન્તુ ગાત્રેષુ દીયન્તામાયુધાનિ ચ । નેમે જાતુ ન યુદ્ધ્ય્રેયુરિતિ મે ધીયતે મતિઃ ।। 34
તેઓ પોતાના શરીર પર કવચ બાંધે અને શસ્ત્રો પણ આપવામાં આવે; મારા વિચાર પ્રમાણે, તેઓ ક્યારેય યુદ્ધથી દૂર નહીં રહે.
તચ્છ્રુત્વા નૃપતેર્વાક્યં શીઘ્રં ત્વરિતમાનસઃ। શતાનીકઃ સ પાર્થભ્યો રથાન્રાજન્સમાદિશત્ ।। 35
રાજાના વચન સાંભળીને, શતાનિકા, જેનું મન ઝડપી અને ઉત્સુક હતું, તેણે તરત જ પૃથાના પુત્રો માટે રથોની વ્યવસ્થા કરી.
સહદેવાય રાજ્ઞે ચ ભીમાય નકુલાય ચ। તાન્દૃષ્ટ્વા સહસા સૂતા રાજભક્તિપુરસ્કૃતાઃ ।। 36
સહદેવ, રાજા, ભીમ અને નકુલ માટે, રાજભક્ત રથચાલકો તેમને જોઈને તત્પર થઈ ગયા.
નિર્દિષ્ટા નરદેવેન રથાઞ્છીઘ્રમયોજયન્। કવચાનિ વિચિત્રાણિ નવાનિ ચ દૃઢાનિ ચ।। 37
રાજાની todayથી, રથચાલકોએ ઝડપી રથ જોડ્યા અને વિવિધ, નવા અને મજબૂત કવચ આપ્યા.
વિરાટઃ પ્રદદૌ યાનિ તેષામક્લિષ્ટકર્મણામ્। તાન્યામુચ્ય શરીરેષુ દંશિતાસ્તે મહારથાઃ ।। 38
વિરાટાએ નિર્દોષ કર્મ ધરાવનાર યોદ્ધાઓને કવચ આપ્યા; તેઓએ કવચ શરીરે પહેરીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ગયા.
તરસ્વિનશ્છન્નરૂપાઃ સર્વશસ્ત્રવિશારદાઃ । રથાન્હેમપરિષ્કારાન્સમાસ્થાય મહારથાઃ। પાણ્ડવા નિર્યયુર્હૃષ્ટા દંશિતા રાજસત્તમ ।। 39
ઊર્જાવાન, છુપાયેલા અને તમામ શસ્ત્રોમાં નિપુણ પાંડવો સોનાથી સજેલા રથ પર ચડીને, આનંદપૂર્વક કવચ પહેરીને, હે રાજા શ્રેષ્ઠ, બહાર નીકળ્યા.
વિરાટમન્વયુઃ પશ્ચાત્સહિતાઃ કુરુપુઙ્ગવાઃ। ચત્વારો ભ્રાતરઃ શૂરાઃ પાણ્ડવાઃ સત્યવિક્રમાઃ ।। 40
ચાર શૂરવીર પાંડવ ભાઈઓ, સાચા વીરતા ધરાવતા, વિરાટાના પાછળ, કુરુ શ્રેષ્ઠો સાથે જોડાઈ ગયા.
દીર્ઘાનાં ચ દૃઢાનાં ચ ધનુષાં તે યથાબલમ્। ઉત્કૃષ્ય પાશાન્મૌર્વીણાં વીરાશ્ચાપેષ્વયોજયન્ ।। 41
વીરો પોતપોતાની શક્તિ પ્રમાણે લાંબા અને મજબૂત ધનુષ્યો ખેંચી, મૌરવીના દોરા લગાવતાં હતા.
તતઃ સુવાસસઃ સર્વે વીરાશ્ચન્દનરૂષિતાઃ । ચોદિતા નરદેવેન ક્ષિપ્રમશ્વાનચોદયન્ ।। 42
પછી બધા વીરો સુંદર વસ્ત્રો પહેરી અને ચંદનથી શોભિત થઈ, રાજાના આદેશથી ઝડપથી ઘોડાઓને દોડાવ્યા.
તે હયા હેમસંચ્છન્ના બૃહન્તઃ સાધુવાહિનઃ । ચોદિતાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત પત્રિણામિવ પઙ્ક્તયઃ ।। 43
સોનાથી ઢંકાયેલા અને સારી રીતે તાલીમ લીધેલા મોટા ઘોડાઓ, જ્યારે દોડાવવામાં આવ્યા, ત્યારે તીરોની પંક્તિઓ જેવી દેખાઈ પડ્યા.
ભીમરૂપાશ્ચ માતઙ્ગાઃ પ્રભિન્નકરટામુખાઃ। સ્વારૂઢા યુદ્ધકુશલૈર્મહામાત્રાધિરોહિતાઃ ।। 44
ભયાનક રૂપ ધરાવતાં, તૂટેલા દાંત અને ભયાનક મોઢા ધરાવતાં હાથીઓ, કુશળ મહાવત અને યુદ્ધમાં નિપુણ વીરોથી સજ્જ હતા.
ક્ષરન્ત ઇવ જીમૂતાઃ સુદન્તાઃ ષાષ્ટિહાયનાઃ । રાજાનમન્વયુઃ પશ્ચાત્ક્રામન્ત ઇવ પર્વતાઃ ।। 45
સારી રીતે વશમાં આવેલા, સાઠ વર્ષના દંતધારી હાથીઓ, વાદળોની જેમ વહેતા, રાજાને પાછળથી અનુસરી, પર્વતોની જેમ આગળ વધતા હતા.
દૃઢાયુધજનાકીર્ણં રથાશ્વગજસંકુલમ્ । તદ્બલાગ્રં વિરાટસ્ય શક્રસ્યેવ તદા બભૌ ।। 46
વિરાટની તે અગ્રબળ, મજબૂત હથિયારધારી લોકો, રથ, ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી, એ સમયે ઈન્દ્રની સેના જેવી ઝળહળી ઉઠી.
તં પ્રયાન્તં મહારાજ નિનીષન્તં ગવાં પદમ્। વિશારદાનાં વૈશ્યાનાં પ્રકૃષ્ટાનાં તદા નૃપ ।। 47
રાજા, જ્યારે તે ગાયો સુધી પહોંચવા માટે આગળ વધ્યો, ત્યારે કુશળ અને પ્રસિદ્ધ ગવાળાઓ તેની સાથે જોડાયા.
વિંશતિસ્તુ સહસ્રાણિ નરાણામનુયાયિનામ્। અષ્ટૌ રથસહસ્રાણિ દશ નાગશતાનિ ચ । વિંશચ્ચાશ્વસહસ્રાણિ માત્સ્યાનાં ત્વરિતં યયુઃ ।। 48
વીસ હજાર માણસો, આઠ હજાર રથો, દસ સો હાથીઓ અને વીસ હજાર ઝડપથી દોડતા માછ્ય ઘોડાઓ સાથે ગયા.
તદનીકં વિરાટસ્ય શુશુભેઽતીવ ભારત। વસન્તે બહુપુષ્પાઢ્યં કાનનં ચિત્રિતં યથા ।। 49
વિરાટની એ સેના, હે ભારત, વસંતમાં અનેક ફૂલો અને રંગોથી શોભિત વન જેવી ખૂબ જ ઝળહળી ઉઠી.
નિર્યાય નગરાચ્છૂરા વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ। ત્રિગર્તાનસ્પૃશન્માત્સ્યાઃ મૂર્યેઽસ્તંગમિતે સતિ ।। 1
શૂરવીરો શહેરમાંથી નીકળી, ગોઠવાયેલા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર, માછ્યોએ ત્રિગર્તોનો સામનો કર્યો જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો.
તે ત્રિગર્તાશ્ચ માત્સ્યાશ્ચ વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ। અન્યોન્યમભિવર્તન્તે ગોષુ ગૃદ્ધા મહાબલાઃ ।। 2
ત્રિગર્તો અને માછ્યો, બંને ગોઠવાયેલા અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, ગાયો માટે લાલચથી અને વિશાળ શક્તિ સાથે એકબીજાની સામે દોડી ગયા.
ભીમાશ્ચ મત્તમાતઙ્ગાસ્તોમરાઙ્કુશચોદિતાઃ। ગ્રામણીયૈઃ સમારૂઢાઃ કુશલૈર્હસ્તિસાદિભિઃ ।। 3
મહાન અને ઉન્મત્ત હાથીઓ, ભાલા અને અંકુશથી દોડાવવામાં, કુશળ નેતાઓ અને હાથી ચલાવનારોથી સજ્જ હતા.