કીચકે તુ હતે રાજા વિરાટઃ પરવીરહા। પરાં સંભાવનાં ચક્રે કુન્તીપુત્રે યુધિષ્ઠિરે ।। 3
પણ જ્યારે કીચકનો વધ થયો, ત્યારે પરવીરહારી રાજા વિરાટએ, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને ખૂબ સન્માન આપ્યો.
તતસ્ત્રયોદશસ્વાન્તે તસ્ય વર્ષસ્ય ભારત। શુશર્મણા ગૃહીતં તુ ગોધનં તરસા બહુ ।। 4
પછી, ભારત, તે ત્રયોદશ વર્ષના અંતે, સુશર્માએ જોરથી બહુ ગાયો પકડી લીધી.
તતઃ શબ્દો મહાનાસીદ્રેણુશ્ચ દિવમસ્પૃશત્। શઙ્ખદુન્દુભિઘોષશ્ચ ભેરીણાં ચ મહાસ્વનઃ। ગવાશ્વરથનાગાનાં નિશ્વનશ્ચ પદાતિનામ્ ।। 5
પછી એક મોટો અવાજ ઊઠ્યો અને ધૂળ આકાશ સુધી પહોંચી ગઈ; શંખ અને દુંદુભીનો ગુંજ, ભેરીઓનો ભારે અવાજ, અને ગાય, ઘોડા, રથ, હાથીઓની દહાડ સાથે પદાતીઓના ચીસો બધું મળીને ગૂંજ્યું.
એવં તૈસ્ત્વભિનિર્યાય મત્સ્યરાજસ્ય ગોધને। ત્રિગર્તૈર્ગૃહ્યમાણે તુ ગોપાલાઃ પ્રત્યષેધયન્ ।। 6
મત્સ્યરાજાની ગાયોની સાથે ગોપાલો બહાર નીકળ્યા ત્યારે ત્રિગર્તોએ ગાયોને પકડવા શરૂ કર્યું, તો ગોપાલોએ તેમને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અથ ત્રિગર્તા બહવઃ પરિગૃહ્ય ધનં બહુ । પરિક્ષિપ્ય હયૈઃ શીઘ્રૈ રથવ્રાતૈશ્ચ ભારત। ગોપાલાન્પ્રત્યયુધ્યન્ત રણે કૃત્વા જયે ધૃતિમ્ ।। 7
પછી ઘણા ત્રિગર્તોએ ઘણું ધન પકડીને, ઝડપી ઘોડા અને રથોની ટોળીઓથી ગોપાલોને ઘેરી લીધા અને જીતની ઈચ્છા સાથે યુદ્ધમાં લડી.
તે હન્યમાના બહુભિઃ પ્રાસતોમરપાણિભિઃ । ગોપાલા ગોકુલે ભક્તા વારયામાસુરોજસા ।। 8
ઘણા ભાલા અને ગદા ધારણ કરનારાઓ દ્વારા હુમલો થતાં, ગોકુલના ભક્ત ગોપાલોએ પૂરી શક્તિથી તેમને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પરશ્વથૈશ્ચ મુસલૈર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ। ગોપાલાઃ કર્ષણૈશ્ચિત્રૈર્જઘ્નુરશ્વાન્સમન્તતઃ ।। 9
પરસુ, મુસળ, ભિંડિપાલ અને મોટાં મુદગરો વડે, ગોપાલોએ વિવિધ સાધનો વડે ચારેય બાજુ ઘોડાઓને માર્યા.
તે હન્યમાનાઃ સંક્રુદ્ધાસ્ત્રિગર્તા રથયોધિનઃ । વિસૃજ્ય શરવર્ષણિ ગોપાનદ્રાવયન્બલાત્ ।। 10
ત્રિગર્તના રથયોદ્ધાઓ ગુસ્સામાં આવી, ગોપાલોને મારતા, તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી અને જોરથી ગોપાલોને પછડાવી દીધા.
હન્યમાનેષુ ગોપેષુ વિમુખેષુ વિશાંપતે। તતો યુવાનઃ સંભીતાઃ શ્વસન્તો રેણુગુણ્ઠિતાઃ ।। 11
ગોપાલો મારાઈ રહ્યા અને પલાયન કરી રહ્યા ત્યારે, રાજા, યુવાન લોકો ડરથી, ધૂળમાં ઢંકાઈ, હાંફતા, ભાગી ગયા.
જવેન મહતા ચૈવ ગોપાલાઃ પુરમાવ્રજન્। વિરાટનગરં પ્રાપ્ય નરા રાજાનમબ્રુવન્ ।। 12
ગોપાલો મોટી ઝડપથી શહેર તરફ પાછા ફર્યા; વિરાટનગર પહોંચીને, પુરુષોએ રાજાને વાત કરી.
સભાયાં રાજશાર્દૂલમાસીનં પાણ્ડવૈઃ સહ। શૂરૈઃ પરિવૃતં યોધૈઃ કુણ્ડલાઙ્ગદધારિભિઃ ।। 13
તેઓએ વિરાટને, પાંડવો સાથે સભામાં બેઠેલા, કુંડલ અને અંગદ પહેરેલા શૂરવીરોની આસપાસ બેઠેલા, રાજાઓમાં વાઘ જેવા, જોયા.
સદ્ભિશ્ચ પણ્ડિતૈઃ સાર્ધં મન્ત્રિભિશ્ચાપિ સંવૃતમ્ । દૃષ્ટ્વા શીઘ્રં તુ ગોપાલા વિરાટમિદમબ્રવન્ ।। 14
સારા અને પંડિત મંત્રીઓની સાથે ઘેરાયેલા, ગોપાલોએ વિરાટને જોઈને તરત જ વાત કરી.
અસ્માન્યુધિ વિનિર્જિત્ય પરિભૂય સબાન્ધવાન્। ષષ્ટિં ગવાં સહસ્રાણિ ત્રિગર્તાઃ કાલયન્તિ । તા નિવર્તય રાજેન્દ્ર મા નેશુઃ પશવસ્તવ ।। 15
"યુદ્ધમાં અમને હરાવી અને અમારાં સગાંઓને અપમાન આપી, ત્રિગર્તો તમારી સાઠ હજાર ગાયોને હાંકી રહ્યા છે; રાજા, તેમને રોકો, તમારા પશુઓને લઈ જવા ન દો!"
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં ગોપાલાનામરિંદમઃ। સ રાજા મહતીં સેનાં માત્સ્યાનાં સમવાહયત્। રથનાગાશ્વકલિલાં પત્તિધ્વજસમાકુલામ્ ।। 16
ગોપાલોની વાત સાંભળી, દુશ્મનોના વિનાશક રાજાએ, મત્સ્યોની મોટી સેના એકત્ર કરી, જેમાં રથ, હાથી, ઘોડા અને ધ્વજવાળા પદાતીઓ ભરેલા હતા.
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ તનુત્રાણ્યથ ભેજિરે। ભાનુમન્તિ વિવાતાનિ સૂપસેવ્યાનિ ભાગશઃ ।। 17
પછી રાજાઓ અને રાજકુમારો ચમકતી, સારી રીતે બંધાયેલી અને યુદ્ધ માટે યોગ્ય કવચો પહેરી, દરેકે પોતાના દરજ્જા પ્રમાણે તૈયાર થયા.
પૃથક્કાઞ્ચનસન્નાહાન્રથેષ્વશ્વાનયોજયન્ । ઉત્કૃષ્ય પાશાન્મૌર્વીણાં શૂરાશ્ચાપેષ્વયોજયન્ ।। 18
અલગ-અલગ, સોનાથી સજ્જ રથોમાં ઘોડા જોડ્યા, અને શૂરવીરો એ પોતાના ધનુષ પર મૌરવીની દોર ખેંચી, તણાવ સાથે તૈયાર કર્યા.
દૃઢમાયસગર્ભં તુ કવચં તપ્તકાઞ્ચનમ્ । વિરાટસ્ય પ્રિયો ભ્રાતા શતાનીકોઽભ્યહારયત્ ।। 19
મજબૂત, કૌશલ્યથી બનાવેલી, સોનાની પટ્ટીઓથી સજ્જ કવચ વિરાટ માટે તેના પ્રિય ભાઈ શતાનિકએ લાવી.
સર્વભારસહં વર્મ કલ્યાણપટલં દૃઢમ્। શતાનીકાદવરજો મદિરાક્ષોઽભ્યહારયત્ ।। 20
શતાનિકના નાના ભાઈ મદિરાક્ષે, બધાં ઘા સહન કરી શકે એવી, સુંદર અને મજબૂત કવચ લાવી.
ઉત્સેધે યસ્ય પદ્માનિ શતં સૌગન્ધિકાનિ ચ। મૃષ્ટહાટકપર્યન્તં સૂર્યદત્તોઽભ્યહારયત્ ।। 21
સૂર્યદત્તે, કવચ લાવી જેમાં સો કમળ અને સુગંધિત નિલોટપલ ફૂલ હતા, અને તેના કિનારા શુદ્ધ સોનાથી ચમકાવેલા હતા.
દૃઢમાયસગર્ભં ચ શ્વેતં રુક્મપરિષ્કૃતમ્। વિરાટસ્ય સુતો જ્યેષ્ઠો વીરઃ શઙ્ખોઽભ્યહારયત્ ।। 22
વિરાટનો મોટો પુત્ર શંખે, મજબૂત, સફેદ અને સોનાથી સજ્જ કવચ લાવી.
શતસૂર્યં શતાવર્તં શતબિન્દુ શતાક્ષિમત્। અભેદ્યકલ્પં મત્સ્યાનાં રાજા કવચમાહરત્ ।। 23
મત્સ્ય રાજાએ મચ્છીઓના શતસૂર્ય, શતાવર્ત, શતબિંદુ, શતાક્ષિ અને અભેદ્ય રૂપ ધરાવનાર યોદ્ધાઓ માટે કવચ લાવ્યા.
તતો નાનાતનુત્રાણિ સ્વાનિસ્વાનિ મહાબલાઃ। યુયુત્સવોઽભ્યનહ્યન્ત દેવકલ્પાઃ પ્રહારિણઃ ।। 24
પછી, મહાબળવાન અને દેવ જેવા દેખાતા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક યોદ્ધાઓએ પોતપોતાનું કવચ પહેર્યું.
સોપસ્કરેષુ શુભ્રેષુ મહત્સુ ચ મહારથાઃ । પૃથક્કાઞ્ચનસન્નાહાન્રથેષ્વશ્વાનયોજયન્ ।। 25
મહાન રથયોદ્ધાઓએ પોતાના વિશાળ અને સુંદર રથોમાં અલગ અલગ સોનેરી પટ્ટા અને ઘોડાઓ જોડ્યા.
સૂર્યચન્દ્રપ્રતીકાશે મણિહેમવિભૂષિતે। મહાપ્રમાણં મત્સ્યસ્ય ધ્વજમુચ્છ્રિયતે રથે ।। 26
મત્સ્યના રથ પર, રત્નો અને સોનાથી સજેલ, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી એક વિશાળ ધ્વજ ઊંચો કરવામાં આવ્યો.
ધ્વજાન્બહુવિધાકારાન્સૌવર્ણાન્હેમમાલિનઃ। યથાસ્વં ક્ષત્રિયાઃ શૂરા રથેષુ સમયોજયન્ ।। 27
શૂરવીર ક્ષત્રિયોએ પોતાના રથ પર વિવિધ આકારના, સોનાથી બનેલા અને સોનાની માળા વડે સજેલા ધ્વજ લગાડ્યા.
રથેષુ યુજ્યમાનેષુ કઙ્કો રાજાનમબ્રવીત્ । મયા હ્યસ્રં ચતુર્વર્ગમવાપ્તમૃષિસત્તમાત્ ।। 28
રથો જોડાતા સમયે કંકાએ રાજાને કહ્યું: 'હે ઋષિ શ્રેષ્ઠ, મેં ચાર પ્રકારના ધર્મને પ્રાપ્ત કર્યો છે.'
દંશિતો રથમાસ્થાય પદં નિર્યામ્યહં ગવામ્। અયં ચ બલવાઞ્છરો વલલો દૃશ્યતેઽનઘ ।। 29
મને પડકાર મળતાં, હું રથ પર ચડીને ગાયો માટે પગે જ જાઉં છું; અને અહીં એક શક્તિશાળી, વળાંક ધરાવતો તીરો દેખાય છે, હે નિર્દોષ.
ગોસઙ્ખ્યમશ્વબન્ધં ચ સંયોજય રથેષુ વૈઃ। નૈતેન જાતુ યુધ્દ્યેયુર્ગવાર્થમિતિ મે મતિઃ ।। 30
ગાયોની ગણતરી અને ઘોડાની જોડાણ રથમાં જોડો; મારા વિચાર પ્રમાણે, તેઓ ક્યારેય ગાયોની خاطر યુદ્ધ નહીં કરે.
અથ માત્સ્યોઽબ્રવીદ્રાજા શતાનીકં જઘન્યજમ્। કઙ્કશ્ચ વલલઃ સૂદો દામગ્રન્થિશ્ચ વીર્યવાન્ ।। 31
પછી મત્સ્ય રાજાએ શતાનિકાને, જે સૌથી નાના હતા, કંકા, વલલ, રથચાલક અને દામગ્રંથિ, જે શક્તિશાળી હતા,ને બોલાવ્યા.
તન્ત્રિપાલશ્ચ ગોસઙ્ખ્યો યથા તે પુરુષર્ષભાઃ । શૂરાઃ સુવીરાઃ પુરુષા નાગરાજવરોપમાઃ । યુદ્ધ્યેયુરિતિ મે બુદ્ધિર્વર્તતે નાત્ર સંશયઃ ।। 32
તંત્રિપાલ અને ગોસંખ્ય, તેમજ એ પુરુષ શ્રેષ્ઠ—શૂરવીર, ઉત્તમ યોદ્ધા, મહાન નાગરાજ જેવા પુરુષો—મને વિશ્વાસ છે કે તેઓ યુદ્ધ કરશે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.