જઘન્યતો વયં તત્ર યાસ્યામો દિવસાન્તરે। વિષયં મત્સ્યરાજસ્ય સુસમૃદ્ધં સુસંહિતમ્ ।। 57
અગાઉના દિવસે, આપણે ત્યાંથી પાછળથી જઈશું, મત્સ્યરાજાના સમૃદ્ધ અને સારી રીતે સુરક્ષિત પ્રદેશમાં.
સુશર્મણા ગૃહીતે તુ મત્સ્યરાજસ્ય ગોધને। વિરાટઃ સૈન્યમાદાય ત્રિગર્તૈઃ સહ યોત્સ્યતિ ।। 58
જ્યારે સુશર્માએ મત્સ્યરાજાની ગાયો પકડી લીધી, ત્યારે વિરાટ પોતાનું સેના લઈને, ત્રિગર્તો સામે યુદ્ધ કરશે.
અપરં દિવસં ગાસ્તુ તત્ર ગૃહ્ણન્તુ કૌરવાઃ। ગવાર્થે પાણ્ડવાસ્તત્ર યોત્સ્યન્તિ કુરુભિઃ સહ ।। 59
બીજા દિવસે, કૌરવો ત્યાં ગાયો પકડી લે; ગાય માટે પાંડવો ત્યાં કુરુઓ સાથે મળીને યુદ્ધ કરશે.
તથા ગત્વા યથોદ્દેશં વિરાટનગરાન્તિકે। ક્ષિપ્રં ગોષ્ઠં સમાસાદ્ય ગૃહ્ણન્તુ વિપુલં ધનમ્ ।। 60
જેમ નક્કી કર્યું છે, તેમ વિરાટનગરની નજીક જઈ, ઝડપથી ગૌશાળા સુધી પહોંચીને, બહુ ધન પકડી લો.
ગવાં શતસહસ્રાણિ શ્રીમન્તિ ગુણવન્તિ ચ। વયમસ્ય નિગૃહ્ણીમો દ્વિધા કૃત્વા ચ વાહિનીમ્ ।। 61
અમે આ લાખો સુંદર અને ઉત્તમ ગાયો પકડી લઈએ, અને પોતાની સેના બે ભાગમાં વહેંચી લઈએ.
તે સ્મ ગત્વા યથોદ્દિષ્ટં દેશં મત્સ્યમહીપતેઃ। સંનદ્ધા રથિનઃ સર્વે સપતાકા બલોત્કટાઃ। પ્રતિવૈરં ચિકીર્ષન્તો ગોષુ ગૃદ્ધા મહાબલાઃ ।। 62
મત્સ્યરાજાના પ્રદેશમાં, જેમ કહેવામાં આવ્યું છે, બધા રથયોદ્ધાઓ, ધ્વજ સાથે, સંપૂર્ણ સજ્જ, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને ગાય માટે લાલચી, પોતાના મોટાં બળ સાથે તૈયાર ઊભા રહ્યા.
આદત્ત ગાઃ સુશર્માઽથ કૃષ્ણપક્ષસ્ય ચાષ્ટમીમ્ ।। 63
પછી સુશર્માએ કૃષ્ણપક્ષના આઠમ દિવસે ગાયો પકડી લીધી.
અપરે દિવસે સર્વે રાજન્સંભૂય કૌરવાઃ। નવમ્યાં તે ન્યગૃહ્ણન્ત ગોકુલાનિ સહસ્રશઃ। કૌરવાસ્તુ મહાવીર્યા મત્સ્યાનાં વિષયાન્તરે ।। 64
બીજા દિવસે, રાજા, બધા કૌરવો ભેગા થયા અને નવમ દિવસે હજારો ગૌશાળા પકડી લીધી; શક્તિશાળી કૌરવો એ મત્સ્ય પ્રદેશના બીજા ભાગમાં કર્યું.
તતસ્તેષાં મહારાજ તત્રૈવામિતતેજસામ્। છદ્મલિઙ્ગપ્રવિષ્ટાનાં પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।। 1
મહારાજા, ત્યાં, અમિત તેજવાળા, છુપાયેલા રૂપે પ્રવેશેલા મહાત્મા પાંડવો રહ્યા.
વ્યતીતઃ સમયઃ સમ્યગ્વિરાટનગરે સતામ્। કુર્વતાં તસ્ય કર્માણિ વીરાટસ્ય મહીપતેઃ ।। 2
વિરાટનગરમાં, તેઓએ રાજા વિરાટના કામો કરતા, નક્કી કરેલો સમય સારી રીતે પસાર કર્યો.
કીચકે તુ હતે રાજા વિરાટઃ પરવીરહા। પરાં સંભાવનાં ચક્રે કુન્તીપુત્રે યુધિષ્ઠિરે ।। 3
પણ જ્યારે કીચકનો વધ થયો, ત્યારે પરવીરહારી રાજા વિરાટએ, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને ખૂબ સન્માન આપ્યો.
તતસ્ત્રયોદશસ્વાન્તે તસ્ય વર્ષસ્ય ભારત। શુશર્મણા ગૃહીતં તુ ગોધનં તરસા બહુ ।। 4
પછી, ભારત, તે ત્રયોદશ વર્ષના અંતે, સુશર્માએ જોરથી બહુ ગાયો પકડી લીધી.
તતઃ શબ્દો મહાનાસીદ્રેણુશ્ચ દિવમસ્પૃશત્। શઙ્ખદુન્દુભિઘોષશ્ચ ભેરીણાં ચ મહાસ્વનઃ। ગવાશ્વરથનાગાનાં નિશ્વનશ્ચ પદાતિનામ્ ।। 5
પછી એક મોટો અવાજ ઊઠ્યો અને ધૂળ આકાશ સુધી પહોંચી ગઈ; શંખ અને દુંદુભીનો ગુંજ, ભેરીઓનો ભારે અવાજ, અને ગાય, ઘોડા, રથ, હાથીઓની દહાડ સાથે પદાતીઓના ચીસો બધું મળીને ગૂંજ્યું.
એવં તૈસ્ત્વભિનિર્યાય મત્સ્યરાજસ્ય ગોધને। ત્રિગર્તૈર્ગૃહ્યમાણે તુ ગોપાલાઃ પ્રત્યષેધયન્ ।। 6
મત્સ્યરાજાની ગાયોની સાથે ગોપાલો બહાર નીકળ્યા ત્યારે ત્રિગર્તોએ ગાયોને પકડવા શરૂ કર્યું, તો ગોપાલોએ તેમને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અથ ત્રિગર્તા બહવઃ પરિગૃહ્ય ધનં બહુ । પરિક્ષિપ્ય હયૈઃ શીઘ્રૈ રથવ્રાતૈશ્ચ ભારત। ગોપાલાન્પ્રત્યયુધ્યન્ત રણે કૃત્વા જયે ધૃતિમ્ ।। 7
પછી ઘણા ત્રિગર્તોએ ઘણું ધન પકડીને, ઝડપી ઘોડા અને રથોની ટોળીઓથી ગોપાલોને ઘેરી લીધા અને જીતની ઈચ્છા સાથે યુદ્ધમાં લડી.
તે હન્યમાના બહુભિઃ પ્રાસતોમરપાણિભિઃ । ગોપાલા ગોકુલે ભક્તા વારયામાસુરોજસા ।। 8
ઘણા ભાલા અને ગદા ધારણ કરનારાઓ દ્વારા હુમલો થતાં, ગોકુલના ભક્ત ગોપાલોએ પૂરી શક્તિથી તેમને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પરશ્વથૈશ્ચ મુસલૈર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ। ગોપાલાઃ કર્ષણૈશ્ચિત્રૈર્જઘ્નુરશ્વાન્સમન્તતઃ ।। 9
પરસુ, મુસળ, ભિંડિપાલ અને મોટાં મુદગરો વડે, ગોપાલોએ વિવિધ સાધનો વડે ચારેય બાજુ ઘોડાઓને માર્યા.
તે હન્યમાનાઃ સંક્રુદ્ધાસ્ત્રિગર્તા રથયોધિનઃ । વિસૃજ્ય શરવર્ષણિ ગોપાનદ્રાવયન્બલાત્ ।। 10
ત્રિગર્તના રથયોદ્ધાઓ ગુસ્સામાં આવી, ગોપાલોને મારતા, તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી અને જોરથી ગોપાલોને પછડાવી દીધા.
હન્યમાનેષુ ગોપેષુ વિમુખેષુ વિશાંપતે। તતો યુવાનઃ સંભીતાઃ શ્વસન્તો રેણુગુણ્ઠિતાઃ ।। 11
ગોપાલો મારાઈ રહ્યા અને પલાયન કરી રહ્યા ત્યારે, રાજા, યુવાન લોકો ડરથી, ધૂળમાં ઢંકાઈ, હાંફતા, ભાગી ગયા.
જવેન મહતા ચૈવ ગોપાલાઃ પુરમાવ્રજન્। વિરાટનગરં પ્રાપ્ય નરા રાજાનમબ્રુવન્ ।। 12
ગોપાલો મોટી ઝડપથી શહેર તરફ પાછા ફર્યા; વિરાટનગર પહોંચીને, પુરુષોએ રાજાને વાત કરી.
સભાયાં રાજશાર્દૂલમાસીનં પાણ્ડવૈઃ સહ। શૂરૈઃ પરિવૃતં યોધૈઃ કુણ્ડલાઙ્ગદધારિભિઃ ।। 13
તેઓએ વિરાટને, પાંડવો સાથે સભામાં બેઠેલા, કુંડલ અને અંગદ પહેરેલા શૂરવીરોની આસપાસ બેઠેલા, રાજાઓમાં વાઘ જેવા, જોયા.
સદ્ભિશ્ચ પણ્ડિતૈઃ સાર્ધં મન્ત્રિભિશ્ચાપિ સંવૃતમ્ । દૃષ્ટ્વા શીઘ્રં તુ ગોપાલા વિરાટમિદમબ્રવન્ ।। 14
સારા અને પંડિત મંત્રીઓની સાથે ઘેરાયેલા, ગોપાલોએ વિરાટને જોઈને તરત જ વાત કરી.
અસ્માન્યુધિ વિનિર્જિત્ય પરિભૂય સબાન્ધવાન્। ષષ્ટિં ગવાં સહસ્રાણિ ત્રિગર્તાઃ કાલયન્તિ । તા નિવર્તય રાજેન્દ્ર મા નેશુઃ પશવસ્તવ ।। 15
"યુદ્ધમાં અમને હરાવી અને અમારાં સગાંઓને અપમાન આપી, ત્રિગર્તો તમારી સાઠ હજાર ગાયોને હાંકી રહ્યા છે; રાજા, તેમને રોકો, તમારા પશુઓને લઈ જવા ન દો!"
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં ગોપાલાનામરિંદમઃ। સ રાજા મહતીં સેનાં માત્સ્યાનાં સમવાહયત્। રથનાગાશ્વકલિલાં પત્તિધ્વજસમાકુલામ્ ।। 16
ગોપાલોની વાત સાંભળી, દુશ્મનોના વિનાશક રાજાએ, મત્સ્યોની મોટી સેના એકત્ર કરી, જેમાં રથ, હાથી, ઘોડા અને ધ્વજવાળા પદાતીઓ ભરેલા હતા.
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ તનુત્રાણ્યથ ભેજિરે। ભાનુમન્તિ વિવાતાનિ સૂપસેવ્યાનિ ભાગશઃ ।। 17
પછી રાજાઓ અને રાજકુમારો ચમકતી, સારી રીતે બંધાયેલી અને યુદ્ધ માટે યોગ્ય કવચો પહેરી, દરેકે પોતાના દરજ્જા પ્રમાણે તૈયાર થયા.
પૃથક્કાઞ્ચનસન્નાહાન્રથેષ્વશ્વાનયોજયન્ । ઉત્કૃષ્ય પાશાન્મૌર્વીણાં શૂરાશ્ચાપેષ્વયોજયન્ ।। 18
અલગ-અલગ, સોનાથી સજ્જ રથોમાં ઘોડા જોડ્યા, અને શૂરવીરો એ પોતાના ધનુષ પર મૌરવીની દોર ખેંચી, તણાવ સાથે તૈયાર કર્યા.
દૃઢમાયસગર્ભં તુ કવચં તપ્તકાઞ્ચનમ્ । વિરાટસ્ય પ્રિયો ભ્રાતા શતાનીકોઽભ્યહારયત્ ।। 19
મજબૂત, કૌશલ્યથી બનાવેલી, સોનાની પટ્ટીઓથી સજ્જ કવચ વિરાટ માટે તેના પ્રિય ભાઈ શતાનિકએ લાવી.
સર્વભારસહં વર્મ કલ્યાણપટલં દૃઢમ્। શતાનીકાદવરજો મદિરાક્ષોઽભ્યહારયત્ ।। 20
શતાનિકના નાના ભાઈ મદિરાક્ષે, બધાં ઘા સહન કરી શકે એવી, સુંદર અને મજબૂત કવચ લાવી.
ઉત્સેધે યસ્ય પદ્માનિ શતં સૌગન્ધિકાનિ ચ। મૃષ્ટહાટકપર્યન્તં સૂર્યદત્તોઽભ્યહારયત્ ।। 21
સૂર્યદત્તે, કવચ લાવી જેમાં સો કમળ અને સુગંધિત નિલોટપલ ફૂલ હતા, અને તેના કિનારા શુદ્ધ સોનાથી ચમકાવેલા હતા.
દૃઢમાયસગર્ભં ચ શ્વેતં રુક્મપરિષ્કૃતમ્। વિરાટસ્ય સુતો જ્યેષ્ઠો વીરઃ શઙ્ખોઽભ્યહારયત્ ।। 22
વિરાટનો મોટો પુત્ર શંખે, મજબૂત, સફેદ અને સોનાથી સજ્જ કવચ લાવી.