રાષ્ટ્રં મમાસકૃદ્રાજન્રાજ્ઞા માત્સ્યેન બાધિતમ્ ।। 37
રાજા, મારા રાજ્યને માથ્સ્ય રાજાએ વારંવાર ત્રાસ આપ્યો છે.
પ્રણેતા કીચકસ્તસ્ય બલોત્સિક્તોઽભવન્પુરા। અમર્ષી દુર્જયો જેતા પ્રખ્યાતબલપૌરુષઃ । સ હતસ્તત્ર ગન્ધર્વૈઃ પાપકર્મા નૃશંસકૃત્ ।। 38
કિચક, જે તેની સેના નો નેતા હતો, એ પહેલા પોતાની શક્તિના અભિમાનથી ભરેલો, અહંકારી અને અપરાજેય હતો, તેની શક્તિ અને પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ હતો; પણ તે ગંધર્વોએ ત્યાં મારી નાખ્યો, કારણ કે તેણે દુષ્ટ અને ક્રૂર કામો કર્યા હતા.
તસ્મિન્વિનિહતે રાજન્હીનદર્પો નિરાશ્રયઃ। ભવિષ્યતિ નિરુત્સાહો વિરાટ ઇતિ મે મતિઃ ।। 39
રાજા, કિચકના મરણ પછી વિરાટ હવે અભિમાન વિના, આધાર વિના અને ઉત્સાહહીન થઈ જશે—મારી એવી માન્યતા છે.
તત્ર યાત્રા મમ મતા યદિ તે રોચતેઽનઘ। કૌરવાણાં ચ સર્વેષાં કર્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।। 40
આથી, જો તમને અને તમામ કૌરવોને તથા મહાન આત્માવાળા કર્ણને પસંદ હોય, તો મારી સલાહ છે કે આપણે ત્યાં યાત્રા કરીએ.
એતત્કાર્યમહં મન્યે પરમાત્યયિકં મહત્। રાષ્ટ્રં તસ્યાભિયાસ્યામો ધનધાન્યસમાકુલમ્ ।। 41
હું માનું છું કે આ કામ બહુ જ અગત્યનું અને તાત્કાલિક છે; ચાલો, આપણે તેના ધન અને અનાજથી ભરપૂર રાજ્ય પર ચડાઈ કરીએ.
આદદામોઽસ્ય રત્નાનિ વિવિધાનિ વસૂનિ ચ। ગ્રામાન્રાષ્ટ્રાણિ વા તસ્ય હરિષ્યામો વિભાગશઃ ।। 42
ચાલો, આપણે તેના રત્નો અને વિવિધ ધન સંપત્તિ લઈ લઈએ, અને તેના ગામડાં અને પ્રદેશો પણ વહેચી લઈએ.
અથવા ગોસહસ્રાણિ બહૂનિ શુભદર્શન। વિવિધાનિ હરિષ્યામઃ પ્રતીપીડ્ય પુરં બલાત્ ।। 43
અથવા તો, ચાલો આપણે અનેક પ્રકારની સુંદર ગાયોના હજારો ઝુંડ બળપૂર્વક લઈ લઈએ અને શહેરને ત્રાસ આપીએ.
કૌરવૈઃ સહ સંગમય ત્રિગર્તૈશ્ચ વિશાંપતે। ગાસ્તસ્યાપહરિષ્યામઃ સહ સર્વૈર્મહારથૈઃ ।। 44
કૌરવો અને ત્રિગર્તો સાથે મળીને, હે રાજાઓના રાજા, આપણે બધા મહારથીઓ સાથે મળીને તેની ગાયો લઈ જઈએ.
સન્ધિં વા તેન કૃત્વા તુ નિબધ્નીમોઽસ્ય પૌરુષમ્। હત્વા ચાસ્ય ચમૂં કૃત્સ્નાં વશમેવાનયામહે ।। 45
અથવા તો, આપણે તેના સાથે સંધિ કરીને તેની શક્તિ કાબૂમાં લઈ લઈએ; અથવા તો તેની આખી સેના નાશ કરીને તેને પોતાના વશમાં લઈ લઈએ.
તં વશે ન્યાયતઃ કૃત્વા સુખં વત્સ્યામહે વયમ્। ભવતાં બલવૃદ્ધિશ્ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। 46
જ્યારે આપણે તેને યોગ્ય રીતે પોતાના વશમાં લઈ લઈશું, ત્યારે આપણે સુખથી રહી શકીશું; અને તમારું બળ પણ નિશ્ચિતપણે વધશે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય કર્ણો રાજાનમબ્રવીત્ ।। 47
પછી, સુશર્માના આ વચન સાંભળી, કર્ણે રાજાને કહ્યું.
સૂક્તં સુશર્મણા વાક્યં પ્રાપ્તકાલમિદં વચઃ। તસ્માત્ક્ષિપ્રં વિનિર્યામો યોજયિત્વા વરૂથિનીં ।। 48
સુશર્માનાં વચન યોગ્ય અને યોગ્ય સમયે બોલાયેલા છે; તેથી, ચાલો ઝડપથી સૈન્ય એકત્ર કરીને યાત્રા માટે નીકળી જઈએ.
યદેતત્તેઽભિરુચિતં મમ ચૈતદ્ધિ રોચતે। પ્રવિભજ્ય ચ સૈન્યાનિ યથા વા મન્યતે ભવાન્ ।। 49
તમે જે સૂચન કર્યું છે તે મને પણ ગમ્યું છે; અને હું પણ એમાં સહમત છું. સૈન્યને તમે યોગ્ય માનો તેમ વહેંચી લો.
પ્રજ્ઞાવાન્કુલવૃદ્ધશ્ચ સર્વેષાં નઃ પિતામહઃ। આચાર્યશ્ચ કૃપો વિદ્વાઞ્શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ ।। 50
અમારા પિતામહ બુદ્ધિશાળી અને કુળમાં વડીલ છે; અને કૃપાચાર્ય પણ વિદ્વાન છે, તેમજ સુબલપુત્ર શકુનિ પણ.
મન્યન્તે તે યથા સર્વે તથા યાત્રા વિધીયતામ્। સંમન્ત્ર્ય ચાશુ ગચ્છામઃ સાધનાર્થં મહીપતે ।। 51
તમને જે યોગ્ય લાગે, એ પ્રમાણે યાત્રાની તૈયારી કરીએ. રાજા, બધા મળીને વિચાર કરી, આપણે ઝડપથી પોતાના કામ માટે નીકળીયે.
કિંનુ નઃ પાણ્ડવૈઃ કાર્યં હીનાર્થબલપૌરુષૈઃ। અત્યન્તં હિ પ્રનષ્ટાસ્તે પ્રાપ્તા વાઽપિ યમક્ષયમ્ ।। 52
પાંડવો સાથે હવે આપણો શું કામ? તેઓ તો ધન, બળ અને શૂરવીરતા વગર છે. ખરેખર, તેઓ સંપૂર્ણ રીતે નાશ પામ્યા છે અથવા યમના ઘર પહોંચી ગયા છે.
તદ્ભવાંશ્ચતુરઙ્ગેણ બલેન મહતા વૃતઃ। વિરાટનગરં યાતુ સર્વસૈન્યેન ભારત। આદાસ્યામોઽથ ગાસ્તસ્ય વિવિધાનિ વસૂનિ ચ ।। 53
તેથી, ભારતવંશી, તમે મોટું ચતુરંગી સેના લઈને, બધા સૈનિકો સાથે વિરાટનગર જાઓ; પછી આપણે ત્યાંની ગાય અને વિવિધ ખજાના લઈ લઈએ.
તતો દુર્યોધનો રાજા વચઃ શ્રુત્વા તુ તસ્ય તત્। વૈકર્તનસ્ય કર્ણસ્ય ક્ષિપ્રમાજ્ઞાપયત્સ્વયમ્। શાસને નિત્યયુક્તં તુ દુઃશાસનમનન્તરમ્ ।। 54
પછી રાજા દુર્યોધને, વૈકર્તન કર્ણના એ વચન સાંભળીને, તરત જ હંમેશા આજ્ઞા પાલન કરતા દુ:શાસનને બોલાવ્યા.
સહ વૃદ્ધૈસ્તુ સંમન્ત્ર્ય ક્ષિપ્રં યોજય વાહિનીમ્। યથોદ્દેશં તુ ગચ્છામઃ સહિતાઃ સર્વકૌરવૈઃ ।। 55
વૃદ્ધો સાથે વિચાર કરીને, તું ઝડપથી સેના તૈયાર કર; જેથી આપણે બધાં કૌરવો મળીને, નિર્ધારિત રીતે આગળ વધીએ.
સુશર્મા તુ યથોદ્દિષ્ટં દેશં યાતુ મહારથઃ। ત્રિગર્તૈઃ સહિતઃ સર્વૈઃ પ્રખ્યાતબલપૌરુષૈઃ। પ્રાગેવ હિ સુસંયત્તો વિરાટનગરં પ્રતિ ।। 56
મહાશૂર સુશર્મા, જેમ કહેવામાં આવ્યું છે, તેTrigarta વંશના પ્રસિદ્ધ અને શૂરવીરો સાથે, નિર્ધારિત સ્થળે જાઓ; તે તો પહેલેથી જ વિરાટનગર તરફ જવા માટે તૈયાર છે.
જઘન્યતો વયં તત્ર યાસ્યામો દિવસાન્તરે। વિષયં મત્સ્યરાજસ્ય સુસમૃદ્ધં સુસંહિતમ્ ।। 57
અગાઉના દિવસે, આપણે ત્યાંથી પાછળથી જઈશું, મત્સ્યરાજાના સમૃદ્ધ અને સારી રીતે સુરક્ષિત પ્રદેશમાં.
સુશર્મણા ગૃહીતે તુ મત્સ્યરાજસ્ય ગોધને। વિરાટઃ સૈન્યમાદાય ત્રિગર્તૈઃ સહ યોત્સ્યતિ ।। 58
જ્યારે સુશર્માએ મત્સ્યરાજાની ગાયો પકડી લીધી, ત્યારે વિરાટ પોતાનું સેના લઈને, ત્રિગર્તો સામે યુદ્ધ કરશે.
અપરં દિવસં ગાસ્તુ તત્ર ગૃહ્ણન્તુ કૌરવાઃ। ગવાર્થે પાણ્ડવાસ્તત્ર યોત્સ્યન્તિ કુરુભિઃ સહ ।। 59
બીજા દિવસે, કૌરવો ત્યાં ગાયો પકડી લે; ગાય માટે પાંડવો ત્યાં કુરુઓ સાથે મળીને યુદ્ધ કરશે.
તથા ગત્વા યથોદ્દેશં વિરાટનગરાન્તિકે। ક્ષિપ્રં ગોષ્ઠં સમાસાદ્ય ગૃહ્ણન્તુ વિપુલં ધનમ્ ।। 60
જેમ નક્કી કર્યું છે, તેમ વિરાટનગરની નજીક જઈ, ઝડપથી ગૌશાળા સુધી પહોંચીને, બહુ ધન પકડી લો.
ગવાં શતસહસ્રાણિ શ્રીમન્તિ ગુણવન્તિ ચ। વયમસ્ય નિગૃહ્ણીમો દ્વિધા કૃત્વા ચ વાહિનીમ્ ।। 61
અમે આ લાખો સુંદર અને ઉત્તમ ગાયો પકડી લઈએ, અને પોતાની સેના બે ભાગમાં વહેંચી લઈએ.
તે સ્મ ગત્વા યથોદ્દિષ્ટં દેશં મત્સ્યમહીપતેઃ। સંનદ્ધા રથિનઃ સર્વે સપતાકા બલોત્કટાઃ। પ્રતિવૈરં ચિકીર્ષન્તો ગોષુ ગૃદ્ધા મહાબલાઃ ।। 62
મત્સ્યરાજાના પ્રદેશમાં, જેમ કહેવામાં આવ્યું છે, બધા રથયોદ્ધાઓ, ધ્વજ સાથે, સંપૂર્ણ સજ્જ, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને ગાય માટે લાલચી, પોતાના મોટાં બળ સાથે તૈયાર ઊભા રહ્યા.
આદત્ત ગાઃ સુશર્માઽથ કૃષ્ણપક્ષસ્ય ચાષ્ટમીમ્ ।। 63
પછી સુશર્માએ કૃષ્ણપક્ષના આઠમ દિવસે ગાયો પકડી લીધી.
અપરે દિવસે સર્વે રાજન્સંભૂય કૌરવાઃ। નવમ્યાં તે ન્યગૃહ્ણન્ત ગોકુલાનિ સહસ્રશઃ। કૌરવાસ્તુ મહાવીર્યા મત્સ્યાનાં વિષયાન્તરે ।। 64
બીજા દિવસે, રાજા, બધા કૌરવો ભેગા થયા અને નવમ દિવસે હજારો ગૌશાળા પકડી લીધી; શક્તિશાળી કૌરવો એ મત્સ્ય પ્રદેશના બીજા ભાગમાં કર્યું.
તતસ્તેષાં મહારાજ તત્રૈવામિતતેજસામ્। છદ્મલિઙ્ગપ્રવિષ્ટાનાં પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।। 1
મહારાજા, ત્યાં, અમિત તેજવાળા, છુપાયેલા રૂપે પ્રવેશેલા મહાત્મા પાંડવો રહ્યા.
વ્યતીતઃ સમયઃ સમ્યગ્વિરાટનગરે સતામ્। કુર્વતાં તસ્ય કર્માણિ વીરાટસ્ય મહીપતેઃ ।। 2
વિરાટનગરમાં, તેઓએ રાજા વિરાટના કામો કરતા, નક્કી કરેલો સમય સારી રીતે પસાર કર્યો.