અસુરૈર્હન્યમાને ચ કચ ત્વયિ પુનઃપુનઃ। તદાપ્રભૃતિ યા પ્રીતિસ્તાં ત્વમદ્ય સ્મરસ્વ મે
જ્યારે અસુરોએ તને વારંવાર મારી નાખ્યો હતો, કચ, ત્યારે જે પ્રેમ હું તારા માટે રાખ્યો હતો, એ આજે યાદ રાખજે.
સૌહાર્દે ચાનુરાગે ચ વેત્થ મે ભક્તિમુત્તમામ્। ન મામર્હસિ ધર્મજ્ઞ ત્યક્તું ભક્તામનાગસમ્
મારા સૌહાર્દ અને પ્રેમમાં તું મારી શ્રેષ્ઠ ભક્તિ જાણે છે; હે ધર્મને જાણનારા, તારે તારી નિષ્ઠાવાન અને નિર્દોષ ભક્તને છોડવી નહીં.
અનિયોજ્યે નિયોક્તું માં દેવયાનિ ન ચાર્હસિ। પ્રસીદ સુભ્રુ ત્વં મહ્યં ગુરોર્ગુરુતરા શુભે
દેવયાનિ, જેવું કરવું યોગ્ય નથી, એમાં મને આદેશ ન આપો. દયાળુ થાઓ, સુશોભિત ભ્રૂવાળી, તમે તો મારા ગુરુ કરતાં પણ વધારે માનનીય છો.
યત્રોષિતં વિશાલાક્ષિ ત્વયા ચન્દ્રનિભાનને। તત્રાહમુષિતો ભદ્રે કુક્ષૌ કાવ્યસ્ય ભામિનિ
ચંદ્ર જેવી મુખવાળી અને વિશાળ નેત્રવાળી, જ્યાં જ્યાં તમે રહ્યા છો, સુંદરિ, ત્યાં ત્યાં હું પણ રહ્યો છું, કાવ્યના ગર્ભમાં નિવાસ કર્યો છે, ભામિની.
ભગિની ધર્મતો મે ત્વં મૈવં વોચઃ સુમધ્યમે। સુખમસ્મ્યુષિતો ભદ્રે ન મન્યુર્વિદ્યતે મમ
સુમધ્યમા, ધર્મ પ્રમાણે તમે મારી બહેન છો, આવું ન બોલો. ભદ્રે, હું આનંદથી રહ્યો છું, મને કોઈ રોષ નથી.
આપૃચ્છે ત્વાં ગમિષ્યામિ શિવમાશંસ મે પથિ। અવિરોધેન ધર્મસ્ય સ્મર્તવ્યોઽસ્મિ કથાન્તરે। અપ્રમત્તોત્થિતા નિત્યમારાધય ગુરું મમ
હવે હું તમારી વિદાય લઈ જઈ રહ્યો છું, મારા માર્ગે શુભકામના આપો. ધર્મની વિરુદ્ધતા કર્યા વિના, જ્યારે કથા ફરી કહેવામાં આવે ત્યારે મને યાદ કરજો. હંમેશાં સતર્ક રહીને મારા ગુરુની સેવા કરજો.
યદિ માં ધર્મકામાર્થે પ્રત્યાખ્યાસ્યસિ યાચિતઃ। તતઃ કચ ન તે વિદ્યા સિદ્ધિમેષા ગમિષ્યતિ
જો તમે ધર્મ અને ઇચ્છા માટે વિનંતી કરું ત્યારે પણ મને નકારશો, તો કચ, આ વિદ્યા તમને ફળ આપશે નહીં.
ગુરુપુત્રીતિ કૃત્વાઽહં પ્રત્યાચક્ષે ન દોષતઃ। ગુરુણા ચાનનુજ્ઞાતઃ કામમેવં શપસ્વ મામ્
મેં તમને ગુરુપુત્રી માનીને નકાર્યા છે, કોઈ દોષથી નહીં; અને ગુરુએ પણ મંજૂરી આપી નહોતી. હવે તમે ઇચ્છો તો મને શાપ આપી દો.
આર્ષં ધર્મં બ્રુવાણોઽહં દેવયાનિ યથા ત્વયા। શપ્તો હ્યનર્હઃ શાપસ્ય કામતોઽદ્ય ન ધર્મતઃ
દેવયાનિ, મેં ઋષિ પરંપરાના ધર્મ પ્રમાણે કહ્યું છે, છતાં તમે આજે ઇચ્છાથી મને શાપ આપ્યો છે, ધર્મથી નહીં.
તસ્માદ્ભવત્યા યઃ કામો ન તથા સ ભવિષ્યતિ। ઋષિપુત્રો ન તે કશ્ચિજ્જાતુ પાણિં ગ્રહીષ્યતિ
એથી, જે ઈચ્છા તમારી છે, એ રીતે પૂર્ણ નહીં થાય; કોઈ પણ ઋષિપુત્ર કદી તમારો હાથ પકડી લગ્ન નહીં કરે.
ફલિષ્યતિ ન તે વિદ્યા યત્ત્વં મામાત્થ તત્તથા। અધ્યાપયિષ્યામિ તુ યં તસ્ય વિદ્યા ફલિષ્યતિ
તમે જે રીતે મને કહ્યું, એ પ્રમાણે તમારી વિદ્યા ફળ આપશે નહીં; પણ હું જેને શિખવાડું, તેની વિદ્યા જરૂર ફળીશે.
એવમુક્ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠો દેવયાનીં કચસ્તદા। ત્રિદશેશાલયં શીઘ્રં જગામ દ્વિજસત્તમઃ
આ રીતે કહીને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ કચ તરત જ દેવતાઓના સ્વામીના નિવાસસ્થાને ઝડપથી ગયો.
તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ। બૃહસ્પતિં સભાજ્યેદં કચં વચનમબ્રુવન્
તેને આવતાં જોઈને, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ બૃહસ્પતિ સાથે કચનું સન્માન કર્યું અને કહ્યું:
યત્ત્વયાસ્મદ્ધિતં કર્મ કૃતં વૈ પરમાદ્ભુતમ્। ન તે યશઃ પ્રણશિતા ભાગભાક્વ ભવિષ્યસિ
તમે અમારા હિત માટે જે અદ્ભુત કામ કર્યું છે, તેનાથી તમારું યશ નાશ પામશે નહીં; તમે પણ તમારો ભાગ અવશ્ય મેળવો છો.
કૃતવિદ્યે કચે પ્રાપ્તે હૃષ્ટરૂપા દિવૌકસઃ। કચાદધીત્ય તાં વિદ્યાં કૃતાર્થા ભરતર્ષભ
કચે વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી ત્યારે દેવતાઓ આનંદિત થયા; કચ પાસેથી એ વિદ્યા શીખીને તેઓ પૂર્ણ તૃપ્ત થયા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
સર્વ એવ સમાગમ્ય શતક્રતુમથાબ્રુવન્। કાલસ્તે વિક્રમસ્યાદ્ય જહિ શત્રૂન્પુરન્દર
બધા દેવતાઓ એકઠા થઈને શતક્રતુને કહ્યું: 'હવે તારી શક્તિ બતાવવાનો સમય આવ્યો છે; હે પુરંદર, દુશ્મનોને નાશ કર.'
એવમુક્તસ્તુ સહિતૈસ્ત્રિદશૈર્મઘવાંસ્તદા। તથેત્યુક્ત્વા પ્રચક્રામ સોઽપશ્યત વને સ્ત્રિયઃ
દેવતાઓએ આવું કહેતાં મેઘાવાને 'જેમ તમારો આદેશ' કહીને પ્રસ્થાન કર્યું; તેણે વનમાં સ્ત્રીઓ જોઈ.
ક્રીડન્તીનાં તુ કન્યાનાં વને ચૈત્રરથોપમે। વાયુભૂતઃ સ વસ્ત્રાણિ સર્વાણ્યેવ વ્યમિશ્રયત્
ચૈત્રરથ જેવા વનમાં, જ્યારે કન્યાઓ રમતી હતી, ત્યારે તે વાયુ બનીને બધાની વસ્ત્રો એકસાથે મિક્સ કરી દીધી.
તતો જલાત્સમુત્તીર્ય કન્યાસ્તાઃ સહિતાસ્તદા। વસ્ત્રાણિ જગૃહુસ્તાનિ યથાઽઽસન્નાન્યનેકશઃ
પછી, બધી કન્યાઓ પાણીમાંથી બહાર આવી અને જે જે વસ્ત્રો હાથમાં આવી તે તે રીતે લઈ લીધી.
તત્ર વાસો દેવયાનયાઃ શર્મિષ્ઠા જગૃહે તદા। વ્યતિમિશ્રમજાનન્તી દુહિતા વૃષપર્વણઃ
ત્યાં, વૃષપર્વનની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ, બધાં વસ્ત્રો મિક્સ હોવાથી, અજાણતાં દેવયાનિનું વસ્ત્ર લઈ લીધું.
તતસ્તયોર્મિથસ્તત્ર વિરોધઃ સમજાયત। દેવયાન્યાશ્ચ રાજેન્દ્ર શર્મિષ્ઠાયાશ્ચ તત્કૃતે
પછી, રાજા, દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા વચ્ચે એ વાતને લઈને ઝઘડો થયો.
કસ્માદ્ગૃહ્ણાસિ મે વસ્ત્રં શિષ્યા ભૂત્વા મમાસુરિ। સમુદાચારહીનાયા ન તે સાધુ ભવિષ્યતિ
તું મારી શિષ્યા છે, અસુરકન્યા, તો પછી મારું વસ્ત્ર કેમ લે છે? આવું અયોગ્ય વર્તન તારા માટે સારું નહીં થાય.
આસીનં ચ શયાનં ચ પિતા તે પિતરં મમ। સ્તૌતિબન્દીવ ચાભીક્ષ્ણં નીચૈઃ સ્થિત્વા વિનીતવત્
મારો પિતા બેઠા હોય કે સુતા હોય, તારો પિતા હંમેશા મારા પિતાની પાસે નમ્રતાથી ઊભા રહીને તેમનું સ્તુતિ કરે છે.
યાચતસ્ત્વં હિ દુહિતા સ્તુવતઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ। સુતાહં સ્તૂયમાનસ્ય દદતોઽપ્રતિગૃહ્ણતઃ
તારો પિતા ભીખ માગે છે, સ્તુતિ કરે છે અને દાન લે છે; જ્યારે હું એના પિતાની દીકરી છું જેને બધા વખાણે છે, જે દાન આપે છે પણ ક્યારેય લેતો નથી.
આદુન્વસ્વ વિદુન્વસ્વ દ્રુહ્ય કુપ્યસ્વ યાચકિ। અનાયુધા સાયુધાયા રિક્તા ક્ષુભ્યસિ ભિક્ષુકિ
હવે માગ, હવે શાપ દે, હવે દુશ્મનાવટ કર, હવે ગુસ્સે થા, ભીખારી! નિઃશસ્ત્ર થઈને શસ્ત્રધારી સામે ગુસ્સાવું, ખાલી હાથ થઈને ચિંતા કરવી, એ તારી સ્થિતિ છે.
લપ્સ્યસે પ્રતિયોદ્ધારં ન હિ ત્વાં ગણયામ્યહમ્। `પ્રતિકૂલં વદસિ ચેદિતઃપ્રભૃતિ યાચકિ
તું સામે લડનારને જરૂર મળશે, કેમ કે હું તને કોઈ ગણતરીમાં લેતી નથી. હવે પછી જો તું મારા વિરુદ્ધ કંઈ બોલીશ, ભીખારી—
સમુચ્છ્રયં દેવયાનીં ગતાં સક્તાં ચ વાસસિ। શર્મિષ્ઠા પ્રાક્ષિપત્કૂપે તતઃ સ્વપુરમાગમત્। હતેયમિતિ વિજ્ઞાય શર્મિષ્ઠા પાપનિશ્ચયા
દેવયાનીને ગર્વભેર ઊભેલી અને વસ્ત્ર પકડીને જોઈ, શર્મિષ્ઠાએ તેને કૂવામાં ફેંકી દીધી અને પછી પોતાના શહેરે પાછી ગઈ, મનમાં વિચાર્યું કે 'હવે એ મરી ગઈ', દુષ્ટ વિચાર સાથે.
અનવેક્ષ્ય યયૌ વેશ્મ ક્રોધવેગપરાયણા। `પ્રવિશ્ય સ્વગૃહં સ્વસ્થા ધર્મમાસુરમાસ્થિતા।' અથ તં દેશમભ્યાગાદ્યયાતિર્નહુષાત્મજઃ
પાછળ જોવ્યા વિના, ગુસ્સાની તીવ્રતાથી ભરાઈ, એ પોતાના ઘરમાં ગઈ; ઘર પહોંચીને શાંતિથી રહી, અસુરોની રીત પ્રમાણે વર્તી. એ સમયે નહુષપુત્ર યયાતિ એ સ્થળે આવ્યા.
શ્રાન્તયુગ્યઃ શ્રાન્તહયો મૃગલિપ્સુઃ પિપાસિતઃ। સ નાહુષઃ પ્રેક્ષમાણ ઉદપાનં ગતોદકમ્
યયાતિના ઘોડા અને રથ થાકી ગયા હતા, તેમને શિકારની ઈચ્છા અને તરસ લાગી હતી. એ ચારે તરફ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે એક સુકાઈ ગયેલું કૂવું જોયું.
દદર્શ રાજા તાં તત્ર કન્યામગ્નિશિખામિવ। તામપૃચ્છત્સ દૃષ્ટ્વૈવ કન્યામમરવર્ણિનીમ્
એ કૂવામાં રાજાએ એક કન્યાને જોયી, જે અગ્નિશિખા જેવી તેજસ્વી હતી; એ સ્વર્ગ સમાન સુંદર યુવતીને જોઈને રાજાએ પૂછ્યું.