ત્વં ચાપિ તરુણી સુભ્રૂ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ । ચિત્તાનિ ચ નૃણાં ભદ્રે રક્તાનિ સ્પર્શજે સુખે ।। 37
તું યુવાન છે, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તારી સુંદરતાને ધરતી પર કોઈ સરખામણી નથી. હે ભદ્રા, પુરુષોના મન તો તારા સ્પર્શના આનંદ તરફ આકર્ષાય છે.
તસ્માત્ત્વત્તો ભયં મહ્યં રાષ્ટ્રસ્ય નગરસ્ય ચ। ગચ્છાદ્યૈવ યથેષ્ટં ત્વં નગરાદ્યત્ર રંસ્યસે ।। 38
એથી, મને તારો ભય છે – મારા માટે, રાજ્ય માટે અને શહેર માટે પણ. તું આજે જ શહેરની બહાર જ્યાં આનંદ મળે ત્યાં જા.
ત્વન્નિમિત્તં શુભે મહ્યં સર્વો બન્ધુજનો હતઃ। નૃશંસા ખલુ તે બુદ્ધિર્ભ્રાતૄણાં મે કૃતો વધઃ ।। 39
હે શુભે, તારા કારણે મારા બધા બંધુઓ માર્યા ગયા છે. સાચે જ, તારો મન ક્રૂર છે, કેમ કે તું મારા ભાઈઓના મૃત્યુનું કારણ બની છે.
તસ્માદ્ગન્ધર્વરાજેભ્યો ભયમદ્ય પ્રવર્તતે। યથેષ્ટં ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ સ્વસ્તિ ચેહ યથા ભવેત્ ।। 40
એથી આજે ગંધર્વ રાજાઓથી ભય ઊભું થયું છે. સૈરંધ્રી, તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જા અને અહીં તને કલ્યાણ મળે એવી શુભેચ્છા.
સુદેષ્ણાયા વચઃ શ્રુત્વા સૈરન્ધ્રી ચેદમબ્રવીત્ । ત્રયોદશાહમાત્રં તુ રાજા ક્ષામ્યતુ ભામિનિ ।। 41
સુદેષ્ણાના શબ્દો સાંભળી સૈરંધ્રી બોલી: 'હે સુન્દરી, રાજા માત્ર ત્રેયોદશ દિવસ સહન કરે.'
કૃતકૃત્યા અવિષ્યન્તિ ગન્ધર્વાસ્તે ન સંશયઃ । તતો મામુપનેષ્યન્તિ કરિષ્યન્તિ ચ તે પ્રિયમ્ ।। 42
જ્યારે તેમનું કાર્ય પૂરું થશે ત્યારે એ ગંધર્વો નિશ્ચિતપણે અહીંથી ચાલ્યા જશે. પછી એ મને પાછી લાવશે અને તારી ઇચ્છા મુજબ કાર્ય કરશે.
ધ્રુવં ચ શ્રેયસા રાજા યોક્ષ્યતે સહ બાન્ધવૈઃ । રાજ્ઞઃ કૃતોપકારાશ્ચ કૃતજ્ઞાશ્ચ સદા શુભે। સાધવશ્ચ બલોત્સિક્તાઃ કૃતપ્રતિકૃતેપ્સવઃ ।। 43
નક્કી છે કે રાજા પોતાના સગાં-વ્હાલાં સાથે સુખ-સમૃદ્ધિ પામશે. હે શુભે, જે રાજાનું ઉપકાર માને છે અને કૃતજ્ઞ છે, એવા સારા, બળવાન અને ઉપકારનું પ્રતિફળ આપવા તત્પર હોય છે.
અર્થિની મા બ્રવીત્યેષા યદ્વાતદ્વેતિ ચિન્તય। ભરસ્વ તદહર્માત્રં તત્તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ ।। 44
આ સ્ત્રી તારા પાસેથી એક ઉપકાર માગે છે; વિચાર કર કે આપવું કે નહીં. માત્ર આજનો દિવસ સહન કર, એ તારા માટે શ્રેયસ્કર થશે.
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કૈકેયી દુઃખમોહિતા। ઉવાચ દ્રૌપદીમાર્તા ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતા ।। 45
એના શબ્દો સાંભળી, કૈકેયી રાણી દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ અને ભાઈઓના દુઃખથી પીડાયેલી દ્રૌપદી સાથે બોલી.
વસ ભદ્રે યથેષ્ટં ત્વં ત્વામહં શરણં ગતા। ત્રાયસ્વ મમ ભર્તારં પુત્રાંશ્ચૈવ વિશેષતઃ ।। 46
હે ભદ્રા, તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં રહે. હું તારી શરણમાં આવી છું. મારા પતિ અને ખાસ કરીને મારા પુત્રોને બચાવ.
ઇત્યુક્તવા રાજશાર્દૂલ રાજ્ઞે સર્વં ન્યવેદયત્ । ત્રિંશદ્રાત્રિમિમાં ભીરુઃ કૃતકૃત્યા નિવાસયે ।। 47
આ રીતે કહી, રાજાશારદૂલે, તેણે રાજાને બધું જણાવ્યું: 'આ ભયભીત સ્ત્રી, જેનું કાર્ય પૂરું થયું છે, તે ત્રીસ રાત અહીં રહે.'
કીચકે તુ હતે રાજા વિરાટઃ પરવીરહા। શોકમાહારયત્તીવ્રં સામાત્યઃ સપુરોહિતઃ ।। 1
કિચકના મૃત્યુ પછી, પરાક્રમી રાજા વિરાટ ministers અને પુરોહિતો સાથે ભારે દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયા.
કીચકસ્ય વધં ઘોરં સાનુજસ્ય વિશાંપતે । અત્યાહિતં ચિન્તયિત્વા વ્યસ્મયન્ત પૃથગ્જનાઃ ।। 2
કિચક અને તેના ભાઈઓના ભયાનક મૃત્યુ વિશે વિચારતાં, સામાન્ય લોકો ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
તસ્મિન્પુરે જનપદે જજલ્પુશ્ચાપિ સર્વશઃ । વીર્યવાન્દયિતો રાજ્ઞો દર્પોત્સિક્તશ્ચ કીચકઃ ।। 3
આ શહેર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં બધે લોકો કહેતા હતા: કિચક બહુ જ શક્તિશાળી હતો, રાજાનો મનપસંદ અને ઘમંડથી ભરેલો હતો.
સાંપરાયે પરિક્રુષ્ટો બલવાન્દુર્જયો રણે। આસીત્પ્રહર્તા શત્રૂણાં દારદર્શી ચ દુર્મતિઃ । સ હતઃ કિલ ગન્ધર્વૈઃ સૈરન્ધ્રીકારણાન્નિશિ ।। 4
યુદ્ધમાં કિચકને બોલાવાતા, તે અપરાજેય અને દુશ્મનોને હરાવનાર હતો, પણ મનથી દુષ્ટ અને સ્ત્રીઓના પીછે પડનાર હતો; એ જ કિચક, સૈરંધ્રીના કારણે, રાત્રે ગંધર્વો દ્વારા મારો ગયો.
ઇત્યજલ્પન્મહારાજ કીચકસ્ય વિનાશનમ્ । દેશેદેશે મનુષ્યાશ્ચ વિસ્મિતઃ કીચકે હતે ।। 5
હે મહારાજ, લોકો દરેક જગ્યાએ કિચકના વિનાશની વાતો કરતા અને દરેક ગામમાં, શહેરમાં લોકો તેના મૃત્યુથી આશ્ચર્યમાં પડ્યા હતા.
અથ વૈઃ ધાર્તરાષ્ટ્રેણ પ્રયુક્તા યે બહિશ્ચરાઃ । મૃગયિત્વા બહૂન્દેશાન્ગ્રામાંશ્ચ નગરાણિ ચ ।। 6
પછી ધૃતરાષ્ટ્રે મોકલેલા ગુપ્તચરો અનેક પ્રદેશો, ગામડાં અને શહેરોમાં પાંડવોને શોધવા નીકળી પડ્યા.
સંવિધાય યથાઽઽદિષ્ટં યથાદેશં પ્રદર્શકાઃ । કૃતસંકેતનાઃ સર્વે ન્યવર્તન્ત પુરં તતઃ ।। 7
જેમ આદેશ મળ્યો હતો તેમ બધાએ પોતપોતાના કામ પૂરાં કર્યા અને પછી તેઓ શહેર તરફ પાછા ફર્યા.
આગમ્ય હાસ્તિનપુરં ધાર્તરાષ્ટ્રમરિન્દમમ્। તત્ર દૃષ્ટ્વા તુ રાજાનં કૌરવ્યં ધૃતરાષ્ટ્રજમ્ ।। 8
હસ્તિનાપુર પહોંચીને, તેઓ ધૃતરાષ્ટ્રને મળવા ગયા અને ત્યાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર, કૌરવ રાજાને જોયો.
દ્રોણકર્ણકૃપૈઃ સાર્ધં ભીષ્મેણ ચ મહાત્મના। સંગતં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં ત્રિગર્તૈશ્ચ મહારથૈઃ ।। 9
ત્યાં દ્રોણ, કર્ણ, કૃપાચાર્ય અને મહાન આત્મા ભીષ્મ, તેના ભાઈઓ અને ત્રિગર્ત દેશના મહારથીઓ સાથે એકઠા થયા હતા.
પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ વર્ધયિત્વા જયાશિષા। આસીનં સૂર્યસંકાશે કાઞ્ચને પરમાસને ।। 10
તેમણે માથું ઝુકાવી, વિજયની શુભેચ્છા આપી અને તેને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, સુવર્ણ સિંહાસન પર બેઠેલો જોયો.
ઉપાસ્યમાનં સચિવૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવમ્ । વિદ્વદ્ભિર્ગાયકૈઃ સાર્ધં કવિભિઃ સ્તુતિપાઠકૈઃ ।। 11
તે રાજાને મંત્રીઓએ ઘેરી રાખ્યો હતો, જાણે મારુતો વચ્ચે ઇન્દ્ર હોય તેમ, અને વિદ્વાન ગાયક અને કવિઓ તેની સ્તુતિ કરતા હતા.
અનેકૈરપિ રાજન્યૈઃ સેવિતં સપરિચ્છદૈઃ। દુર્યોધનં સભામધ્યે આસીનમિદમબ્રુવન્ ।। 12
ઘણા રાજાઓ અને તેમના સહયોગીઓએ તેની સેવા કરી હતી. તેઓએ સભામાં બેઠેલા દુર્યોધનને આ રીતે કહ્યું.
કૃતોઽસ્માભિઃ પરો યત્નસ્તેષામન્વેષણે સદા । પાણ્ડવાનાં મનુષ્યેન્દ્ર તસ્મિન્મહતિ કાનને ।। 13
હે મનુષ્યોના રાજા, અમે પાંડવોને શોધવામાં ખૂબ જ મહેનત કરી છે અને સતત તે મહાન જંગલમાં શોધ્યા છે.
નિર્જને વ્યાલસંકીર્ણે નાનાભ્રમરસંકુલે । લતાપ્રતાનગહને નાનાગુલ્મસમાવૃતે ।। 14
એ એકાંત અને જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા, વિવિધ માખીઓથી ગૂંથાયેલા, વેલીઓ અને ઝાડીઓથી ઘેરાયેલા જંગલોમાં અમે શોધ્યું.
ન ચ વિદ્મો ગતા યેન પાર્થાઃ સુદૃઢવિક્રમાઃ । માર્ગમાણાઃ પદન્યાસમાશ્રમેષુ વનેષુ ચ ।। 15
પણ, અમે પાંડવો ક્યાં ગયા તે જાણતા નથી, ભલે અમે આશ્રમોમાં અને જંગલોમાં તેમના પગલાં શોધ્યા હોવા છતાં.
ગિરિકૂટેષુ તુઙ્ગેષુ નાનાજનપદેષુ ચ। જનાકીર્ણેષુ દેશેષુ ચત્વરેષુ પુરેષુ ચ ।। 16
ઊંચા પર્વતો પર, વિવિધ પ્રદેશોમાં, ભીડભાડવાળા વિસ્તારોમાં, ચોરાસ્તાઓ અને શહેરોમાં પણ અમે શોધ્યું.
નરેન્દ્ર સહસા નષ્ટાન્નૈવ વિદ્મ ચ પાણ્ડવાન્। અત્યન્તાદર્શનાન્નષ્ટા ભદ્રં તુભ્યં નરર્ષભ ।। 17
હે રાજા, પાંડવો અચાનક ગુમ થઈ ગયા છે અને અમને ખબર નથી કે તેઓ ક્યાં છે; કારણ કે તેઓ ક્યાંય દેખાતા નથી, એથી તેઓ ગુમ થયાં છે—તમને શુભકામનાઓ.
ગિરીણાં કૂટકુઞ્જેષુ કન્દરોદરસાનુષુ। નદીપ્રસ્રવણેષ્વેવ હ્રદેષુ ચ સરસ્સુ ચ।। 18
પર્વતોની ગુફાઓ અને ખીણોમાં, ઢાળીઓ પર, નદીઓના ઉદ્ગમસ્થાનોમાં, તળાવો અને સરોવરોમાં પણ અમે શોધ્યું.
ગહ્વરેષુ ચ દુર્ગેષુ ગ્રામેષૂ પવનેષુ ચ। દુર્વિજ્ઞેયા ગતિસ્તેષાં મૃગ્યતેઽસ્માભિરેવ ચ ।। ગજવ્યાઘ્રસમીપેષુ સિંહાન્તે શરભાન્તરે ।। 19
ઘન જંગલોમાં, કિલ્લાઓમાં, ગામડાંઓમાં અને ખુલ્લા મેદાનોમાં પણ તેમની ચાલ સમજવી મુશ્કેલ છે અને અમે જાતે શોધી રહ્યા છીએ—હાથી, વાઘ, સિંહ અને શરભ જેવા પ્રાણીઓની આસપાસ પણ.