ગુરોરુષ્ય સકાશે તુ દશ વર્ષશતાનિ સઃ। અનુજ્ઞાતઃ કચો ગન્તુમિયેષ ત્રિદશાલયમ્
કચે પોતાના ગુરુ પાસે સો વર્ષ વિતાવ્યા પછી, ગુરુની પરવાનગી લઈને દેવતાઓના લોકમાં જવા નીકળ્યો.
સમાવૃતવ્રતં તં તુ વિસૃષ્ટં ગુરુણા કચમ્। પ્રસ્થિતં ત્રિદશાવાસં દેવયાન્યબ્રવીદિદમ્
જ્યારે ગુરુએ કચને મુક્ત કર્યો અને તે દેવલોક તરફ નીકળ્યો, ત્યારે દેવયાનીએ એને આ શબ્દો કહ્યા.
ઋષેરઙ્ગિરસઃ પૌત્ર વૃત્તેનાભિજનેન ચ। ભ્રાજસે વિદ્યયા ચૈવ તપસા ચ દમેન ચ
ઋષિ અંગીરીસના પૌત્ર, તમે તમારા આચાર, વંશ, વિદ્યા, તપ અને સંયમથી તેજસ્વી દેખાઓ છો.
ઋષિર્યથાઙ્ગિરા માન્યઃ પિતુર્મમ મહાયશાઃ। તથા પ્રાન્યશ્ચ પૂજ્યશ્ચ મમ ભૂયો બૃહસ્પતિઃ
જેમ મારા પિતાના પિતા અંગીરીસ માન્ય અને પ્રસિદ્ધ છે, તેમ મારા પિતા બૃહસ્પતિ પણ મારા માટે માનનીય અને પૂજ્ય છે.
એવં જ્ઞાત્વા વિજાનીહિ યદ્બ્રવીમિ તપોધન। વ્રતસ્થે નિયમોપેતે યથા વર્તામ્યહં ત્વયિ
આ રીતે જાણીને, તપસ્વી, હું જે કહું છું એ સમજજે; જેમ હું વ્રત અને નિયમમાં રહીને તારી સાથે વર્તી છું, તેમ તું પણ સમજજે.
સ સમાવૃતવિદ્યો માં ભક્તાં ભજિતુમર્હસિ। ગૃહાણ પાણિં વિધિવન્મમ મન્ત્રપુરસ્કૃતમ્।। કચ ઉવાચ
તમે જેઓ વિદ્યા પૂર્ણ કરી છે, એણે મને, તમારી ભક્તને, સ્વીકારવી જોઈએ; વિધિ પ્રમાણે મંત્રપૂર્વક મારું હાથ પકડી લો.
પૂજ્યો માન્યશ્ચ ભગવાન્યથા તવ પિતા મમ। તથા ત્વમનવદ્યાઙ્ગિ પૂજનીયતરા મમ
જેમ તારા પિતા તારા માટે માન્ય અને પૂજ્ય છે, તેમ તું પણ, નિર્દોષ અંગવાળી, મારા માટે વધુ પૂજનીય છે.
પ્રાણેભ્યોઽપિ પ્રિયતરા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ। ત્વં ભત્રે ધર્મતઃ પૂજ્યા ગુરુપુત્રી સદા મમ
ભૃગુવંશના મહાન આત્મા માટે તું જીવથી પણ વધુ પ્રિય છે; ગુરુપુત્રી તરીકે તું હંમેશા મારા માટે ધર્મથી પૂજ્ય છે.
યથા મમ ગુરુર્નિત્યં માન્યઃ શુક્રઃ પિતા તવ। દેવયાનિ તથૈવ ત્વં નૈવં માં વક્તુમર્હસિ
જેમ મારા ગુરુ શુક્ર, જે તારા પિતા છે, મારા માટે હંમેશા માન્ય છે, તેમ, દેવયાની, તું પણ; તારે મને આવું કહેવું યોગ્ય નથી.
ગુરુપુત્રસ્ય પુત્રો વૈ ન ત્વં પુત્રશ્ચ મે પિતુઃ। તસ્માત્પૂજ્યશ્ચ માન્યશ્ચ મમાપિ ત્વં દ્વિજોત્તમ
તું મારા ગુરુની પુત્રી છે અને હું તારા પિતાના શિષ્યનો પુત્ર છું; એટલે તું પણ મારા માટે માન્ય અને પૂજ્ય છે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
અસુરૈર્હન્યમાને ચ કચ ત્વયિ પુનઃપુનઃ। તદાપ્રભૃતિ યા પ્રીતિસ્તાં ત્વમદ્ય સ્મરસ્વ મે
જ્યારે અસુરોએ તને વારંવાર મારી નાખ્યો હતો, કચ, ત્યારે જે પ્રેમ હું તારા માટે રાખ્યો હતો, એ આજે યાદ રાખજે.
સૌહાર્દે ચાનુરાગે ચ વેત્થ મે ભક્તિમુત્તમામ્। ન મામર્હસિ ધર્મજ્ઞ ત્યક્તું ભક્તામનાગસમ્
મારા સૌહાર્દ અને પ્રેમમાં તું મારી શ્રેષ્ઠ ભક્તિ જાણે છે; હે ધર્મને જાણનારા, તારે તારી નિષ્ઠાવાન અને નિર્દોષ ભક્તને છોડવી નહીં.
અનિયોજ્યે નિયોક્તું માં દેવયાનિ ન ચાર્હસિ। પ્રસીદ સુભ્રુ ત્વં મહ્યં ગુરોર્ગુરુતરા શુભે
દેવયાનિ, જેવું કરવું યોગ્ય નથી, એમાં મને આદેશ ન આપો. દયાળુ થાઓ, સુશોભિત ભ્રૂવાળી, તમે તો મારા ગુરુ કરતાં પણ વધારે માનનીય છો.
યત્રોષિતં વિશાલાક્ષિ ત્વયા ચન્દ્રનિભાનને। તત્રાહમુષિતો ભદ્રે કુક્ષૌ કાવ્યસ્ય ભામિનિ
ચંદ્ર જેવી મુખવાળી અને વિશાળ નેત્રવાળી, જ્યાં જ્યાં તમે રહ્યા છો, સુંદરિ, ત્યાં ત્યાં હું પણ રહ્યો છું, કાવ્યના ગર્ભમાં નિવાસ કર્યો છે, ભામિની.
ભગિની ધર્મતો મે ત્વં મૈવં વોચઃ સુમધ્યમે। સુખમસ્મ્યુષિતો ભદ્રે ન મન્યુર્વિદ્યતે મમ
સુમધ્યમા, ધર્મ પ્રમાણે તમે મારી બહેન છો, આવું ન બોલો. ભદ્રે, હું આનંદથી રહ્યો છું, મને કોઈ રોષ નથી.
આપૃચ્છે ત્વાં ગમિષ્યામિ શિવમાશંસ મે પથિ। અવિરોધેન ધર્મસ્ય સ્મર્તવ્યોઽસ્મિ કથાન્તરે। અપ્રમત્તોત્થિતા નિત્યમારાધય ગુરું મમ
હવે હું તમારી વિદાય લઈ જઈ રહ્યો છું, મારા માર્ગે શુભકામના આપો. ધર્મની વિરુદ્ધતા કર્યા વિના, જ્યારે કથા ફરી કહેવામાં આવે ત્યારે મને યાદ કરજો. હંમેશાં સતર્ક રહીને મારા ગુરુની સેવા કરજો.
યદિ માં ધર્મકામાર્થે પ્રત્યાખ્યાસ્યસિ યાચિતઃ। તતઃ કચ ન તે વિદ્યા સિદ્ધિમેષા ગમિષ્યતિ
જો તમે ધર્મ અને ઇચ્છા માટે વિનંતી કરું ત્યારે પણ મને નકારશો, તો કચ, આ વિદ્યા તમને ફળ આપશે નહીં.
ગુરુપુત્રીતિ કૃત્વાઽહં પ્રત્યાચક્ષે ન દોષતઃ। ગુરુણા ચાનનુજ્ઞાતઃ કામમેવં શપસ્વ મામ્
મેં તમને ગુરુપુત્રી માનીને નકાર્યા છે, કોઈ દોષથી નહીં; અને ગુરુએ પણ મંજૂરી આપી નહોતી. હવે તમે ઇચ્છો તો મને શાપ આપી દો.
આર્ષં ધર્મં બ્રુવાણોઽહં દેવયાનિ યથા ત્વયા। શપ્તો હ્યનર્હઃ શાપસ્ય કામતોઽદ્ય ન ધર્મતઃ
દેવયાનિ, મેં ઋષિ પરંપરાના ધર્મ પ્રમાણે કહ્યું છે, છતાં તમે આજે ઇચ્છાથી મને શાપ આપ્યો છે, ધર્મથી નહીં.
તસ્માદ્ભવત્યા યઃ કામો ન તથા સ ભવિષ્યતિ। ઋષિપુત્રો ન તે કશ્ચિજ્જાતુ પાણિં ગ્રહીષ્યતિ
એથી, જે ઈચ્છા તમારી છે, એ રીતે પૂર્ણ નહીં થાય; કોઈ પણ ઋષિપુત્ર કદી તમારો હાથ પકડી લગ્ન નહીં કરે.
ફલિષ્યતિ ન તે વિદ્યા યત્ત્વં મામાત્થ તત્તથા। અધ્યાપયિષ્યામિ તુ યં તસ્ય વિદ્યા ફલિષ્યતિ
તમે જે રીતે મને કહ્યું, એ પ્રમાણે તમારી વિદ્યા ફળ આપશે નહીં; પણ હું જેને શિખવાડું, તેની વિદ્યા જરૂર ફળીશે.
એવમુક્ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠો દેવયાનીં કચસ્તદા। ત્રિદશેશાલયં શીઘ્રં જગામ દ્વિજસત્તમઃ
આ રીતે કહીને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ કચ તરત જ દેવતાઓના સ્વામીના નિવાસસ્થાને ઝડપથી ગયો.
તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ। બૃહસ્પતિં સભાજ્યેદં કચં વચનમબ્રુવન્
તેને આવતાં જોઈને, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ બૃહસ્પતિ સાથે કચનું સન્માન કર્યું અને કહ્યું:
યત્ત્વયાસ્મદ્ધિતં કર્મ કૃતં વૈ પરમાદ્ભુતમ્। ન તે યશઃ પ્રણશિતા ભાગભાક્વ ભવિષ્યસિ
તમે અમારા હિત માટે જે અદ્ભુત કામ કર્યું છે, તેનાથી તમારું યશ નાશ પામશે નહીં; તમે પણ તમારો ભાગ અવશ્ય મેળવો છો.
કૃતવિદ્યે કચે પ્રાપ્તે હૃષ્ટરૂપા દિવૌકસઃ। કચાદધીત્ય તાં વિદ્યાં કૃતાર્થા ભરતર્ષભ
કચે વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી ત્યારે દેવતાઓ આનંદિત થયા; કચ પાસેથી એ વિદ્યા શીખીને તેઓ પૂર્ણ તૃપ્ત થયા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
સર્વ એવ સમાગમ્ય શતક્રતુમથાબ્રુવન્। કાલસ્તે વિક્રમસ્યાદ્ય જહિ શત્રૂન્પુરન્દર
બધા દેવતાઓ એકઠા થઈને શતક્રતુને કહ્યું: 'હવે તારી શક્તિ બતાવવાનો સમય આવ્યો છે; હે પુરંદર, દુશ્મનોને નાશ કર.'
એવમુક્તસ્તુ સહિતૈસ્ત્રિદશૈર્મઘવાંસ્તદા। તથેત્યુક્ત્વા પ્રચક્રામ સોઽપશ્યત વને સ્ત્રિયઃ
દેવતાઓએ આવું કહેતાં મેઘાવાને 'જેમ તમારો આદેશ' કહીને પ્રસ્થાન કર્યું; તેણે વનમાં સ્ત્રીઓ જોઈ.
ક્રીડન્તીનાં તુ કન્યાનાં વને ચૈત્રરથોપમે। વાયુભૂતઃ સ વસ્ત્રાણિ સર્વાણ્યેવ વ્યમિશ્રયત્
ચૈત્રરથ જેવા વનમાં, જ્યારે કન્યાઓ રમતી હતી, ત્યારે તે વાયુ બનીને બધાની વસ્ત્રો એકસાથે મિક્સ કરી દીધી.
તતો જલાત્સમુત્તીર્ય કન્યાસ્તાઃ સહિતાસ્તદા। વસ્ત્રાણિ જગૃહુસ્તાનિ યથાઽઽસન્નાન્યનેકશઃ
પછી, બધી કન્યાઓ પાણીમાંથી બહાર આવી અને જે જે વસ્ત્રો હાથમાં આવી તે તે રીતે લઈ લીધી.
તત્ર વાસો દેવયાનયાઃ શર્મિષ્ઠા જગૃહે તદા। વ્યતિમિશ્રમજાનન્તી દુહિતા વૃષપર્વણઃ
ત્યાં, વૃષપર્વનની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ, બધાં વસ્ત્રો મિક્સ હોવાથી, અજાણતાં દેવયાનિનું વસ્ત્ર લઈ લીધું.