તાં દૃષ્ટ્વા પુરુષા રાજન્પ્રાદ્રવન્ત દિશો દશ। ગન્ધર્વાણાં ભયત્રસ્તાઃ કેચિદ્દૃષ્ટિં ન્યમીલયન્ ।। 17
રાજા, એને જોઈને પુરુષો ગંધર્વોના ભયથી દશ દિશામાં ભાગી ગયા; કેટલાકે તો આંખો બંધ કરી લીધી.
પ્રદુદ્રુવુશ્ચાપ્યપરે તથા જના હસ્તૈશ્ચ ચક્ષૂંષિ પિધાય મોહિતાઃ। મા પશ્યત સ્મેતિ ચ તાં બ્રુવન્તસ્તથા જનાશ્ચુક્રુશુરાર્તરૂપાઃ ।। 18
બીજાઓ પણ હાથથી આંખો ઢાંકી bewildered થઈને દોડ્યા અને 'એને જોઈશો નહીં' એમ બોલતા, દુઃખથી રડતા હતા.
તામદ્ય યઃ પશ્યતિ રૂપશાલિનીં શયીત ભગ્નોઽત્ર યથૈવ કીચકાઃ। ઇતિ બ્રુવન્તો ભયવિગ્નચેતસો ભયેન ગન્ધર્વગતેન મોહિતાઃ ।। 19
'આજે જે કોઈ આ સુંદર સ્ત્રીને જોશે, એ અહીં કીચકોની જેમ નાશ પામશે,' એમ તેઓ ગંધર્વોના ભયથી ગભરાઈને બોલતા હતા.
તતો મહાનસદ્વારે ભીમસેનમવસ્થિતમ્। દદર્શ રાજન્પાઞ્ચાલી યથા મત્તં મહાદ્વિપમ્ ।। 20
પછી મહાન રસોડાના દ્વારે પાંચાલીની ભીમસેનને ઊભેલો જોયો, જે મસ્ત હાથી જેવો લાગતો હતો.
સોપહાસં તુ શનકૈઃ સંજ્ઞાભિરિદમબ્રવીત્। નમો ગન્ધર્વરાજાય યેનાસ્મિ પરિમોક્ષિતા ।। 21
હળવી સ્મિત સાથે, ધીમે-ધીમે સંકેત કરીને એ બોલી: 'જે ગંધર્વરાજે મને મુક્ત કરી, તેને વંદન.'
કીચકેભ્યો વિનિર્દોષામનાથાં વસતીં ગૃહે। યો માં રક્ષતિ સન્ત્રસ્તાં ગન્ધર્વાય નમોસ્તુ તે ।। 22
'કીચકોના દોષથી નિર્દોષ, ગભરાયેલી અને આ ઘરમાં એકલી રહેલી મને જે ગંધર્વે રક્ષા કરી, તેને વંદન.'
યે યસ્યા વિચરન્તીહ પુરુષા વશવર્તિનઃ। તેષાં ચ વશગા નિત્યં વિચર ત્વં યથેષ્ટતઃ ।। 23
'જે પુરુષો અહીં એની આજ્ઞામાં ચાલતા હતા, હવે તું એમના વચ્ચે મનગમતું વર્તીશ, કારણ કે હવે બધું તારા વશમાં છે.'
યે પુરા વિચરન્તીહ પુરુષા વશવર્તિનઃ। તસ્યાસ્તે વચનં શ્રુત્વા હ્યનૃણા વિહરન્ત્વિતઃ ।। 24
'જે પુરુષો પહેલાં અહીં એની આજ્ઞામાં ચાલતા હતા, હવે એની વાત સાંભળી, તેઓ નિર્ભય થઈ અહીં ફરતા રહે છે.'
તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા જઝિરે નેતરે જનાઃ। તતઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતા ચાપિ જગામ હ ।। 25
બન્નેની વાત સાંભળી, બીજા લોકો નિશ્ચિંત થયા; પછી પાંચાલરાજાની પુત્રી પણ ત્યાંથી ચાલીને ગઈ.
તતઃ સા નર્તનાગારે ધનંજયમપશ્યત। રાજ્ઞઃ કન્યા વિરાટસ્ય નર્તયન્તં મહાભુજમ્ ।। 26
પછી એ નૃત્યશાળામાં ધનંજયને જોયા, જ્યાં વિરાટરાજની પુત્રી મહાબાહુ સાથે નૃત્ય કરતી હતી.
તતસ્તા નર્તનાગારાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય સહાર્જુનાઃ। કન્યા દદૃશુરાયાન્તીં કૃષ્ણાં ક્લિષ્ટામનાગસમ્ ।। 27
પછી તેઓ અર્જુન સાથે નૃત્યશાળામાંથી બહાર નીકળ્યા ત્યારે કન્યાઓએ કૃષ્ણાને આવતી જોઈ, જે દુઃખી પણ નિર્દોષ હતી.
દિષ્ટ્યા સૈરન્ધ્રિ મુક્તાઽસિ દિષ્ટ્યાઽસિ પુનરાગતા। દિષ્ટ્યા ચ નિહતાઃ સૂતા યે ત્વાં ક્લિશ્યન્ત્યનાગસમ્ ।। 28
'સૌભાગ્યે, સૈરંધ્રી, તું મુક્ત થઈ ગઈ! સૌભાગ્યે, તું પાછી આવી! સૌભાગ્યે, જે સૂતપુત્રો તને નિર્દોષ હોવા છતાં દુઃખ આપતા, તેઓ મરી ગયા!'
કથં સૈરન્ધ્રિ મુક્તાઽસિ કથં પાપાશ્ચ તે હતાઃ। ઇચ્છામિ તે કથાં શ્રોતું કથયસ્વ યથાતથમ્ ।। 29
'સૈરંધ્રી, તું કેમ મુક્ત થઈ? એ પાપીઓ કેવી રીતે મર્યા? હું તારી વાત સાંભળવા ઈચ્છું છું—મને સાચી રીતે કહો.'
બૃહન્નલે કિંનુ તવ સૈરન્ધ્ર્યા કાર્યમદ્ય વૈ। યા ત્વં રંસ્યસિ કલ્યાણિ સદા કન્યાપુરે સુખં ।। 30
'સૈરંધ્રી, આજે બૃહન્નલા પાસે તારો શું કામ છે? કે જેથી તું હંમેશા કન્યાઓના મહેલમાં સુખથી રહી શકે.'
ન હિ દુઃખ સમાપ્નોષિ સૈરન્ધ્રી યદુપાશ્રુતે। સુખેન વર્તસે યેહ ન તદ્દુઃખમવાપ્યતે। તેન માં દુઃખિતામેવં પૃચ્છસિ પ્રહસન્ત્યપિ ।। 31
સૈરંધ્રી, તું યદુઓના આશ્રયમાં છે એટલે દુઃખ તને સ્પર્શતું નથી. અહીં તું સુખથી રહે છે, એવું દુઃખ તને કદી આવતું નથી. એ માટે જ, જ્યારે હું દુઃખી છું ત્યારે પણ, તું હસતાં-હસતાં મને પૂછે છે.
બૃહન્નલાઽપિ કલ્યાણિ દુઃખમાપ્નોત્યનન્તકમ્। તિર્યગ્યોનિગતેવેયં ન ચૈનામવબુધ્યસે ।। 32
હે કલ્યાણી, બ્રિહન્નલા પણ અવિરત દુઃખ સહન કરે છે. આ સ્ત્રી તો જાણે પશુની જાતમાં જન્મી હોય એમ છે, પણ તને એ સમજાતું નથી.
ત્વયા સહોષિતા ચાસ્મિ ત્વં ચ સર્વૈઃ સહોષિતા। ત્વત્તઃ કૃચ્છ્રતરં વાસં વસેયમહમઙ્ગને । ક્લિશ્યન્ત્યાં ત્વયિ સુશ્રોણિ કોનુ દુઃખં ન ચિન્તયેત્। ।। 33
હું તારી સાથે રહી છું અને તું સૌ સાથે રહી છે, પણ હે સુન્દરી, હું તો તારા કરતાં પણ વધારે કઠિન પરિસ્થિતિમાં રહી શકું. તું દુઃખી હોય ત્યારે, હે સુંદર કટિવાળી, કોણ દુઃખની ચિંતા ન કરે?
ન તુ કેનચિદન્યન્તં કસ્યચિદ્ધૃદયં ક્વચિત્। વેદિતું શક્યતે નૂનં તેન માં નાવબુધ્યસે ।। 34
કોઈ પણ કદી બીજાના હૃદયને સંપૂર્ણ રીતે જાણી શકતું નથી. એથી જ તું મને સમજતી નથી.
તતઃ સહૈવ કન્યાભિર્દ્રૌપદી રાજવેશ્મ તત્। પ્રવિવેશ સુદેષ્ણાયાઃ સમીપમનસૂયિની ।। 35
પછી દ્રૌપદી કન્યાઓ સાથે રાજમહેલમાં ગઈ અને ઈર્ષ્યા વિના સુદેષ્ણાના પાસે પહોંચી.
તામબ્રવીદ્રાજપત્ની વિરાટવચનાદિદમ્ । સૈરન્ધ્રિ ગમ્યતાં શીઘ્રં યત્ર કામયસે ગતિમ્ । રાજા બિભેતિ સૈરન્ધ્રિ ગન્ધર્વેભ્યઃ પરાભવાત્ ।। 36
રાજપત્ની સુદેષ્ણાએ સૈરંધ્રીને કહ્યું: 'સૈરંધ્રી, તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જલ્દી જા. રાજા તો ગંધર્વો પાસેથી હારવાની ભયથી ડરે છે.'
ત્વં ચાપિ તરુણી સુભ્રૂ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ । ચિત્તાનિ ચ નૃણાં ભદ્રે રક્તાનિ સ્પર્શજે સુખે ।। 37
તું યુવાન છે, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તારી સુંદરતાને ધરતી પર કોઈ સરખામણી નથી. હે ભદ્રા, પુરુષોના મન તો તારા સ્પર્શના આનંદ તરફ આકર્ષાય છે.
તસ્માત્ત્વત્તો ભયં મહ્યં રાષ્ટ્રસ્ય નગરસ્ય ચ। ગચ્છાદ્યૈવ યથેષ્ટં ત્વં નગરાદ્યત્ર રંસ્યસે ।। 38
એથી, મને તારો ભય છે – મારા માટે, રાજ્ય માટે અને શહેર માટે પણ. તું આજે જ શહેરની બહાર જ્યાં આનંદ મળે ત્યાં જા.
ત્વન્નિમિત્તં શુભે મહ્યં સર્વો બન્ધુજનો હતઃ। નૃશંસા ખલુ તે બુદ્ધિર્ભ્રાતૄણાં મે કૃતો વધઃ ।। 39
હે શુભે, તારા કારણે મારા બધા બંધુઓ માર્યા ગયા છે. સાચે જ, તારો મન ક્રૂર છે, કેમ કે તું મારા ભાઈઓના મૃત્યુનું કારણ બની છે.
તસ્માદ્ગન્ધર્વરાજેભ્યો ભયમદ્ય પ્રવર્તતે। યથેષ્ટં ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ સ્વસ્તિ ચેહ યથા ભવેત્ ।। 40
એથી આજે ગંધર્વ રાજાઓથી ભય ઊભું થયું છે. સૈરંધ્રી, તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જા અને અહીં તને કલ્યાણ મળે એવી શુભેચ્છા.
સુદેષ્ણાયા વચઃ શ્રુત્વા સૈરન્ધ્રી ચેદમબ્રવીત્ । ત્રયોદશાહમાત્રં તુ રાજા ક્ષામ્યતુ ભામિનિ ।। 41
સુદેષ્ણાના શબ્દો સાંભળી સૈરંધ્રી બોલી: 'હે સુન્દરી, રાજા માત્ર ત્રેયોદશ દિવસ સહન કરે.'
કૃતકૃત્યા અવિષ્યન્તિ ગન્ધર્વાસ્તે ન સંશયઃ । તતો મામુપનેષ્યન્તિ કરિષ્યન્તિ ચ તે પ્રિયમ્ ।। 42
જ્યારે તેમનું કાર્ય પૂરું થશે ત્યારે એ ગંધર્વો નિશ્ચિતપણે અહીંથી ચાલ્યા જશે. પછી એ મને પાછી લાવશે અને તારી ઇચ્છા મુજબ કાર્ય કરશે.
ધ્રુવં ચ શ્રેયસા રાજા યોક્ષ્યતે સહ બાન્ધવૈઃ । રાજ્ઞઃ કૃતોપકારાશ્ચ કૃતજ્ઞાશ્ચ સદા શુભે। સાધવશ્ચ બલોત્સિક્તાઃ કૃતપ્રતિકૃતેપ્સવઃ ।। 43
નક્કી છે કે રાજા પોતાના સગાં-વ્હાલાં સાથે સુખ-સમૃદ્ધિ પામશે. હે શુભે, જે રાજાનું ઉપકાર માને છે અને કૃતજ્ઞ છે, એવા સારા, બળવાન અને ઉપકારનું પ્રતિફળ આપવા તત્પર હોય છે.
અર્થિની મા બ્રવીત્યેષા યદ્વાતદ્વેતિ ચિન્તય। ભરસ્વ તદહર્માત્રં તત્તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ ।। 44
આ સ્ત્રી તારા પાસેથી એક ઉપકાર માગે છે; વિચાર કર કે આપવું કે નહીં. માત્ર આજનો દિવસ સહન કર, એ તારા માટે શ્રેયસ્કર થશે.
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કૈકેયી દુઃખમોહિતા। ઉવાચ દ્રૌપદીમાર્તા ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતા ।। 45
એના શબ્દો સાંભળી, કૈકેયી રાણી દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ અને ભાઈઓના દુઃખથી પીડાયેલી દ્રૌપદી સાથે બોલી.
વસ ભદ્રે યથેષ્ટં ત્વં ત્વામહં શરણં ગતા। ત્રાયસ્વ મમ ભર્તારં પુત્રાંશ્ચૈવ વિશેષતઃ ।। 46
હે ભદ્રા, તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં રહે. હું તારી શરણમાં આવી છું. મારા પતિ અને ખાસ કરીને મારા પુત્રોને બચાવ.