સ ચ સેનાપતિઃ સૂત ઇત્યેતત્સૂતષટ્શતમ્ ।। 62 ।। ન ગન્ધર્વભયાકિંચિદ્વક્તું કીચકબાન્ધવાઃ
અને જે રથચાલક તેમનો મુખ્ય હતો, એ છસો રથચાલકોના ટોળા, કીચકના સગાઓ ગંધર્વોના ડરથી કંઈ બોલી શક્યા નહીં.
અશક્નુવન્તસ્તાં તત્ર ભયાદપ્યભિવીક્ષિતુમ્ ।। 63 ।। વિરાટનગરે ચાપિ સર્વે માત્સ્યાઃ સમાગતાઃ
ડરથી એ સ્થળ તરફ જોવાની પણ હિંમત ન હતી, અને વિરાટનગરમાં બધા માછ્ય લોકો ભેગા થયા.
કાલ્યં પઞ્ચશતં ચૈતાનપશ્યન્સારથીન્હતાન્ ।। 64 ।। તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં નરા નાર્યશ્ચ નાગરાઃ
સવારે, લોકો અને સ્ત્રીઓએ પાંચસો રથચાલકોને મૃત હાલતમાં જોયા; આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને,
વિસ્મયં પરમં ગત્વા નોચુઃ કિંચન ભારત ।। 65
તેઓ ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા અને કંઈ બોલ્યા નહીં, હે ભારત.
તે દૃષ્ટ્વા નિહતાન્સૂતાન્ભીમસેનેન ભારત। પૌરાશ્ચ સહિતાઃ સર્વે રાજ્ઞે ગત્વા ન્યવેદયન્ । ગન્ધર્વેણ હતા રાજન્સૂતપુત્રાઃ પરશ્શતમ્ ।। 1
ભીમસેન દ્વારા મારેલા રથચાલકોને જોઈને, શહેરના બધા લોકો મળીને રાજા પાસે ગયા અને કહ્યું: 'રાજા, ગંધર્વ દ્વારા એકસો રથચાલકપુત્રો માર્યા ગયા છે.'
યથા વજ્રેણ દીર્ણં વૈ પર્વતસ્ય મહચ્છિરઃ। વિનિકાર્ણાઃ પ્રદૃશ્યન્તે તથા સૂતા મહીતલે ।। 2
જેમ પર્વતનું મોટું શિખર વજ્રથી ફાટી જાય અને તેના ટુકડા ફેલાઈ જાય, એમ રથચાલકો પણ ધરતી પર વિખેરાઈ ગયા હતા.
સૈરન્ધ્રી ચાપિ મુક્તા સા પુનરાયાતિ તે ગૃહમ્ । સર્વં સંશયિતં રાજન્નગરં તે ભવિષ્યતિ ।। 3
અને સૈરંધ્રી પણ મુક્ત થઈ ફરીથી તમારા ઘરમાં આવી રહી છે; રાજા, હવે તમારું આખું શહેર શંકામાં પડી જશે.
તથારૂપા હિ સૈરન્ધ્રી ગન્ધર્વાશ્ચ મહાબલાઃ । પુંસામિષ્ટશ્ચ વિષયો મૈથુનાય ન સંશયઃ ।। 4
કારણ કે સૈરંધ્રી એવી છે અને ગંધર્વો પણ બહુ શક્તિશાળી છે; પુરુષો તેને મેળવવા ઇચ્છે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
યથા સૈરન્ધ્રિદોષેણ નેદં રાજન્પુરં તવ। વિનાશમેતિ વૈ ક્ષિપ્રં તથા સાધુ વિધીયતામ્ ।। 5
જેમ સૈરંધ્રીના કારણે, રાજા, તમારું શહેર લગભગ વિનાશ પામ્યું, એ રીતે હવે યોગ્ય પગલાં ઝડપથી લેવાં જોઈએ.
સર્વાઙ્ગસૌષ્ઠવયુતાં રૂપલાવણ્યશાલિનીમ્ । પશ્યતામનિમેષેણ ચક્ષુષા વનિતાં શુભામ્। મનસશ્ચક્ષુષશ્ચૈવ પ્રતિબન્ધો ન વિદ્યતે ।। 6
તે સ્ત્રી સુંદર અંગો અને રૂપ-લાવણ્યથી ભરપૂર છે; બધા લોકો તેને એકટક જોઈ રહે છે, મન અને આંખે કોઈ રોકાણ રહેતું નથી.
તસ્માત્તાં યઃ પુમાન્દૃષ્ટ્વા રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ। ગચ્છેત્કામવશં મૂઢો ગન્ધર્વૈઃ સ નિહન્યતે ।। 7
એટલે, જે પુરુષ પૃથ્વી પર તેની સરખામણીના રૂપને જોઈને કામવશ થઈ જાય છે, તેને ગંધર્વો માર નાખે છે.
નિષ્કાસયૈનાં ભવનાત્પુરાચ્ચૈવ વિશેષતઃ। કાલઃ પ્રવિશ્ય સૈરન્ધ્રીં પુરં નાશયતે ધ્રુવમ્ ।। 8
એને ઘરમાંથી અને ખાસ કરીને શહેરમાંથી કાઢી દો; કારણ કે જો સૈરંધ્રી અહીં રહેશે તો ચોક્કસ શહેરમાં વિનાશ આવશે.
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વિરાટો વાહિનીપતિઃ। અબ્રવીત્ક્રિયતામેષાં સૂતાનામપરક્રિયા ।। 9
આ વાતો સાંભળી, વિરાટ રાજાએ કહ્યું: 'રથચાલકોના અંત્યક્રિયા કરો.'
એકસ્મિન્નેવ તે સર્વે સુસમિદ્ધે હુતાશને। દહ્યન્તાં કીચકાઃ સર્વે સર્વગન્ધૈશ્ચ સર્વશઃ ।। 10
બધા કીચકોને એક જ સારી રીતે સળગાવેલી અગ્નિમાં, બધા સુગંધિત પદાર્થો સાથે એકસાથે દાઝી દો.
ઇત્યુક્ત્વા પરમોદ્વગ્નિઃ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં શુભમ્। સુદેષ્ણાં ચાબ્રવીદ્રાજા મહિષીં જાતસાધ્વસઃ ।। 11
આ રીતે કહ્યા પછી, ખૂબ ચિંતિત રાજા અંતઃપુરમાં ગયો અને ડરી ગયેલી રાણી સુદેષ્ણાને કહ્યું.
સૈરન્ધ્રીમાગતાં બ્રૂયા મમૈવ વચનાદિહ । ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ ભદ્રં તે યથાકામં ચરાધુના । બિભેતિ રાજા સૈરન્ધિ ગન્ધર્વેભ્યઃ પરાભવાત્ ।। 12
મારી તરફથી પાછી આવેલી સૈરંધ્રીને કહી દેજે: 'સૈરંધ્રી, તને શુભકામનાઓ, હવે તું મનગમતું ફર; રાજા ગંધર્વોથી હારવાની ભયથી ડરે છે, સૈરંધ્રી.'
ન હિ તામુત્સહે વક્તું સ્વયં ગન્ધર્વરક્ષિતામ્ । સ્ત્રિયાસ્ત્વદોષસ્તાં વક્તુમતસ્ત્વાં પ્રબ્રવીમ્યહમ્ ।। 13
હું પોતે એની વાત કહી શકતો નથી, કારણ કે એ ગંધર્વો દ્વારા રક્ષિત છે. પણ, સ્ત્રીને બીજી સ્ત્રીની વાત કહેવી યોગ્ય નથી, એ માટે હું તને એ વિશે કહું છું.
એકસ્મિન્નેવ તે સર્વે સુસમિદ્ધે હુતાશને। અદહન્કીચકાન્સર્વાન્સંસ્કારૈશ્ચૈવ સર્વશઃ ।। 14
એક જ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં મેં બધા કીચકોને સંપૂર્ણ રીતે, યોગ્ય વિધીથી ભસ્મ કરી દીધા.
અથ મુક્તા ભયાત્કૃષ્ણા સૂતપુત્રાન્નિરસ્ય ચ। મોક્ષિતા ભીમસેનેન જગામ નગરં પ્રતિ ।। 15
પછી કૃષ્ણા ડરથી મુક્ત થઈને અને સૂતપુત્રો પાસેથી બચી, ભીમસેન દ્વારા બચાવાઈ અને શહેર તરફ ગઈ.
ત્રાસિતેવ મૃગી બાલા શાર્દૂલેન મનસ્વિની। સા તુ ગાત્રાણિ વાસશ્ચ પ્રક્ષાલ્ય પ્રવિવેશ હ ।। 16
જેમ શેરે ડરાવેલી હરણની બાળ, એમ એ મહાન સ્ત્રીએ પોતાનું શરીર અને વસ્ત્ર ધોઈને અંદર પ્રવેશ કર્યો.
તાં દૃષ્ટ્વા પુરુષા રાજન્પ્રાદ્રવન્ત દિશો દશ। ગન્ધર્વાણાં ભયત્રસ્તાઃ કેચિદ્દૃષ્ટિં ન્યમીલયન્ ।। 17
રાજા, એને જોઈને પુરુષો ગંધર્વોના ભયથી દશ દિશામાં ભાગી ગયા; કેટલાકે તો આંખો બંધ કરી લીધી.
પ્રદુદ્રુવુશ્ચાપ્યપરે તથા જના હસ્તૈશ્ચ ચક્ષૂંષિ પિધાય મોહિતાઃ। મા પશ્યત સ્મેતિ ચ તાં બ્રુવન્તસ્તથા જનાશ્ચુક્રુશુરાર્તરૂપાઃ ।। 18
બીજાઓ પણ હાથથી આંખો ઢાંકી bewildered થઈને દોડ્યા અને 'એને જોઈશો નહીં' એમ બોલતા, દુઃખથી રડતા હતા.
તામદ્ય યઃ પશ્યતિ રૂપશાલિનીં શયીત ભગ્નોઽત્ર યથૈવ કીચકાઃ। ઇતિ બ્રુવન્તો ભયવિગ્નચેતસો ભયેન ગન્ધર્વગતેન મોહિતાઃ ।। 19
'આજે જે કોઈ આ સુંદર સ્ત્રીને જોશે, એ અહીં કીચકોની જેમ નાશ પામશે,' એમ તેઓ ગંધર્વોના ભયથી ગભરાઈને બોલતા હતા.
તતો મહાનસદ્વારે ભીમસેનમવસ્થિતમ્। દદર્શ રાજન્પાઞ્ચાલી યથા મત્તં મહાદ્વિપમ્ ।। 20
પછી મહાન રસોડાના દ્વારે પાંચાલીની ભીમસેનને ઊભેલો જોયો, જે મસ્ત હાથી જેવો લાગતો હતો.
સોપહાસં તુ શનકૈઃ સંજ્ઞાભિરિદમબ્રવીત્। નમો ગન્ધર્વરાજાય યેનાસ્મિ પરિમોક્ષિતા ।। 21
હળવી સ્મિત સાથે, ધીમે-ધીમે સંકેત કરીને એ બોલી: 'જે ગંધર્વરાજે મને મુક્ત કરી, તેને વંદન.'
કીચકેભ્યો વિનિર્દોષામનાથાં વસતીં ગૃહે। યો માં રક્ષતિ સન્ત્રસ્તાં ગન્ધર્વાય નમોસ્તુ તે ।। 22
'કીચકોના દોષથી નિર્દોષ, ગભરાયેલી અને આ ઘરમાં એકલી રહેલી મને જે ગંધર્વે રક્ષા કરી, તેને વંદન.'
યે યસ્યા વિચરન્તીહ પુરુષા વશવર્તિનઃ। તેષાં ચ વશગા નિત્યં વિચર ત્વં યથેષ્ટતઃ ।। 23
'જે પુરુષો અહીં એની આજ્ઞામાં ચાલતા હતા, હવે તું એમના વચ્ચે મનગમતું વર્તીશ, કારણ કે હવે બધું તારા વશમાં છે.'
યે પુરા વિચરન્તીહ પુરુષા વશવર્તિનઃ। તસ્યાસ્તે વચનં શ્રુત્વા હ્યનૃણા વિહરન્ત્વિતઃ ।। 24
'જે પુરુષો પહેલાં અહીં એની આજ્ઞામાં ચાલતા હતા, હવે એની વાત સાંભળી, તેઓ નિર્ભય થઈ અહીં ફરતા રહે છે.'
તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા જઝિરે નેતરે જનાઃ। તતઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતા ચાપિ જગામ હ ।। 25
બન્નેની વાત સાંભળી, બીજા લોકો નિશ્ચિંત થયા; પછી પાંચાલરાજાની પુત્રી પણ ત્યાંથી ચાલીને ગઈ.
તતઃ સા નર્તનાગારે ધનંજયમપશ્યત। રાજ્ઞઃ કન્યા વિરાટસ્ય નર્તયન્તં મહાભુજમ્ ।। 26
પછી એ નૃત્યશાળામાં ધનંજયને જોયા, જ્યાં વિરાટરાજની પુત્રી મહાબાહુ સાથે નૃત્ય કરતી હતી.