તતો વૃક્ષં દશવ્યામં નિષ્પત્રમકરોત્તદા ।। 32
પછી તેણે દસ હાથ લાંબા એ વૃક્ષના બધા પાંદડા ઉતારી નાખ્યા.
તં મહાકાયમુદ્યમ્ય ભ્રામયિત્વા ચ વેગિતઃ। પ્રગૃહ્યાભ્યપતત્સૂતાન્દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ।। 33
એ મોટું થડ ઉંચકી, ઝડપથી ફેરવી, મજબૂતીથી પકડી, ભીમ દંડધારી યમરાજ જેવો સુતપુત્રો પર તૂટી પડ્યો.
ઊરુવેગેન તસ્યાથ ન્યગ્રોધાશ્વત્થકિંશુકાઃ। ભૂમૌ નિપતિતા વૃક્ષાઃ સંભગ્નાસ્તત્ર શેરતે ।। 34
ભીમના જાંઘના જોરથી, વટવૃક્ષ, પિપળ અને કિમશુક જેવા ઝાડો તૂટી જમીન પર પડી ગયા અને ત્યાં ભાંગી પડ્યા.
તં સિંહમિવ સંક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા ગન્ધર્વમાગતમ્। વિત્રેસુશ્ચ તદા સૂતા વિપાદભયપીડિતાઃ ।। 35
તેને સિંહ જેવો ક્રોધિત જોઈ, અને માન્યું કે કોઈ ગંધર્વ આવ્યો છે, તો સુતપુત્રો મૃત્યુના ડરથી ખૂબ જ ભયભીત થઈ ગયા.
તમન્તકમિવ ક્રુદ્ધં ગન્ધર્વભયશઙ્કિતાઃ। દિધક્ષન્તસ્તથા જ્યેષ્ઠં ભ્રાતરં ચોપકીચકાઃ। પરસ્પરમથોચુસ્તે વિષાદભયમોહિતાઃ ।। 36
યમરાજ જેવો ક્રોધિત જોઈ, ગંધર્વનો ડર રાખી, ઉપકીચકાઓ પોતાના મોટા ભાઈ અને ભીમને સળગાવાની ઈચ્છા રાખી, ભય અને નિરાશાથી એકબીજાને બોલ્યા.
ગન્ધર્વો બલવાનેતિ ક્રુદ્ધ ઉદ્યમ્ય પાદપમ્। પ્રબુદ્ધાઃ સુમહાભાગા ગન્ધર્વાઃ સૂર્યવર્ચસઃ। સૈરન્ધ્રી મુચ્યતાં શીઘ્રં ભયં નો મહદાગતમ્ ।। 37
મજબૂત અને ગુસ્સે ભરેલા ગંધર્વે ઝાડ ઉંચક્યું છે! શુભ ગંધર્વો, સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવનારા, જાગી ગયા છે. સૈરંધ્રીને તરત છોડી દો—મોટું આફત આવી ગયું છે!
તે દૃષ્ટ્વાઽથ સમાવિદ્ધં ભીમસેનેન પાદપમ્ । વિમુચ્ય દ્રૌપદીં ત્રસ્તાઃ પ્રાદ્રવન્નગરં પ્રતિ ।। 38
ભીમસેનના હાથમાં ઝાડ જોઈ, ડરથી દ્રૌપદીને છોડી દીધી અને બધા શહેર તરફ ભાગી ગયા.
દ્રવતસ્તાંશ્ચ સંપ્રેક્ષ્ય સ વજ્રી દાનવાનિવ । અથ ભીમઃ સમુત્પત્ય દ્રવતાં પુરતોઽભવત્ ।। 39
તેમને ભાગતાં જોઈ, ભીમે, દાનવોમાં ઇન્દ્ર જેવો, ઝંપલાવીને ભાગનારાઓની સામે જઈ ઊભો રહ્યો.
તે તં દૃષ્ટ્વા ભયોદ્વિગ્ના નિશ્ચેષ્ટાઃ સમવસ્થિતાઃ ।। 40
તેને જોઈ, ડરથી કંપતા, બધા એક જ જગ્યા પર ઊભા રહી ગયા.
દૃષ્ટ્વા તાઞ્શતસઙ્ખ્યકાન્સ વજ્રી દાનવાનિવ। એકેનૈવ પ્રહારેણ દશ સપ્ત ચ વિંશતિમ્। અષ્ટાદશ ચ પઞ્ચાશઞ્જઘાન સ વૃકોદરઃ ।। 41
સૈંકડો જેટલા તેમને જોઈ, વૃકોદરે એક જ ઘા માં દસ, સાત, વીસ, અઢાર અને પચાસને ફટકારી નાખ્યા.
શતં પઞ્ચાધિકં ભીમઃ પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્। વૃક્ષેણૈકેન રાજેન્દ્ર પ્રભઞ્જનસુતો બલી। વાયુવેગસમઃ શ્રીમાન્સર્વાન્સૂતાનશેષતઃ ।। 42
પવનપુત્ર ભીમએ, રાજા, એક જ વૃક્ષ લઈ, પવન જેવો જલદી અને બલવાન બની, એકસો પાંચ રથચાલકોને એક પણ બાકી ન રહે એમ બધાને ધરાશાયી કરી દીધા.
તાન્નિહત્ય મહાબાહુર્ભીમસેનો મહાબલઃ। આશ્વાસયત્તદા કૃષ્ણાં પ્રતિમુચ્ય ચ બન્ધનાત્ ।। 43
પછી મહાબળવાન ભીમસેને બધાને માર્યા પછી કૃષ્ણાને બંધનમાંથી મુક્ત કરી આશ્વાસન આપ્યું.
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા પાઞ્ચાલીં ભરતર્ષભઃ । અશ્રુપૂર્ણમુખીં ભીતામુદ્ધરન્સ વૃકોદરઃ ।। 44
ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમ, વ્રુકોદર, ડરીને આંખોમાં આંસુ ભરેલી દ્રૌપદીનું ઉદ્ધાર કરતાં, તેને મીઠા શબ્દોમાં ધીરજ આપતો બોલ્યો.
[ મા ખિદસ્ત્વં(*) યાજ્ઞસેનિ પાતિવ્રત્યવ્રતે સ્થિતા। પાતિવ્રત્યે સ્થિતા નારી વ્રતં રક્ષેત્સદાઽત્મનઃ।। 45
યાજ્ઞસેની, તું પતિવ્રતા તરીકે સ્થિર રહી છે, એથી દુઃખી ન થા. પતિવ્રતા સ્ત્રીએ હંમેશા પોતાનું વ્રત અને પવિત્રતા જાળવી રાખવી જોઈએ.
પુરા સ્ત્રી દેવરાતસ્ય પતિપ્રીતા શિરોમણિઃ। કદાચિદ્ભર્તૃરૂપેણ રક્ષસાઽપહૃતા સતી ।। 46
કદીકાળે દેવરાતની પત્ની, પતિપ્રેમમાં શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર, એક રાક્ષસ દ્વારા પતિના રૂપમાં અપહરણ કરાઈ હતી.
કસ્યચિત્સરસસ્તીરે તાં નિવેશ્ય સ રાક્ષસઃ। તદ્ભર્તૃરૂપં સંત્યજ્ય રક્ષો ભૂત્વા સુદારુણમ્ ।। 47
એ રાક્ષસે એક સરોવર કાંઠે તેને બેસાડી, પછી પતિનું રૂપ છોડીને ભયાનક રાક્ષસ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
સામ્ના દાનેન ભેદેન સા યદા નાન્વમન્યત। તદા તાં પાતયિત્વા સ મૈથુનાયોપચક્રમે ।। 48
જ્યારે એ સ્ત્રીએ સમજાવવાથી, ભેટથી કે ફૂટ પાડવાથી પણ માન્ય ન આપી, ત્યારે એ રાક્ષસે તેને જમીન પર ફેંકી, દુષ્કર્મ કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
તતઃ સા ધૈર્યમાસ્થાય વિવરં ત દદૌ તદા। તતઃ સ ખઙ્ગમુત્કૃષ્ય ભીષયામાસ તાં સતીમ્ ।। 49
પછી એ સ્ત્રીએ ધૈર્ય રાખીને, એકાંત સ્થળ બતાવ્યું; ત્યારે એ રાક્ષસે તલવાર કાઢી, તેને ધમકી આપી.
સાઽપિ ત્યક્તભયા સાધ્વી પ્રાણત્યાગે સુનિશ્ચિતા। પ્રતિજ્ઞામકરોત્કૃષ્ણે પાતિવ્રત્યપરાયણા ।। 50
એ પવિત્ર સ્ત્રી, ડર છોડીને, જીવ આપવાનો નક્કી કરીને, પતિવ્રતામાં સ્થિર રહી, કૃષ્ણને પ્રતિજ્ઞા કરી.
આરાધિતો યદિ મયા ભર્તા મે દૈવતં મહત્। કર્મણા મનસા વાચા ગુરવસ્તોષિતા મયા। તેન સત્યેન યોનિર્મે ભવત્વદ્ય શિલા દૃઢા ।। 51
જો હું મારા પતિને દેવ સમાન માની, કર્મ, મન અને વાણીથી અને વડીલોને પ્રસન્ન કરી હોય, તો એ સત્યના બળે આજે મારી યોનિ પથ્થર જેવી મજબૂત બની જાય.
એવં તયા પ્રતિજ્ઞાતે તદ્યોનિઃ સા શિલાઽભવત્। અન્તરા નાભિજાન્વોર્યત્તત્સર્વં ચ શિલાઽભવત્ ।। 52
જ્યારે એ સ્ત્રીએ આવી પ્રતિજ્ઞા લીધી, ત્યારે તેની યોનિ પથ્થર બની ગઈ; નાભિથી પગ સુધી બધું પથ્થર થઈ ગયું.
તતઃ સ ખઙ્ગમુદ્ધૃત્ય વેગેનાસ્યાઃ શિરોઽહરત્ ।। 53
પછી એ રાક્ષસે તલવાર ઉપાડી, જોરથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
જયા નામ સખી સાઽભૂત્પાર્વત્યા નખમાંસવત્। તસ્માત્પતિવ્રતાયાશ્ચ દુઃખમલ્પં સુખં બહુ ।। ] ।। 54
એ સ્ત્રી પછી પાર્વતીની જયા નામની સાથી બની, જેમાં નખ અને માંસ હતું; તેથી પતિવ્રતા સ્ત્રીને દુઃખ ઓછું અને સુખ વધારે મળે છે.
એવં તે ભીરુ વધ્યન્તે યે ત્વાં હિંસન્તિ માનવાઃ। ગચ્છ ત્વં નગરં કૃષ્ણે ન ભયં વિદ્યતે તવ ।। 55
હે ભયભીત, જેમ તને દુઃખ આપનારાઓનો નાશ થાય છે, તેમ તું નિર્ભય બની શહેરમાં જા, કૃષ્ણા, તને હવે કોઈ ભય નથી.
અન્યેન ત્વં પથા શીઘ્રં સુદેષ્ણાયા નિવેશનમ્। અન્યેનાહં ગમિષ્યામિ વિરાટસ્ય મહાનસમ્ । યથા નૌ નાવબુધ્યેરન્રાત્રાવેવં વ્યવસ્થિતૌ ।। 56
તું એક રસ્તે ઝડપથી સુદેષ્ણાના મહેલમાં જા, અને હું બીજા રસ્તે વિરાટના રસોડામાં જઈશ, જેથી રાતે આપણે બંનેને કોઈ જોઈ ન શકે.
સાઽગચ્છન્નગરં કૃષ્ણા ભીમેનાશ્વાસિતા સતી ।। 57 ।। કૃતકૃત્યા સુદેષ્ણાયા ભવનં શુભલક્ષણા
ભીમે આશ્વાસન આપ્યું પછી, કૃષ્ણા પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને, શુભ લક્ષણો સાથે સુદેષ્ણાના મહેલમાં પહોંચી.
શચીવ નહુષે શપ્તે પ્રવિવેશ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।। 58 ।। ભીમોઽપ્યમિતવીર્યસ્તુ બલવાનરિમર્દનઃ
જેમ શચીએ નાહુષના શાપ પછી સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો હતો, તેમ કૃષ્ણા મહેલમાં ગઈ; અને ભીમ, અનંત બળવાળો, શત્રુઓનો વિનાશક,
સર્વાંસ્તાન્કીચકાંસ્તત્ર હત્વા ધર્માત્મજાનુજઃ ।। 59 ।। નિઃશેષં કીચકાન્હત્વા રામો રાત્રિચરાનિવ
ધર્મપુત્રના ભાઈએ ત્યાં બધા કીચકોને મારી નાખ્યા; જેમ રામે રાત્રે ફરતા રાક્ષસોને સંહાર્યા, તેમ બધાને નાશ કર્યો.
જિતશત્રુરદીનાત્મા પ્રવિવેશ પુરં તતઃ ।। 60 ।। પઞ્ચાધિકં શતં તત્ર નિહતં તેન ભારત
શત્રુઓને હરાવીને નિર્ભય મનથી તેણે શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યાં, હે ભારત, તેણે એકસો પાંચ પુરુષોને મારી નાખ્યા હતા.
મહાવનમિવ છિન્નં શિશ્યે વિગલિતદ્રુમમ્ ।। 61 ।। એવં તે નિહતા રાજઞ્શતં પઞ્ચોપકીચકાઃ
મોટા જંગલને કાપી નાખવામાં આવે અને વૃક્ષો ધરાશાયી થાય એમ, એ એકસો પાંચ ઉપકીચકો પણ ધરતી પર પડેલા હતા, રાજા.