રથઘોપશ્ચ બલવાન્ગન્ધર્વાણાં તરસ્વિનામ્ । તે મે વાચં બિજાનન્તુ સૂતપુત્રા નયન્તિ મામ્ ।। 22
'અને તેજસ્વી ગંધર્વોના રથોની ગર્જના જે શૂરવીર છે, એ પણ મારા અવાજ સાંભળે, કેમ કે રથચાલકો મને લઈ જઈ રહ્યા છે.'
યેષાં વીર્યમતુલ્યં તુ શક્રસ્યેવ બલં યશઃ। રાજસિંહા ઇવાગ્ર્યાસ્તે માં જાનન્તુ સુદુઃખિતાં ।। 23
'જેનાં પરાક્રમ બેનમૂન છે, બળ અને યશ ઈન્દ્ર જેટલું છે, અને જે રાજસિંહ જેવા શ્રેષ્ઠ છે, એ બધા જાણે કે હું બહુ દુઃખી છું.'
ઇત્યસ્યાઃ કૃપણા વાચઃ કૃષ્ણાયાઃ પરિદેવિતાઃ। શ્રુત્વૈવાભ્યુત્થિતો ભીમઃ શયનાદવિચારયન્ ।। 24
કૃષ્ણાએ દુઃખભરી વાતો કહી, તેની આ કરુણ ફફડાટ સાંભળતાં જ ભીમ તુરંત ઊઠી ગયો અને મનમાં ઘણું વિચારી રહ્યો.
અહં સૈરન્ધ્રિ તે વાચઃ શૃણોમિ તવ ભાષિતાઃ। તસ્માત્તે સૂતપુત્રેભ્યો ન ભયં જાતુ વિદ્યતે ।। 25
હું, સૈરંધ્રી, તારી વાતો સાંભળી છે, એથી તારે સુતપુત્રોથી કદી ડરવાની જરૂર નથી.
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાબાહુર્વિજજૃમ્ભે જિઘાંસયા ।। 26
આ રીતે કહી, તે મહાબળવાને મૃત્યુના ઇરાદાથી પોતાને ખેંચી, શરીર ખેંચ્યું.
તતઃ સ વ્યાયતં બદ્ધ્વા વસ્ત્રં વિપરિવેષ્ટ્ય ચ। અદ્વારેણાભ્યવસ્કન્દ્ય નિર્જગામ બહિસ્તદા ।। 27
પછી તેણે કપડાં મજબૂત બાંધ્યાં, શરીરે લપેટ્યાં અને બાજુના દરવાજેથી ચપલતાથી બહાર નીકળી ગયો.
સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારમારુહ્ય તરસા દ્રુમમ્ । શ્મશાનાભિમુખઃ પ્રાયાદ્યત્ર તે કીચકા ગતાઃ ।। 28
ભીમે દીવાલ ફાંદી, ઝડપથી ઝાડ પર ચડીને, સ્મશાન તરફ ગયો જ્યાં કીચકાઓ ગયા હતા.
સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારં નિઃસૃત્ય ચ પુરોત્તમાત્ । જવેનોત્પતિતો ભીમઃ સૂતાનામગ્રતસ્તદા ।। 29
ભીમે દીવાલ ફાંદી, મહાનગરમાંથી બહાર નીકળી, ઝડપથી સુતપુત્રોથી પણ આગળ દોડ્યો.
ચિતાસમીપં ગત્વા સ તત્રાપશ્યન્મહાબલઃ । તાલમાત્રં મહાસ્કન્ધમૂર્ધ્વશુષ્કં વનસ્પતિમ્ ।। 30
ચિતાના નજીક પહોંચીને, તે મહાબળવાને એક મોટું, તાડ જેટલું ઊંચું, જાડા થડવાળું અને ઉપરથી સુકાઈ ગયેલું વૃક્ષ જોયું.
તં નાગવદુપક્રમ્ય બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ। વૃક્ષમુત્પાટયામાસ ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।। 31
હાથીની જેમ આગળ વધીને, ભીમે પોતાના બળથી એ વૃક્ષને બાહોમાં ભાંયકી, જમીનમાંથી ઉખાડી નાખ્યું.
તતો વૃક્ષં દશવ્યામં નિષ્પત્રમકરોત્તદા ।। 32
પછી તેણે દસ હાથ લાંબા એ વૃક્ષના બધા પાંદડા ઉતારી નાખ્યા.
તં મહાકાયમુદ્યમ્ય ભ્રામયિત્વા ચ વેગિતઃ। પ્રગૃહ્યાભ્યપતત્સૂતાન્દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ।। 33
એ મોટું થડ ઉંચકી, ઝડપથી ફેરવી, મજબૂતીથી પકડી, ભીમ દંડધારી યમરાજ જેવો સુતપુત્રો પર તૂટી પડ્યો.
ઊરુવેગેન તસ્યાથ ન્યગ્રોધાશ્વત્થકિંશુકાઃ। ભૂમૌ નિપતિતા વૃક્ષાઃ સંભગ્નાસ્તત્ર શેરતે ।। 34
ભીમના જાંઘના જોરથી, વટવૃક્ષ, પિપળ અને કિમશુક જેવા ઝાડો તૂટી જમીન પર પડી ગયા અને ત્યાં ભાંગી પડ્યા.
તં સિંહમિવ સંક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા ગન્ધર્વમાગતમ્। વિત્રેસુશ્ચ તદા સૂતા વિપાદભયપીડિતાઃ ।। 35
તેને સિંહ જેવો ક્રોધિત જોઈ, અને માન્યું કે કોઈ ગંધર્વ આવ્યો છે, તો સુતપુત્રો મૃત્યુના ડરથી ખૂબ જ ભયભીત થઈ ગયા.
તમન્તકમિવ ક્રુદ્ધં ગન્ધર્વભયશઙ્કિતાઃ। દિધક્ષન્તસ્તથા જ્યેષ્ઠં ભ્રાતરં ચોપકીચકાઃ। પરસ્પરમથોચુસ્તે વિષાદભયમોહિતાઃ ।। 36
યમરાજ જેવો ક્રોધિત જોઈ, ગંધર્વનો ડર રાખી, ઉપકીચકાઓ પોતાના મોટા ભાઈ અને ભીમને સળગાવાની ઈચ્છા રાખી, ભય અને નિરાશાથી એકબીજાને બોલ્યા.
ગન્ધર્વો બલવાનેતિ ક્રુદ્ધ ઉદ્યમ્ય પાદપમ્। પ્રબુદ્ધાઃ સુમહાભાગા ગન્ધર્વાઃ સૂર્યવર્ચસઃ। સૈરન્ધ્રી મુચ્યતાં શીઘ્રં ભયં નો મહદાગતમ્ ।। 37
મજબૂત અને ગુસ્સે ભરેલા ગંધર્વે ઝાડ ઉંચક્યું છે! શુભ ગંધર્વો, સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવનારા, જાગી ગયા છે. સૈરંધ્રીને તરત છોડી દો—મોટું આફત આવી ગયું છે!
તે દૃષ્ટ્વાઽથ સમાવિદ્ધં ભીમસેનેન પાદપમ્ । વિમુચ્ય દ્રૌપદીં ત્રસ્તાઃ પ્રાદ્રવન્નગરં પ્રતિ ।। 38
ભીમસેનના હાથમાં ઝાડ જોઈ, ડરથી દ્રૌપદીને છોડી દીધી અને બધા શહેર તરફ ભાગી ગયા.
દ્રવતસ્તાંશ્ચ સંપ્રેક્ષ્ય સ વજ્રી દાનવાનિવ । અથ ભીમઃ સમુત્પત્ય દ્રવતાં પુરતોઽભવત્ ।। 39
તેમને ભાગતાં જોઈ, ભીમે, દાનવોમાં ઇન્દ્ર જેવો, ઝંપલાવીને ભાગનારાઓની સામે જઈ ઊભો રહ્યો.
તે તં દૃષ્ટ્વા ભયોદ્વિગ્ના નિશ્ચેષ્ટાઃ સમવસ્થિતાઃ ।। 40
તેને જોઈ, ડરથી કંપતા, બધા એક જ જગ્યા પર ઊભા રહી ગયા.
દૃષ્ટ્વા તાઞ્શતસઙ્ખ્યકાન્સ વજ્રી દાનવાનિવ। એકેનૈવ પ્રહારેણ દશ સપ્ત ચ વિંશતિમ્। અષ્ટાદશ ચ પઞ્ચાશઞ્જઘાન સ વૃકોદરઃ ।। 41
સૈંકડો જેટલા તેમને જોઈ, વૃકોદરે એક જ ઘા માં દસ, સાત, વીસ, અઢાર અને પચાસને ફટકારી નાખ્યા.
શતં પઞ્ચાધિકં ભીમઃ પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્। વૃક્ષેણૈકેન રાજેન્દ્ર પ્રભઞ્જનસુતો બલી। વાયુવેગસમઃ શ્રીમાન્સર્વાન્સૂતાનશેષતઃ ।। 42
પવનપુત્ર ભીમએ, રાજા, એક જ વૃક્ષ લઈ, પવન જેવો જલદી અને બલવાન બની, એકસો પાંચ રથચાલકોને એક પણ બાકી ન રહે એમ બધાને ધરાશાયી કરી દીધા.
તાન્નિહત્ય મહાબાહુર્ભીમસેનો મહાબલઃ। આશ્વાસયત્તદા કૃષ્ણાં પ્રતિમુચ્ય ચ બન્ધનાત્ ।। 43
પછી મહાબળવાન ભીમસેને બધાને માર્યા પછી કૃષ્ણાને બંધનમાંથી મુક્ત કરી આશ્વાસન આપ્યું.
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા પાઞ્ચાલીં ભરતર્ષભઃ । અશ્રુપૂર્ણમુખીં ભીતામુદ્ધરન્સ વૃકોદરઃ ।। 44
ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમ, વ્રુકોદર, ડરીને આંખોમાં આંસુ ભરેલી દ્રૌપદીનું ઉદ્ધાર કરતાં, તેને મીઠા શબ્દોમાં ધીરજ આપતો બોલ્યો.
[ મા ખિદસ્ત્વં(*) યાજ્ઞસેનિ પાતિવ્રત્યવ્રતે સ્થિતા। પાતિવ્રત્યે સ્થિતા નારી વ્રતં રક્ષેત્સદાઽત્મનઃ।। 45
યાજ્ઞસેની, તું પતિવ્રતા તરીકે સ્થિર રહી છે, એથી દુઃખી ન થા. પતિવ્રતા સ્ત્રીએ હંમેશા પોતાનું વ્રત અને પવિત્રતા જાળવી રાખવી જોઈએ.
પુરા સ્ત્રી દેવરાતસ્ય પતિપ્રીતા શિરોમણિઃ। કદાચિદ્ભર્તૃરૂપેણ રક્ષસાઽપહૃતા સતી ।। 46
કદીકાળે દેવરાતની પત્ની, પતિપ્રેમમાં શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર, એક રાક્ષસ દ્વારા પતિના રૂપમાં અપહરણ કરાઈ હતી.
કસ્યચિત્સરસસ્તીરે તાં નિવેશ્ય સ રાક્ષસઃ। તદ્ભર્તૃરૂપં સંત્યજ્ય રક્ષો ભૂત્વા સુદારુણમ્ ।। 47
એ રાક્ષસે એક સરોવર કાંઠે તેને બેસાડી, પછી પતિનું રૂપ છોડીને ભયાનક રાક્ષસ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
સામ્ના દાનેન ભેદેન સા યદા નાન્વમન્યત। તદા તાં પાતયિત્વા સ મૈથુનાયોપચક્રમે ।। 48
જ્યારે એ સ્ત્રીએ સમજાવવાથી, ભેટથી કે ફૂટ પાડવાથી પણ માન્ય ન આપી, ત્યારે એ રાક્ષસે તેને જમીન પર ફેંકી, દુષ્કર્મ કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
તતઃ સા ધૈર્યમાસ્થાય વિવરં ત દદૌ તદા। તતઃ સ ખઙ્ગમુત્કૃષ્ય ભીષયામાસ તાં સતીમ્ ।। 49
પછી એ સ્ત્રીએ ધૈર્ય રાખીને, એકાંત સ્થળ બતાવ્યું; ત્યારે એ રાક્ષસે તલવાર કાઢી, તેને ધમકી આપી.
સાઽપિ ત્યક્તભયા સાધ્વી પ્રાણત્યાગે સુનિશ્ચિતા। પ્રતિજ્ઞામકરોત્કૃષ્ણે પાતિવ્રત્યપરાયણા ।। 50
એ પવિત્ર સ્ત્રી, ડર છોડીને, જીવ આપવાનો નક્કી કરીને, પતિવ્રતામાં સ્થિર રહી, કૃષ્ણને પ્રતિજ્ઞા કરી.
આરાધિતો યદિ મયા ભર્તા મે દૈવતં મહત્। કર્મણા મનસા વાચા ગુરવસ્તોષિતા મયા। તેન સત્યેન યોનિર્મે ભવત્વદ્ય શિલા દૃઢા ।। 51
જો હું મારા પતિને દેવ સમાન માની, કર્મ, મન અને વાણીથી અને વડીલોને પ્રસન્ન કરી હોય, તો એ સત્યના બળે આજે મારી યોનિ પથ્થર જેવી મજબૂત બની જાય.